Jak można dochodzić roszczeń od kontrahenta z Unii Europejskiej

Istnieją trzy różne postępowania będące alternatywą w stosunku do postępowań krajowych, mające służyć wierzycielom, którzy chcą wyegzekwować należne świadczenie od zagranicznego dłużnika. Są to:

● postępowanie o nadanie zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego,

● postępowanie o nadanie europejskiego nakazu zapłaty

● europejskie postępowanie w sprawach drobnych roszczeń

Rozporządzenie WE nr 805/2004 wprowadziło, w miejsce dotychczasowej procedury uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, instytucję europejskiego tytułu egzekucyjnego (ETE). Główną zaletą nowego postępowania ma być brak potrzeby zatwierdzania przez organ sądowy w drugim państwie członkowskim wydanego orzeczenia oraz, co za tym idzie, uniknięcie opóźnień i dodatkowych kosztów. Chodzi przede wszystkim o to, aby wierzyciel, którego dłużnik ma miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim UE, mógł po uzyskaniu zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego prowadzić egzekucję bez potrzeby wszczynania jakichkolwiek postępowań pośrednich w państwie członkowskim wykonania.

Rozporządzenie to stosuje się do państw członkowskich Unii Europejskiej, z wyjątkiem Danii, do spraw cywilnych i handlowych o charakterze transgranicznym. Ponadto ma ono zastosowanie wyłącznie do roszczeń pieniężnych bezspornych i wymagalnych. Pojęcie "roszczenie bezsporne" obejmuje wszystkie te sytuacje, w których dłużnik nie kwestionuje rodzaju i wysokości dochodzonego roszczenia bądź poprzez jego wyraźne lub dorozumiane uznanie, bądź pasywne zachowanie w toku procesu.

Tytułami egzekucyjnymi podlegającymi zaświadczeniu ETE są:

● orzeczenia sądowe,

● ugody sądowe,

● dokumenty urzędowe.

Tytuły te muszą dotyczyć roszczeń bezspornych. Zaświadczenie ETE, może być nadane wyłącznie orzeczeniom, ugodom sądowym, ugodom przed mediatorem (zatwierdzonym przez sąd), dokumentom urzędowym, które zostały wydane, zatwierdzone lub zawarte, sporządzone lub zarejestrowane po wejściu w życie omawianego rozporządzenia, czyli po 21 stycznia 2005 roku.

Do tego, by tytułowi egzekucyjnemu zostało nadane zaświadczenie ETE muszą być spełnione poniższe warunki:

● tytuł ten jest wykonalny w państwie wydania,

● orzeczenie nie może być sprzeczne z przepisami Rozporządzenia 44/2001, jeśli chodzi o jurysdykcję wyłączną i jurysdykcję w sprawach ubezpieczeniowych,

● postępowanie poprzedzające wydanie orzeczenia musi czynić zadość prawu do obrony, przysługującemu dłużnikowi (pkt 12 i rozdział III Rozporządzenia mówi o tzw. minimalnych standardach, którymi są m.in. poinformowanie dłużnika o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu, o konsekwencjach w wypadku jego nieuczestniczenia etc.).

Postępowanie o nadanie zaświadczenia ETE wszczynane jest na wniosek wierzyciela, w dowolnym czasie. Zaświadczenie ETE wydaje sąd, który wydał orzeczenie lub przed którym zawarto ugodę albo który zatwierdził ugodę. Może go wydać także sąd rejonowy właściwy dla miejsca wydania dokumentu urzędowego.

Jeśli wierzyciel składa wniosek do polskiego sądu, opłata stała od takiego wniosku wynosi 50 złotych. Jeśli sąd uzna, że zaistniały przesłanki - wówczas wyda zaświadczenie ETE. Zaświadczenie jest wydawane w tym samym języku, w którym sąd wydał orzeczenie. Następnie postanowienie o nadaniu zaświadczenia ETE zostaje doręczone wierzycielowi i dłużnikowi.

Dłużnikowi, któremu doręczone zostało postanowienie o nadaniu zaświadczenia ETE, przysługują następujące środki prawne:

● wniosek o cofnięcie zaświadczenia ETE,

● wniosek o sprostowanie zaświadczenia ETE,

● wniosek o wydanie zaświadczenia o utracie lub ograniczeniu wykonalności orzeczenia.

