Jest perspektywa, jest strategia, jest hasło. Potrzeba jeszcze nowych konkursów

Wydawać się mogło, że doświadczenia programów z lat 2007-2013 spowodują, iż w miarę szybko ustanowiona zostanie dokumentacja będąca podstawą wdrażania nowej siedmiolatki. Tymczasem już na początku mamy opóźnienie zdecydowanie większe niż w pierwszej pełnej dla Polski perspektywie budżetowej (lata 2007-2013).

Rozporządzenie nr 1083/2006, które było podstawą przepisów ogólnych dla Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności, zostało przyjęte przez Radę Wspólnoty Europejskiej 11 lipca 2006 r., a więc prawie pół roku przed rozpoczęciem siedmiolatki 2007-2013. Tymczasem rozporządzenie nr 1303/2013, uchylające ww. rozporządzenie i jednocześnie będące podstawą do realizacji przedsięwzięć w latach 2014-2020, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej przyjęły dopiero 17 grudnia 2013 r., a więc zaledwie na dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu programowania 2014-2020.

Poniżej porównujemy stare i nowe rozporządzenie pokazując najważniejsze różnice.

Podstawa do wykorzystania środków

Nowe rozporządzenie ustanawia wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, jak również ustanawia przepisy ogólne dotyczące każdego z nich. To z pewnością było przyczyną zwiększenia objętości nowej regulacji w stosunku do starej - rozporządzenie z 2006 roku liczyło 54 strony, podczas gdy to z 2013 roku ma ich aż 150. Ponadto podstawę przyjęcia zapisów rozporządzenia 1083/2006 stanowiły 73 determinanty jej dalszych postanowień podczas gdy podstawę do przyjęcia zapisów rozporządzenia nr 1303/2013 poprzedza aż 130 zagadnień wstępnych.

Stare rozporządzenie nr 1083 było uzgodnione podczas posiedzeń Rady Europejskiej w Lizbonie 23-24 marca 2000 r. oraz w Göteborgu - 15-16 marca 2001 r. Motywem przewodnim realizowanych projektów było przede wszystkim wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej Wspólnoty Europejskiej.

Dla nowego rozporządzenia nr 1303 są to konkluzje Rady Europejskiej z 17 czerwca 2010 r., a przede wszystkim unijna strategia na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. To właśnie hasło przewodnie obecnej perspektywy funduszy unijnych na lata 2014-2020.

O przeznaczeniu pieniędzy zdecydujemy lokalnie

Już rozporządzenie nr 1083 z 2006 roku wskazywało na konieczność aktywnego włączania regionów w programowanie działań bezpośrednio ich dotyczących.

W rozporządzeniu nr 1303 jeszcze bardziej akcentowana jest konieczność organizowania przez państwa członkowskie partnerstwa z przedstawicielami władz regionalnych, lokalnych, miejskich i instytucji publicznych oraz partnerów społecznych i gospodarczych, w celu zapewnienia wielopoziomowego zarządzania funduszami unijnymi. Włączenie lokalnych społeczności w bezpośrednie wykorzystanie funduszy, wyraźnie widoczne w zapisach nowego rozporządzenia, to również wskazanie konieczności włączenia rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność w ramach jednego z celów tematycznych służących promowaniu włączenia społecznego i walki z ubóstwem, a także zatrudnienia i mobilności pracowników.

W nowym rozporządzeniu pojawia się wiele sformułowań dotyczących zarządzania środkami przez regiony. Część z nich jest kontynuacją podejść z poprzednich okresów programowania. Przykładem jest podejście LEADER (Liaison Entre Actions pour le Développement de l’Economie Rurale), czyli powiązania między gospodarką wiejską a działaniami na rzecz rozwoju. W ubiegłych 20 latach podejście LEADER do rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność okazało się skutecznym narzędziem w procesie realizacji polityki rozwoju. Komisja Europejska promuje więc tę metodę realizacji również przez inne inicjatywy wspólnotowe - URBAN oraz EQUAL. Inicjatywa LEADER, której UE zapewnia stałe wsparcie od 1991 roku, stała się ważnym elementem polityki rozwoju obszarów wiejskich, akceptowanym na terenie całej Europy. Od 2007 roku rozwój lokalny jest również narzędziem realizacji polityki w europejskim sektorze rybołówstwa.

