Przepisy krajowe nie mogą być mniej korzystne niż unijne

Sądy krajowe powinny stosować postanowienia dotyczące jurysdykcji, uznawania orzeczeń i ich wykonywania przewidziane w konwencji dotyczącej spraw szczególnych, pod warunkiem że zasady z niej wynikające są w wysokim stopniu przewidywalne, ułatwiają prawidłowy wymiar sprawiedliwości, a także umożliwiają uniknięcie (tak dalece, jak to tylko możliwe) równoległych postępowań. Jednocześnie przepisy te muszą zapewniać - na warunkach co najmniej równie korzystnych jak przewidziane w rozporządzeniu Rady (WE) nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych - swobodny przepływ orzeczeń między państwami UE. Nie mogą również podważać zaufania do wymiaru sprawiedliwości we Wspólnocie (favor executionis).

Chodzi tu o zasadę zawisłości sporu, określoną w art. 31 ust. 2 konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów, sporządzonej w Genewie 19 maja 1956 r., zmienionej protokołem sporządzonym w Genewie 5 lipca 1978 r., i zasadę dotyczącą wykonalności, określoną w art. 31 ust. 3 tej konwencji.

Dziewięć lat temu Siemens Nederland N.V. i TNT Express Nederland BV zwarły umowę przewozu drogowego z Zoetermeer w Holandii do Unterschleissheim w Niemczech. Wartość przemieszczanych towarów wynosiła 103 540 marek, czyli 52 939 euro, a waga - 12 kg. Towary nie dojechały jednak do miejsca przeznaczenia. Dlatego TNT wniosła do holenderskiego sądu (Rechtbank te Rotterdam) powództwo przeciwko AXA, ubezpieczycielowi Siemensa, o ustalenie, że nie odpowiada (wobec AXA) za szkodę przekraczającą 11,50 euro za kilogram, czyli że nie jest winna więcej niż 138 euro. Przepis art. 23 konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) określa bowiem wysokość odszkodowań, o które można występować w razie utraty rzeczy. Sąd z Rotterdamu oddalił jednak powództwo. TNT wniosła więc apelację. Tymczasem w trakcie tego postępowania AXA wniosła do Landgericht München (Niemcy) powództwo przeciwko TNT o naprawienie szkody poniesionej przez Siemensa. Wówczas TNT podniosła - powołując się na zasadę zawisłości sporu określoną w art. 31 ust. 2 CMR - że sąd z Monachium nie może rozpoznać powództwa AXA. Niemiecki wymiar sprawiedliwości nie wziął jednak tego pod uwagę i zasądził odszkodowanie od TNT. Wkrótce potem AXA wniosła do sądu holenderskiego o stwierdzenie wykonalności w Holandii orzeczeń Landgericht München (na mocy rozporządzenia Rady nr 44/2001). Holenderski sąd uwzględnił to żądanie. Wówczas TNT wniosła o uchylenie tego postanowienia i o odmowę wykonania niemieckiego orzeczenia lub przynajmniej zawieszenie postępowania w przedmiocie żądania stwierdzenia wykonalności do czasu rozstrzygnięcia wniesionej przez nią apelacji w jej sprawie dotyczącej tych samych kwestii, prowadzonej w Holandii. TNT oparła swój środek zaskarżenia na twierdzeniu, że uznanie niemieckich orzeczeń było oczywiście sprzeczne z holenderskim porządkiem publicznym z uwagi na nierespektowanie zasady zawisłości sporu przewidzianej w art. 31 ust. 2 CMR. Dowodziła, że monachijski sąd nie był tym samym właściwy do rozpoznania powództwa AXA. Ubezpieczyciel utrzymywał zaś, że na mocy art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 44/2001 jurysdykcja niemieckiego sądu nie mogła być przedmiotem ponownego badania przez sąd holenderski. Przepisy dotyczące jurysdykcji nie należą bowiem do zakresu porządku publicznego (w rozumieniu art. 34 pkt 1 tego rozporządzenia). TNT wniosła więc skargę kasacyjną, dowodząc, że art. 31 CMR stanowi odstępstwo na mocy art. 71 ust. 2 lit. b) akapit drugi rozporządzenia nr 44/2001 od określonego w art. 35 ust. 3 rozporządzenia zakazu ponownego badania jurysdykcji sądu, który wydał orzeczenie, które ma być uznane w innym państwie. Dlatego Hoge Raad der Nederlanden zwrócił się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi zmierzającymi do ustalenia zakresu stosowania CMR i rozporządzenia nr 44/2001.

TS uznał wprawdzie, że nie jest właściwy do dokonywania wykładni porozumień międzynarodowych zawartych między członkami UE a państwami trzecimi (takich jak CMR), ale rozporządzenie nr 44/2001 - co do zasady - nie zezwala na kontrolę właściwości sądu jednego państwa członkowskiego UE przez sąd innego. W rezultacie art. 31 ust. 3 CMR może być stosowany w Unii tylko wtedy, kiedy umożliwia osiągnięcie celów, jakimi są: swobodny przepływ orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych oraz zaufanie do wymiarów sprawiedliwości między państwami Unii na warunkach co najmniej równie korzystnych jak wynikające z rozporządzenia nr 44/2001. Tym samym CMR i inne podobne akty mogą być stosowane przez krajowy wymiar sprawiedliwości w UE, jeżeli nie pogarszają standardów wyznaczonych w rozporządzeniu.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk