Przełomowe dla podatników wyroki TSUE

Sygnatura i nazwa sprawy

Zakres tematyczny

Rozstrzygnięcie

Skutki dla polskich podatników

C-255/02 (Halifax)

Obejście prawa

VI dyrektywa powinna być interpretowana w ten sposób, iż sprzeciwia się ona prawu podatnika do odliczenia podatku od wartości dodanej, jeżeli transakcje, z których to prawo wynika, stanowią nadużycie.

Dla stwierdzenia nadużycia wymagane jest, aby transakcje, mimo że spełniają formalne przesłanki przewidziane w odpowiednich przepisach VI dyrektywy i ustawodawstwa krajowego, skutkowały uzyskaniem korzyści podatkowej, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem tych przepisów. Ponadto z ogółu obiektywnych okoliczności powinno wynikać, że głównym celem tych transakcji jest uzyskanie korzyści podatkowej.

Ministerstwo Finansów pracuje obecnie nad klauzulą obejścia prawa. Na gruncie VAT, w związku z orzecznictwem TSUE, taka klauzula nie jest potrzebna. Polskie sądy administracyjne stosują te zasady jako "dyrektywę interpretacyjną". Ważne, aby spełnione były dwie przesłanki wskazane m.in. w omawianym wyroku TSUE, pierwszym na gruncie VAT w tym zakresie.

Polscy podatnicy powinny wykazać szczególną ostrożność w zawieraniu transakcji, które mogą zostać uznane za nadużycie prawa. Może to mieć bowiem wpływ np. na zakres prawa do odliczenia.

C-277/09 (RBS Deutschland Holdings)

Rzeczywistość gospodarcza

Cechy czynności będących przedmiotem sporu przed sądem krajowym oraz właściwości stosunków istniejących między spółkami, które dokonały czynności, nie zawierają - jak zauważył sąd krajowy - elementów, które pozwalałyby przyjąć, że stworzono sztuczną konstrukcję, mającą na celu wyłącznie uzyskanie korzyści podatkowej, albowiem spółka RBSD ma siedzibę w Niemczech i prowadzi działalność w zakresie świadczenia usług bankowych i leasingowych.

Po pierwsze, wyrok ten oznacza, że badanie skutków dokonywanych transakcji należy prowadzić pod kątem ich ekonomicznego sensu. Po drugie, podatnik może wywodzić skutki prawne z prawidłowo zaimplementowanych przepisów, nawet jeżeli brak spójności czy ujednolicenia w poszczególnych krajach UE tych przepisów prowadzi do braku opodatkowania.

C-354/03 (Optigen), C-354/03 (Fulcrum Electronics) i C-484/03 (Bond House Systems)

Test wiedzy

Transakcje, które same nie są oszustwem w zakresie podatku od wartości dodanej, stanowią dostawy towarów dokonywane przez podatnika działającego w takim charakterze oraz stanowią działalność gospodarczą. Prawo podatnika dokonującego takich transakcji do odliczenia podatku naliczonego nie może również ucierpieć wskutek tego, że w łańcuchu dostaw, którego część stanowią owe transakcje - o czym podatnik ten nie wie lub nie może wiedzieć - inna transakcja stanowi oszustwo w zakresie podatku od wartości dodanej.

Udział w przestępstwach na gruncie VAT prowadzących do wyłudzenia podatku może pozbawić podatników prawa do odliczenia. Zdaniem TSUE może tak być, jeżeli podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby wiedzieć, że do nadużycia dojdzie.

Na gruncie polskich przepisów podobny test zastosował ustawodawca dla objęcia niektórych podatników odpowiedzialnością solidarną za zobowiązania podatkowe dostawców tzw. wrażliwych towarów.

C-319/12 (MDDP)

Prawo do odliczenia

Podatnik nie może się powoływać na prawo do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej, jeżeli ze względu na zwolnienie przewidziane przez prawo krajowe z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy 2006/112/WE Rady w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej świadczone przez niego usługi edukacyjne nie są objęte podatkiem od wartości dodanej.

Wyrok ten zmienił dotychczasowe stanowisko trybunału (patrz sprawa Lindopark, C-150/99), z którego wynikało, że błędna implementacja zwolnień przez państwo członkowskie nie pozbawia podatnika prawa do odliczenia, mimo stosowania zwolnienia. Rozstrzygnięcie to należy uznać za niezwykle kontrowersyjne, gdyż pomija negatywne dla podatnika skutki niewłaściwej implementacji prawa unijnego.

C-437/06 (Securenta)

Proporcjonalne odliczenie VAT

Jeśli podatnik wykonuje równocześnie działalność gospodarczą, opodatkowaną lub zwolnioną z podatku, i działalność niemającą charakteru gospodarczego, nienależącą do zakresu stosowania szóstej dyrektywy, odliczenie podatku od wartości dodanej naliczonego od wydatków związanych z emisją akcji i nietypowych cichych udziałów jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim wydatki te można przyporządkować działalności gospodarczej podatnika

Orzeczenie kluczowe dla podmiotów wykonujących jednocześnie działalność opodatkowaną, zwolnioną i znajdującą się poza zakresem VAT. Wówczas w celu ustalenia VAT naliczonego podlegającego odliczeniu konieczne jest przyporządkowanie VAT naliczonego do czynności pozostających poza zakresem opodatkowania VAT (brak prawa do odliczenia). Następnie należy zastosować proporcję odliczenia pozostałego (cenotwórczego) VAT, przyporządkowanego do działalności opodatkowanej. Orzeczenie to unaoczniło niedostatek przepisów w polskiej ustawie o VAT.

C-172/03 (Heiser)

Pomoc publiczna

Powinny zostać uznane za pomoc państwa przepisy, w myśl których przejście lekarzy z systemu opodatkowania transakcji VAT na system transakcji zwolnionych nie pociąga obowiązku zmniejszenia dokonanego wcześniej odliczenia dotyczącego towarów nadal wykorzystywanych

Jedyne orzeczenie dotyczące styku VAT i przepisów o pomocy publicznej. TSUE uznał, że korzystne przepisy wprowadzone przez ustawodawcę mogą stanowić pomoc publiczną, która w określonych sytuacjach może mieć charakter nieuzasadnionej pomocy