Zasada równego traktowania akcjonariuszy

Prawo wspólnotowe nie zawiera ogólnej zasady, zgodnie z którą akcjonariusze mniejszościowi są chronieni przez nałożenie na akcjonariusza dominującego, przejmującego lub sprawującego kontrolę nad spółką obowiązku złożenia im oferty odkupu akcji na takich samych warunkach, jakie zostały uzgodnione dla nabycia skutkującego uzyskaniem kontroli lub jej umocnieniem - orzekł ETS w wyroku z 15 października 2009 r. w sprawie Audiolux i in./Groupe Bruxelles Lambert (GBL) i in. Bertelsmann AG i in.

Orzeczenie prejudycjalne miało odpowiedzieć na pytanie, czy z prawa wspólnotowego wynika zasada równego traktowania akcjonariuszy. I jeśli tak, to czy powinna być stosowana wyłącznie w stosunkach między spółką a jej akcjonariuszami, czy też obowiązuje również w stosunkach między akcjonariuszami większościowymi sprawującymi lub przejmującymi kontrolę nad spółką a akcjonariuszami mniejszościowymi tej spółki.

Wniosek złożył luksemburski sąd kasacyjny, przed który trafił spór między akcjonariuszami mniejszościowymi spółki RTL Group (RTL), czyli Audiolux i pozostałymi skarżącymi a spółkami Groupe Bruxelles Lambert (GBL), Bertelsmann AG i RTL. Akcje RTL były notowane na giełdowych rynkach regulowanych w Luksemburgu, Brukseli i Londynie. Pierwotne GBL miała 30 proc. akcji w RTL. Spółka Bertelsmann posiadała 80 proc. udziałów w Bertelsmann Westdeusche TV GmbH, pozostałe 20 proc. należało do Westdeutsche Allgemeine Zeitungsverlagsgesellschaft E. Brost & J. Funke GmbH & Co. Bertelsmann Westdeusche TV GmbH miała 37 proc. akcji w RTL, brytyjska grupa Pearson Television - 22 proc., natomiast 11 proc. akcji było własnością różnych spółek, m.in. Audioluksu. Wskutek kilku transakcji z I połowy 2001 r. GBL przeniosła swój 30-procentowy udział w kapitale RTL na Bertelsmanna w zamian za 25 proc. kapitału tej spółki. Następnie Bertelsmann nabył w grudniu 2001 r. akcje Pearson Television, a RTL przeprowadziła delisting, tzn. wycofała swoje walory z giełdy w Londynie ze skutkiem od 31 grudnia 2002 r. Audiolux podważył więc przed sądem okręgowym w Luksemburgu ważność przeniesienia akcji i zażądał naprawienia szkody spowodowanej nieprzestrzeganiem obowiązku zaoferowania powodom zamiany ich akcji w RTL na akcje Bertelsmanna na takich samych warunkach, jakie zostały przyznane GBL. Sądy dwóch instancji orzekły jednak, że luksemburskie prawo spółek nie przewiduje - w razie przeniesienia przez jednego znaczącego akcjonariusza jego papierów wartościowych na innego - prawa akcjonariuszy mniejszościowych do przeniesienia ich akcji na tych samych warunkach.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że sam fakt przewidywania przez wtórne prawo wspólnotowe ochrony akcjonariuszy mniejszościowych nie wystarcza do stwierdzenia, że istnieje ogólna zasada prawa wspólnotowego. Dlatego przepisy dyrektyw mają wyłącznie walor wskazówek, o ile są zredagowane w sposób wiążący, choć - wynika z nich dokładnie treść postulowanej zasady. Sędziowie przypomnieli, że zakres przepisów dyrektyw mówiących o ochronie praw akcjonariuszy jest ograniczony i nie dotyczy sytuacji zaistniałej w tej sprawie. Brakuje również tym regulacjom charakteru ogólnego, co wymagane jest w przypadku zasad prawnych. Tak więc Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że ogólna zasada równego traktowania wymaga, by podobne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a odmiennych nie traktowano jednakowo, chyba że jest to obiektywnie uzasadnione. Tym samym owo równe traktowanie nie może samo w sobie powodować szczególnego obowiązku akcjonariusza dominującego, działającego na korzyść innych akcjonariuszy.