Nawet opakowanie bez napisu może wskazywać, skąd pochodzi towar

Nie tylko oznaczenia słowne mają charakter odróżniający. Tym samym nie tylko napisy wskazują, że towar pochodzi od określonego przedsiębiorcy. Nie wolno więc uzależniać rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, polegającego na formie prezentacji lub sposobie pakowania, od obecności na butelkach czy pudełkach napisu. Opakowania znacząco odbiegające od norm branżowych mogą zostać zarejestrowane jako znak towarowy.

Hiszpańska spółka akcyjna Freixenet z siedzibą w Sant Sadurni d’Anoia wniosła o uchylenie dwóch wyroków Sądu Unii Europejskiej (pierwszej instancji), w których zostały oddalone jej skargi o stwierdzenie nieważności dwóch decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w dziedzinie znaków towarowych i wzorów (OHIM). Freixenet starała się bowiem zarejestrować oznaczenia przedstawiające białą oszronioną butelkę i czarną matową oszronioną butelkę, do których wlewała musujące wina, jako wspólnotowe znaki towarowe. Wnosiła jednak nie o rejestrację kształtu, lecz o ochronę szczególnego wyglądu powierzchni stosowanych przez siebie butelek. Niemniej OHIM (również izba odwoławcza tej instytucji) i sąd UE pierwszej instancji zdecydowały, że to niemożliwe. Wszystkie instancje przed Trybunałem Sprawiedliwości uznały bowiem, że znaki te nie mają charakteru odróżniającego. Podkreślały, że prawdziwy znak towarowy wina to etykieta, a nie sposób konfekcjonowania. Co więcej, sąd pierwszej instancji uznał, iż Izba Odwoławcza nie musiała szczegółowo odnosić się do dokumentów zawartych w aktach. Wystarczyło, że wyraźnie przywołała ogólne doświadczenie życiowe, zdobywane przy okazji robienia zakupów. Nie zdarzyło się bowiem, by producent oferował wina w butelkach bez napisu, każąc klientom polegać przy wyszukiwaniu marki wyłącznie lub przede wszystkim na wyglądzie opakowania. Sąd stwierdził więc, że sam oryginalny charakter konfekcjonowania, czyli matowanie butelek, nie wystarcza, by przypisać opakowaniu charakter odróżniający. Konsument kieruje się bowiem przy podejmowaniu decyzji o zakupie przede wszystkim napisami.

Freixenet podniosła przed Trybunałem Sprawiedliwości m.in. naruszenie jej prawa do bycia wysłuchaną. Podkreślała przy tym, że znaki towarowe, które chciała zarejestrować, znacząco odbiegały od przeciętnych opakowań używanych w branży winiarskiej.

Trybunał uchylił zaskarżone wyroki. Stwierdził również nieważność decyzji pierwszej izby odwoławczej, Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego, i obciążył tę instytucję kosztami postępowań przed sądami obu instancji.

TS podkreślił, że kryteria oceny charakteru odróżniającego trójwymiarowych znaków towarowych, które stanowi sam wygląd towaru, nie różnią się od metod stosowanych wobec innych kategorii znaków. Niemniej przy rejestracji trzeba brać pod uwagę, że sposób postrzegania takiego nietypowego znaku przez przeciętnego konsumenta nie musi być taki sam jak w przypadku znaku słownego lub graficznego. Dlatego ustalenie istnienia charakteru odróżniającego w przypadku znaku trójwymiarowego może okazać się o wiele trudniejsze. Tym samym wyłącznie znak wyraźnie odbiegający od normy lub zwyczajów branżowych może pełnić podstawową funkcję wskazywania pochodzenia towaru. A skoro sąd pierwszej instancji ograniczył się do stwierdzenia, że nie sprzedaje się butelki bez etykiety, a tym samym kolor i matowanie szkła nie mogą funkcjonować jako znak towarowy dla wina musującego, to przyjął on za normę sytuację, w której można by było wykluczać z ochrony znaki polegające na wyglądzie opakowania, bez elementów słownych. Tymczasem taki obrót praktyki OHIM jest niedopuszczalny.

Opracowała Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

w sprawach połączonych C-344/10 P i C-345/10 P, Freixenet SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w dziedzinie znaków towarowych i wzorów (OHIM).