Wniosek o cofnięcie (uchylenie) zaświadczenia ETE dłużnik może złożyć do sądu, który wydał zaświadczenie, w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia dłużnikowi postanowienia o wydaniu zaświadczenia. Wniosek może być złożony na formularzu stanowiącym załącznik nr 6 do Rozporządzenia 805/2004. Gdy właściwy jest sąd polski, opłata stała wynosi 50 złotych (art. 71 pkt 9 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych). Przesłanką uzasadniającą uwzględnienie wniosku jest fakt, że zaświadczenie ETE zostało nadane oczywiście bezzasadnie, a zatem niezgodnie z warunkami nadawania zaświadczenia ETE, zawartymi w Rozporządzeniu 805/2004, a przedstawionymi powyżej. Przed uchyleniem sąd wysłucha wierzyciela. Na postanowienie o uchyleniu albo odmowie uchylenia zaświadczenia ETE stronom przysługuje zażalenie. Nie jest to ponowne rozpoznanie sprawy. Pasywny dłużnik, który w postępowaniu nie bronił się, nie kwestionował roszczenia, nie może już tego robić na tym etapie procedury.

Jeśli chodzi o wniosek o sprostowanie zaświadczenia ETE - nie przewidziano żadnego terminu dla jego złożenia. Wniosek składa się do sądu, który wydał zaświadczenie. Przyjmuje się, że na postanowienie o odmowie sprostowania zaświadczenia ETE przysługuje zażalenie. Prawo do złożenia wniosku o sprostowanie przysługuje także wierzycielowi. Wniosek o sprostowanie zaświadczenia ETE może zostać złożony na formularzu będącym załącznikiem nr 6 do Rozporządzenia 805/2004, jak również na piśmie bez zastosowania formularza lub ustnie do protokołu.

Wniosek o wydanie zaświadczenia o utracie lub ograniczeniu wykonalności orzeczenia zostanie wydany, jeśli nastąpiło pozbawienie, zawieszenie albo ograniczenie wykonalności orzeczenia, któremu nadano zaświadczenie ETE. Wniosek składa się w sądzie, który wydał zaświadczenie, w dowolnym czasie. Jeśli wniosek jest składany do polskiego sądu, to podlega opłacie sądowej w wysokości 50 złotych.

Postępowanie egzekucyjne toczy się zgodnie z przepisami obowiązującymi w państwie wykonania. Należy zatem mieć na uwadze regulację obowiązującą w danym państwie członkowskim, np. w Polsce wykonanie tytułu jest poprzedzone postępowaniem o nadanie klauzuli wykonalności. W takim postępowaniu jednak sąd nie bada okoliczności nadania zaświadczenia ETE, ogranicza się jedynie do prawidłowości jego wystawienia. Do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności należy dołączyć: tytuł egzekucyjny, odpis zaświadczenia o nadaniu ETE, na żądanie sądu - tłumaczenie zaświadczenia ETE. W różnych krajach członkowskich w tym zakresie obowiązują odmienne regulacje. Możliwe jest zatem, że w niektórych państwach uzyskanie klauzuli wykonalności nie jest konieczne. W celu wykonania tytułu wierzyciel powinien skierować wniosek o wszczęcie egzekucji do organu właściwego państwa wykonania, a do wniosku powinien dołączyć także dokumenty wyżej wymienione, w tym na żądanie organu egzekucyjnego - tłumaczenie zaświadczenia ETE.

5 grudnia 2008 roku ustawą o zmianie ustawy - Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw do kodeksu postępowania cywilnego został wprowadzony dział VII - Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych. Wśród postępowań o charakterze transgranicznym wyróżnić możemy:

● postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (ENZ),

● europejskie postępowanie w sprawach drobnych roszczeń.

Oba te postępowania charakteryzują się odrębnością w stosunku do postępowań krajowych, stanowią alternatywę, z której może skorzystać powód chcący dochodzić roszczenia w sprawie o charakterze transgranicznym, a więc w takiej, w której przynajmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie sądu rozpatrującego sprawę. Postępowania te nie znajdą zastosowania w sprawach o charakterze wyłącznie krajowym.

Niezależnie od przepisów kodeksu postępowania cywilnego do postępowania o ENZ stosuje się w Polsce bezpośrednio Rozporządzenie WE nr 1896/2006 ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty. Rozporządzenie to stosuje się we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej z wyjątkiem Danii.

Sprawy podlegające postępowaniu o nadanie ENZ są to sprawy dotyczące roszczeń pieniężnych, bezspornych, wymagalnych, o oznaczonej wysokości. Charakter bezsporny w zasadzie polega na tym, że pozwany nie wniesie sprzeciwu od nakazu zapłaty. A więc jeśli w toku postępowania pozwany zacznie kwestionować roszczenie, wówczas ENZ upada i sąd dalej rozpozna sprawę w postępowaniu zwykłym przewidzianym przez przepisy prawa krajowego.

Pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty składa się przy użyciu formularza A, określonego w załączniku I do Rozporządzenia. Wnosi się go w formie papierowej lub za pomocą innego środka komunikacji, w tym komunikacji elektronicznej (w Polsce niedawno powstał pierwszy e-sąd w Lublinie, rozpatrujący drogą elektroniczną najprostsze sprawy w trybie upominawczym).

Pozew musi zawierać: informacje o stronach, oznaczenie sądu, kwotę dochodzonego roszczenia, ewentualnie także odsetki, kary umowne i koszty. Ponadto roszczenie musi zostać uzasadnione w pozwie. Powód powinien wskazać także możliwie wyczerpujący katalog dowodów na ogół przedstawianych na poparcie roszczeń pieniężnych, np. faktury, dokumenty, wezwanie do zapłaty (pkt 14 preambuły).

W załączniku do pozwu powód może poinformować sąd, że w razie wniesienia sprzeciwu przez pozwanego nie zgadza się on na skierowanie sprawy do zwykłego postępowania cywilnego w rozumieniu art. 17. Powód może złożyć takie oświadczenie także później, musi to jednak nastąpić przed wydaniem nakazu. Rozwiązanie to odnosi ten skutek, że w przypadku gdy w toku postępowania pozwany nie kwestionuje roszczenia (nie wnosi sprzeciwu), wówczas powód uzyskuje tytuł egzekucyjny i sprawa zostaje zakończona. W przeciwnym razie, a więc w sytuacji gdyby dalsze postępowanie miałoby pociągać za sobą wydatki oraz ryzyko ewentualnej przegranej, powód może odstąpić od jego kontynuowania.

Na podstawie pozwu o wydanie europejskiego nakazu zapłaty sąd rozpatrujący bada, czy spełnione są wymogi określone w Rozporządzeniu i czy pozew wydaje się być uzasadniony. Gdy niespełnione są przesłanki formalne pozwu, sąd umożliwia powodowi uzupełnienie lub poprawienie pozwu, chyba że roszczenie jest oczywiście nieuzasadnione lub pozew jest niedopuszczalny. W przypadku wezwania powoda do uzupełnienia lub poprawienia pozwu, sąd wzywa powoda do uzupełnienia jego braków w zakreślonym terminie.

Jeśli przesłanki są spełnione tylko co do części roszczenia, wówczas sąd powiadamia o tym powoda, który może przyjąć lub odrzucić propozycję wydania europejskiego nakazu zapłaty na kwotę określoną przez sąd. W wypadku przyjęcia propozycji przez powoda sąd wydaje europejski nakaz zapłaty zgodnie w odniesieniu do części roszczenia zaakceptowanej przez powoda. Jeżeli powód nie prześle odpowiedzi w terminie wyznaczonym przez sąd lub odrzuci propozycję sądu, sąd odrzuca w całości pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty.

Sąd odrzuca pozew, jeżeli:

● wymogi określone w Rozporządzeniu, takie jak charakter sprawy (sprawa cywilna lub handlowa, transgraniczna, obejmująca roszczenie pieniężne wymagalne i bezsporne etc.), właściwość sądu, przesłanki formalne pozwu, nie zostały spełnione; lub

● roszczenie jest oczywiście nieuzasadnione; lub

● powód nie prześle odpowiedzi na wezwanie sądu do uzupełnienia braków pozwu w terminie wyznaczonym przez sąd; lub

● powód nie prześle odpowiedzi w terminie wyznaczonym przez sąd lub odrzuci propozycję sądu dotyczącą zmiany pozwu.

Jeżeli spełnione są warunki określone w Rozporządzeniu, sąd tak szybko jak to możliwe, zwykle w terminie 30 dni od wniesienia pozwu, wydaje europejski nakaz zapłaty. Termin 30 dni nie obejmuje czasu, który zajęły powodowi uzupełnienie, poprawienie lub zmiana pozwu. Europejski nakaz zapłaty zawiera pouczenie, że pozwany ma obowiązek: zapłacić powodowi kwotę wskazaną w nakazie lub wnieść sprzeciw poprzez jego przesłanie sądowi wydania w terminie 30 dni od doręczenia mu nakazu.

