Uniwersytety mogą ubiegać się o zamówienie publiczne

Przepisy Dyrektywy 2004/ 18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, które odwołują się do pojęcia wykonawcy, należy rozumieć w ten sposób, że zezwalają na udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na usługi podmiotom, które co do zasady nie mają celu zarobkowego, nie posiadają struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa i nie są stale obecne na rynku. Chodzi tu o uniwersytety i instytuty badawcze czy zgrupowania powołane przez uniwersytety i organy administracji publicznej.

Niezgodna z tą dyrektywą jest również wykładnia przepisów krajowych, które zakazują takim podmiotom udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jeżeli prawo krajowe zezwala im na oferowanie usług objętych tym zamówieniem.

Region Marche ogłosił w procedurze udzielania zamówień publicznych przetarg na pomiary sejsmostratygraficzne, wiercenia rdzeniowe i pobranie próbek morskich w pasie wybrzeża pomiędzy Pesaro a Civitanova Marche. Consorzio Nazionale Interuniversitario per le Scienze del Mare, czyli konsorcjum nauk o morzu, grupujące 24 uniwersytety włoskie i 3 ministerstwa (w skrócie CoNISMa), wyraziło chęć uczestnictwa w przetargu. Instytucja zamawiająca po sformułowaniu zastrzeżeń wykluczyła je jednak. CoNISMa odwołała się więc do prezydenta Włoch w szczególnej procedurze, twierdząc, że wykładnia art. 34 dekretu ustawodawczego nr 163/2006, zgodnie z którą przepis ten zawiera wyczerpującą listę nieobejmującą uniwersytetów i instytutów badawczych, jest niezgodna z przepisami Dyrektywy 2004/18. Wskutek takiego stosowania prawa nie mogą one bowiem uczestniczyć w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego.

Dlatego włoski sąd zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem prejudycjalnym, czy międzyuniwersyteckie konsorcjum może zostać uznane za wykonawcę, a w konsekwencji - za podmiot gospodarczy w rozumieniu Dyrektywy 2004/18. Rozstrzygnięcie tego dylematu jest bowiem niezbędne do podjęcia decyzji, czy np. CoNISMa może zostać dopuszczona do udziału w przetargu. Sąd krajowy wskazał przy tym, że włoskie orzecznictwo jest w tej sprawie niejednolite. Zdaniem niektórych sądów do udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego należy bowiem dopuszczać osoby fizyczne i prawne prowadzące przedsiębiorstwo, a także podmioty publiczne, które - zgodnie ze swymi statutami - oferują usługi podobne do objętych przetargiem. Nie mogą jednak zostać zaliczone do kategorii przedsiębiorców prywatnych czy publicznych uniwersytety, które statutowo są powołane do prowadzenia działalności dydaktycznej i badawczej. Ograniczałoby to bowiem konkurencję. Rodziłoby ryzyko wyłączenia z wolnego rynku niektórych zamówień publicznych, do których wiele zwykłych przedsiębiorców miałoby utrudniony dostęp. Poza tym stawiałoby zwycięzców przetargów w uprzywilejowanej pozycji, ponieważ mają oni zagwarantowane bezpieczeństwo gospodarcze wynikające ze stałego finansowania ze środków publicznych, z którego inne podmioty gospodarcze korzystać nie mogą.

Wedle innego stanowiska zaś uniwersytety publiczne i ich zgrupowania mogą uczestniczyć w zamówieniach publicznych, jeżeli świadczenie konkretnych usług może zostać uznane za zgodne z ich celami i statutami.

Trybunał Sprawiedliwości przypomniał, że przepisy Dyrektywy 2004/08 uznają za wykonawcę nie tylko wszystkie osoby fizyczne lub prawne, lecz także wszelkie podmioty publiczne i zgrupowania takich podmiotów, które oferują usługi na rynku. Pojęcie podmiotu publicznego może przy tym obejmować również jednostki organizacyjne niemające zasadniczo celu zarobkowego, nieposiadające struktury przedsiębiorstwa, i nie występując stale na rynku. Ponadto TS uznał, że dyrektywa zakazuje odrzucania kandydatów lub oferentów, którzy zgodnie z prawem państwa członkowskiego UE, w którym mają siedzibę, są uprawnieni do świadczenia usług będących przedmiotem ogłoszenia o zamówieniu jedynie na podstawie tego, że zgodnie z prawem miejsca, gdzie zamówienie jest udzielane, wymagane byłoby posiadanie statusu osób fizycznych lub prawnych. Co więcej, zdaniem sędziów Trybunału nie zostaje naruszona zasada równego traktowania i tylko dlatego, że podmioty takie jak uniwersytety korzystają z subwencji. Dlatego Trybunał orzekł, że przepisy dyrektywy zezwalają na udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na usługi podmiotom, które nie mają zasadniczo celu zarobkowego, nie są przedsiębiorcami i nie występują stale na rynku. Skutkiem tego niezgodna z dyrektywą jest wykładnia przepisów krajowych, zakazująca takim podmiotom jak uniwersytety i instytuty badawcze udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, gdy prawo krajowe zezwala im na oferowanie usług objętych tym zamówieniem.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 23 grudnia 2009 r., C 305/08, Consorzio Nazionale Interuniversitario per le Scienze del Mare (CoNISMa) /Regione Marche

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk