Wdrażanie nowych standardów rozwoju wewnętrznego rynku energii elektrycznej

W lipcu 2009 r. Unia Europejska ustaliła nowe zasady funkcjonowania rynku wewnętrznego energii elektrycznej i gazu ziemnego. Zasady te zawarte zostały w dwóch dyrektywach i trzech rozporządzeniach nazywanych łącznie Trzecim Pakietem Energetycznym (lub Trzecim Pakietem Liberalizacyjnym).

Państwa członkowskie mają obowiązek dokonania implementacji do krajowych porządków prawnych dwóch wspomnianych dyrektyw (rozporządzenia obowiązują w państwach członkowskich bezpośrednio i nie wymagają implementacji).

Spośród nowych przepisów dotyczących funkcjonowania organu regulacyjnego, które wymagają implementacji do polskiego porządku prawnego, wskazać należy przede wszystkim kadencyjność urzędu. Zgodnie z dyrektywą kierownictwo organu regulacyjnego ma być powoływane na ustaloną kadencję od pięciu do siedmiu lat, z możliwością jednokrotnego odnowienia. W przypadku polskiego organu regulacyjnego implementacja wskazanego przepisu skutkować będzie powrotem do brzmienia przepisów dotyczących powołania na stanowisko prezesa URE z 1997 r. (tekst pierwotny ustawy - Prawo energetyczne). Konsekwencją kadencyjności stanowiska prezesa URE będzie ustalenie katalogu przesłanek warunkujących odwołanie osoby pełniącej funkcję prezesa URE. Dyrektywa wskazuje, że przesłanki te powinny zostać ujęte w sposób wąski - odwołanie z funkcji może nastąpić tylko w przypadku nie-spełniania przez daną osobę wynikających z dyrektywy warunków dotyczących niezależności organu regulacyjnego lub uchybienia przepisom krajowym.

Ponadto dyrektywa wyraźnie podkreśla potrzebę zapewnienia organom regulacyjnym niezależności od jakiegokolwiek organu publicznego bądź prywatnego oraz od interesów rynkowych i od decyzji o charakterze politycznym. Niezależność organu regulacyjnego opierać się ma m.in. o odrębne środki budżetowe oraz odpowiednie zasoby kadrowe i finansowe.

Najwięcej uwagi należy jednak poświęcić tym uprawnieniom organu regulacyjnego, dzięki którym zyska on realny wpływ na kształt rynku energii w Polsce. Katalog kompetencji zawarty w dyrektywie częściowo zawiera kompetencje, które nie są wymienione w ustawie - Prawo energetyczne i stanowią nowość w polskim porządku prawnym. Inne spośród kompetencji wynikających z dyrektywy mają swoje odpowiedniki w polskiej regulacji, jednakże sposób ich sformułowania w dyrektywie może rzucić na nie zupełnie nowe światło. Dyrektywa ustanawia w sposób wyraźny granice, do których może sięgnąć ingerencja organu regulacyjnego w rynek energii (a zwłaszcza działalność przedsiębiorstw energetycznych), aby zrealizowane mogły zostać takie cele jak konkurencyjność rynku i transparentność obrotu energią elektryczną.

Dyrektywa przyznaje organom regulacyjnym m.in. kompetencje do monitorowania poziomu przejrzystości cen, monitorowania poziomu i skuteczności otwarcia rynku i konkurencji na poziomie hurtowym i detalicznym (w tym również na giełdach energii), wydawania wiążących decyzji w odniesieniu do przedsiębiorstw energetycznych oraz prowadzenia dochodzeń w sprawie funkcjonowania rynków energii i nakładania wszelkich niezbędnych środków na rzecz wspierania skutecznej konkurencji i właściwego funkcjonowania rynku.

Wzmocnienie pozycji prawnej prezesa URE i przywrócenie kadencyjności jego urzędu stanowi spełnienie postulatów odbiorców energii, którzy od dawna domagali się takiego kształtu przepisów ustawy - Prawo energetyczne w tym zakresie. Zawarcie w Trzecim Pakiecie Energetycznym wyraźnego i kompleksowego katalogu kompetencji krajowych organów regulacyjnych rozwiąże różnego rodzaju wątpliwości interpretacyjne w tym zakresie, a przede wszystkim zakończy dyskusję dotyczącą kadencyjności urzędu prezesa URE.

dr Filip Elżanowski

ekspert w dziedzinie prawa energetycznego oraz innych przepisów dotyczących rynków regulowanych