Pozwanemu przysługują następujące środki prawne: sprzeciw lub wniosek o ponowne zbadanie ENZ. Sprzeciw wnosi się na formularzu F (załącznik nr 6 do Rozporządzenia nr 1896/2006), ale dopuszczalny jest także każdy inny sposób, za pomocą którego pozwany wyraża, iż nie zgadza się z doręczonym nakazem. Sprzeciw nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy zatem zakwestionowanie zasadności roszczenia, natomiast dalsza argumentacja może zostać przedstawiona w kolejnych pismach procesowych. Wniesienie sprzeciwu w terminie powoduje, że dalsze postępowanie odbywa się zgodnie z przepisami krajowymi regulującymi zwykłe postępowanie cywilne, chyba że powód zażądał jego zakończenia. Oznacza to, że sąd prowadził będzie proces, w trakcie którego możliwe będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego odnoszącego się do roszczenia objętego pozwem. W wyniku tego postępowania w sprawie zostanie wydany wyrok rozstrzygający ostatecznie o jego zasadności. Należy pamiętać, że strona przegrywająca proces z reguły ponosi koszty takiego postępowania.

Jeśli 30-dniowy termin na zgłoszenie sprzeciwu upłynie, wówczas rozpatrzyć należy możliwość złożenia wniosku o ponowne zbadanie europejskiego nakazu zapłaty. Jest to jednak nadzwyczajny środek zaskarżenia, który może zostać wniesiony wyłącznie wówczas, gdy zaistniały wyjątkowe przesłanki, tj. w przypadku gdy:

● nakaz został doręczony bez potwierdzenia odbioru przez pozwanego,

● doręczenie nie nastąpiło w odpowiednim czasie umożliwiającym pozwanemu przygotowanie się do obrony, bez winy z jego strony,

●pozwany nie miał możliwości sprzeciwienia się roszczeniu z powodu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które były przez niego niezawinione,

● wydanie nakazu zapłaty było w sposób oczywisty błędne w świetle omawianego rozporządzenia,

● miały miejsce inne wyjątkowe okoliczności, przez które w szczególności rozumieć należy oparcie nakazu na nieprawdziwych informacjach zawartych w pozwie.

Wniosek o ponowne zbadanie nakazu przysługuje tylko w wyżej wymienionych sytuacjach, a nakaz utraci moc, tylko jeśli sąd uzna, że jego ponowne zbadanie jest uzasadnione. Jeśli natomiast sąd wniosku nie uwzględni, co nastąpi w sytuacji, gdy nie zachodzi żadna z przyczyn opisanych powyżej - w takiej sytuacji nakaz uzyskuje walor prawomocności i stanie się wykonalny.

Europejski nakaz zapłaty podlega takim samym zasadom jak orzeczenie wydane w państwie członkowskim wykonania. Takie rozwiązanie jest konsekwencją zasady wzajemnego zaufania do wymiaru sprawiedliwości państw UE, która wymaga, aby sąd jednego państwa przyjął, że spełnione zostały wszelkie przesłanki wydania ENZ i tym samym nie badał zasadności jego wydania samodzielnie. Postępowanie egzekucyjne podlega prawu państwa wykonania. Sąd ani inny organ państwa wykonania nie ma uprawnienia do badania legalności lub słuszności europejskiego nakazu zapłaty wydanego przez sąd zagraniczny. Będzie on miał zatem charakter ostateczny.

Rozporządzenie 861/2007, podobnie jak regulacja dotycząca europejskiego nakazu zapłaty obejmuje swoim zakresem wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Danii i znajduje zastosowanie w cywilnych i handlowych sprawach transgranicznych. Warunkiem skorzystania z tego postępowania jest, aby wartość przedmiotu sporu, z wyłączeniem wszystkich odsetek, wydatków i nakładów, nie przekraczała 2000 euro w momencie wpłynięcia formularza pozwu do właściwego sądu (trybunału). W przeciwieństwie do postępowania o wydanie ENZ sprawy rozpatrywane w trybie europejskiego postępowania w sprawach drobnych roszczeń mogą mieć charakter sporny. Postępowanie ma co do zasady charakter pisemny, a sprawa rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym. Jedynie wyjątkowo sąd wyznacza rozprawę. Oznacza to, że koszty takiego postępowania są istotnie obniżone.

