Orzeczenia na podstawie uchylonych przepisów są nieaktualne

Bezrobotny pracownik przygraniczny, który ma największe szanse na reintegrację zawodową w państwie ostatniego zatrudnienia, może oddać się do dyspozycji tamtejszych służb zatrudnienia, jednak nie w celu uzyskania zasiłku, a wyłącznie po to, by się przekwalifikować.

Zasady dotyczące swobodnego przepływu pracowników, zawarte przede wszystkim w art. 45 Traktatu o Funkcjonowaniu UE, nie stoją na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie ostatniego miejsca zatrudnienia odmawiało - zgodnie z własnym prawem krajowym - całkowicie bezrobotnemu pracownikowi przygranicznemu, mającemu w tym państwie największe szanse na reintegrację zawodową, zasiłku dla bezrobotnych. Możliwe jest wówczas uzasadnienie oparte na art. 65 rozporządzenia nr 883/2004 zmienionego rozporządzeniem nr 988/2009. Będzie ono polegało na tym, że skoro bezrobotny nie mieszka stale w państwie, w którym pracował, to właściwe w sprawach należnych mu świadczeń jest ustawodawstwo państwa domicylu.

Konieczności starania się o zasiłek dla bezrobotnych w miejscu zamieszkania, a nie ostatniej pracy, nie zmienia to, że bezrobotny dostawał kiedyś takie świadczenie na podstawie nieobowiązujących już przepisów prawa europejskiego w państwie zatrudnienia, jeżeli sytuacja zainteresowanego uległa zmianie.

F.P. Jeltes, M.A. Peeters i J.G.J. Arnold są pracownikami przygranicznymi zatrudnionymi w Holandii. Mają obywatelstwo holenderskie, ale dwoje pierwszych mieszka w Belgii, a trzeci w Niemczech. Wszyscy zachowali szczególnie ścisłe więzi z Niderlandami. Jeltes stał się bezrobotny w 2010 r., czyli już po wejściu w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego chociaż złożył wniosek o przyznanie mu stosownego świadczenia w Holandii, spotkał się z odmową. Organ powołał się na nowe prawo.

Peeters i Arnold stracili pierwotnie zatrudnienie przed wejściem w życie rozporządzenia. Dlatego dostawali w Holandii świadczenie z tytułu bezrobocia. Obydwoje podjęli ponownie pracę, po czym ponownie ją stracili. Wówczas Holendrzy odmówili wznowienia wypłaty zasiłku.

Wnieśli skargi na odmowne decyzje do sądu I instancji w Amsterdamie. Ten zaś wystąpił do luksemburskiego TS o wykładnię nowego rozporządzenia. Zgodnie bowiem ze stanem prawnym pod rządami wcześniej obowiązującego prawa w UE trybunał orzekł w podobnej sytuacji, że pracownik przygraniczny, który zachował szczególnie ścisłe więzi osobiste i zawodowe w państwie członkowskim swojego ostatniego zatrudnienia, ma największe szanse na reintegrację zawodową właśnie tam. Dlatego wolno mu wybrać państwo, w którym odda się do dyspozycji służb zatrudnienia i w którym będzie pobierać zasiłek.

TS orzekł, że przepisów nowego rozporządzenia nie należy interpretować na podstawie wcześniejszego orzecznictwa.

Podkreślił, że brak w nowym rozporządzeniu wyraźnej wzmianki dotyczącej możliwości uzyskania zasiłku dla bezrobotnych z państwa ostatniego zatrudnienia wyraźnie odzwierciedla wolę unijnego prawodawcy.

Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest objęcie nową zasadą nawet osób całkowicie bezrobotnych i mieszkających tuż za granicą, a przy tym silnie związanych z państwem ostatniego zatrudnienia. Dlatego oddanie się przez takich ludzi do dyspozycji służb zatrudnienia tego państwa nie ma na celu uzyskania zasiłku, lecz wyłącznie skorzystanie z pomocy w przekwalifikowaniu się.

Traktat o funkcjonowaniu UE przewiduje koordynację systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich, a nie ich harmonizację. Dlatego fundamentalna zasada swobodnego przepływu nie stoi na przeszkodzie odmawianiu zasiłku przez państwo członkowskie zgodnie jego prawem krajowym.

Nie zmienia to tego, że brak jest przepisów przejściowych, które regulowałyby precyzyjnie prawa pracowników takich jak Peeters i Arnold. Należy zatem przyjąć, że osoby w takim położeniu mogłyby uzyskiwać świadczenia dla bezrobotnych z państwa ostatniego zatrudnienia tak długo, jak ich sytuacja pozostawałaby niezmieniona.

z 11 kwietnia 2013 r. w sprawie C-443/11, Jeltes i in. przeciwko Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen

DGP przypomina

Ważne orzeczenie

● Wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 12 czerwca 1986 r. w sprawie C-1/85, Horst Miethe przeciwko Bundesanstalt für Arbeit, Nürnberg, którego już się nie stosuje

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

KOMENTARZ EKSPERTA

Pomoc z urzędu w kraju zamieszkania

@RY1@i02/2013/081/i02.2013.081.02300070i.803.jpg@RY2@

Damian Sucholewski, adwokat prowadzący indywidualną kancelarię w Warszawie

Orzeczenie w sprawie C-443/11, dotyczącej mieszkańców Niemiec i Belgii, diametralnie zmienia dotychczasową linię orzeczniczą. Poprzednio wyroki sądów europejskich i krajowych przyznawały przygranicznym pracownikom możliwość ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych w kraju, w którym pracowali. Obecnie - przede wszystkim wskutek zmiany przepisów prawa europejskiego - ale także z powodu tego wyroku, również Polacy zatrudnieni w Niemczech czy Czechach, a żyjący w kraju, będą mogli ubiegać się o świadczenie wyłącznie w państwie stałego miejsca zamieszkania. W przypadku utraty pracy za granicą nie mają więc już oni szans uzyskać zasiłku tam, gdzie byli zatrudnieni. I nie o obywatelstwo w takich razach chodzi, a o domicyl. Gdyby bowiem mieszkający w Szczecinie Niemiec utracił pracę w Berlinie, także musiałby ubiegać się o polski zasiłek dla bezrobotnych. Wyjątkiem będą jedynie sytuacje, w których ustawodawstwo krajowe przewiduje możliwość uzyskania świadczeń związanych z bezrobociem również przez osoby mieszkające w innym państwie UE.