Pozew w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń powinien być wniesiony na formularzu A, będącym załącznikiem I do Rozporządzenia. Należy w nim opisać także wszelkie dowody uzasadniające roszczenie. Opłata sądowa od pozwu wynosi 100 zł. Jeśli sąd uzna, że formularz został wypełniony niewłaściwie lub informacje nie są dostatecznie jasne czy odpowiednie, wówczas wezwie w wyznaczonym przez siebie terminie do uzupełnienia lub skorygowania danych zawartych w formularzu pozwu, lub dostarczenia uzupełniających informacji lub dokumentów, lub do cofnięcia pozwu. W przypadku gdy powództwo jest oczywiście bezzasadne lub niedopuszczalne lub powód nie uzupełni braków, w wyznaczonym terminie sąd zwróci pozew.

Jeśli pozew został złożony na prawidłowo wypełnionym formularzu, sąd doręcza go pozwanemu wraz z załącznikami w ciągu 14 dni od otrzymania należycie wypełnionego formularza. Pozwany ma prawo złożyć odpowiedź na pozew w terminie 30 dni od doręczenia formularza pozwu i formularza odpowiedzi, wypełniając część II formularza odpowiedzi C, może to jednak zrobić także w każdy inny sposób, tak aby wynikało z tego, że nie uznaje roszczenia. Dopuszczalne jest także wniesienie przez pozwanego powództwa wzajemnego, które składa się na formularzu A w ciągu 30 dni od doręczenia pozwu. Dokumenty są wysyłane powodowi przez sąd w terminie 14 dni od ich otrzymania od pozwanego. Powód ma 30 dni od daty doręczenia, aby odpowiedzieć na powództwo wzajemne.

W terminie 30 dni od otrzymania stanowisk stron sąd wydaje orzeczenie lub:

● żąda od stron przedstawienia dalszych szczegółowych informacji dotyczących powództwa w określonym terminie nieprzekraczającym 30 dni;

● przeprowadza postępowanie dowodowe (które zawiera ułatwienia takie jak np. zeznania świadków na piśmie);

● wzywa strony na rozprawę, która ma odbyć się w terminie 30 dni od wezwania.

Sąd wydaje orzeczenie w terminie 30 dni od dnia zamknięcia rozprawy albo od otrzymania wszystkich informacji niezbędnych do wydania orzeczenia. Orzeczenie zostaje doręczone stronom.

Katalog środków odwoławczych jest zależny od ustawodawstwa krajowego. W prawie polskim środkiem takim jest apelacja, przy czym postępowanie apelacyjne uregulowane jest poprzez odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym.

Pozwany ma prawo złożyć wniosek o ponowne zbadanie orzeczenia wydanego w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń, jeśli:

● doręczenie było wadliwe i zostały spełnione łącznie dwie przesłanki:

● pozew lub wezwanie na rozprawę zostały doręczone bez potwierdzenia osobistego odbioru przez tę stronę;

● doręczenie nie nastąpiło w czasie wystarczającym dla umożliwienia pozwanemu przygotowanie się do obrony bez jego winy;

● pozwany nie miał możliwości wniesienia odpowiedzi na pozew z powodu siły wyższej lub z powodu nadzwyczajnych okoliczności, które były przez niego niezawinione,

W obu wypadkach warunkiem jest niezwłoczne podjęcie przez pozwanego działań

Jeśli sąd uzna, że ponowne zbadanie orzeczenia jest uzasadnione, orzeczenie wydane w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń zostaje uchylone.

Orzeczenie wydane w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń jest wykonywane na tych samych warunkach jak orzeczenie wydane w państwie członkowskim wykonania. Na wniosek jednej ze stron sąd lub trybunał wydaje zaświadczenie dotyczące orzeczenia w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń, używając do tego formularza D, bez dodatkowych opłat.

Strona dochodząca wykonania przedstawia właściwemu organowi egzekucyjnemu: odpis orzeczenia spełniający warunki niezbędne do ustalenia jego autentyczności, kopię formularza D, o którym mowa wyżej, oraz, w razie potrzeby, jego tłumaczenie na język urzędowy państwa członkowskiego wykonania.

@RY1@i02/2010/129/i02.2010.129.087.0004.001.jpg@RY2@

Fot. Jacek Taran

Karolina Zierkiewicz, młodszy prawnik w Kancelarii Agata Adamczyk & Współpracownicy w Krakowie

Karolina Zierkiewicz

młodszy prawnik w Kancelarii Agata Adamczyk & Współpracownicy w Krakowie