W porównaniu do starej perspektywy unijnej w latach 2014-2020 planuje się uproszczenie i rozszerzenie działań dotyczących rozwoju lokalnego.

Propozycje dotyczące rozwoju lokalnego (jak określa to rozporządzenie - kierowanego przez społeczność) to m.in.:

wzachęcanie społeczności lokalnych do opracowywania oddolnego zintegrowanego podejścia, gdy potrzebna jest odpowiedź na lokalne wyzwania wymagające zmian strukturalnych;

wtworzenie warunków dla wzrostu innowacyjności (w tym społecznej) i przedsiębiorczości oraz stymulowanie zmian przez zachęcanie do rozwoju i odkrywania niewykorzystanego potencjału;

wpromowanie zaangażowania oraz budowa poczucia własności dzięki zwiększaniu uczestnictwa społeczności we wspólnych działaniach, co może zwiększać efektywność regulacji unijnych;

wwspomaganie zarządzania wielopoziomowego dzięki zapewnieniu społecznościom lokalnym pełnego udziału w realizacji celów UE we wszystkich obszarach.

Nowe podejście Komisji Europejskiej do zagadnienia rozwoju kierowanego przez społeczność lokalną powinno zapewnić lepsze powiązanie i zintegrowane wykorzystanie funduszy. Ma się tak stać dzięki zastosowaniu metodologii, która:

- koncentrować się będzie na terytorialnie określonych subregionach,

- kierowana będzie przez lokalne grupy działania składające się z osób reprezentujących lokalne interesy publiczne lub prywatne interesy społeczno-gospodarcze,

- realizowana będzie przez zintegrowane i wielosektorowe strategie rozwoju lokalnego, dotyczące różnych obszarów, stworzone przy uwzględnianiu lokalnych potrzeb i potencjału, oraz

- zawierać będzie innowacyjne elementy w kontekście lokalnym, przewidywać będzie nawiązywanie kontaktów oraz w razie potrzeby współpracę.

Poniżej przedstawiamy kluczowe elementy rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność.

Lokalne grupy działania powinny składać się z osób reprezentujących lokalne interesy publiczne i prywatne interesy społeczno-gospodarcze. Chodzi o przedsiębiorców i ich stowarzyszenia, władze lokalne, stowarzyszenia sąsiedzkie lub wiejskie, grupy obywatelskie (takie jak np. mniejszości, osoby starsze, kobiety albo mężczyźni, młodzież itp.), organizacje społeczne i ochotnicze. Społeczeństwo obywatelskie i partnerzy z sektora prywatnego powinni mieć co najmniej 50 proc. udziału w procesach decyzyjnych, a pojedyncza grupa interesów nie powinna mieć więcej niż 49 proc. głosów.

Strategie rozwoju lokalnego, które mają uzyskać wsparcie z UE, muszą być spójne z odpowiednimi programami funduszy. Powinny określać obszar i populację objęte strategią; obejmować analizę potrzeb w zakresie rozwoju i potencjału danego obszaru, w tym analizę mocnych i słabych stron, szans i zagrożeń (SWOT); a także opisywać założenia oraz zintegrowany i innowacyjny charakter strategii, w tym cele dotyczące wyników lub rezultatów. Strategie powinny również obejmować plan działania, sposób przełożenia założeń na konkretne projekty, ustalenia dotyczące zarządzania i monitorowania oraz plan finansowy.

Zasięg terytorialny i populacyjny danej strategii lokalnej powinien być spójny i właściwie ukierunkowany oraz być odpowiednio duży dla jej efektywnego wdrażania. Określenie obszarów i populacji, które zostaną objęte daną strategią, należy do lokalnych grup działania, jednak decyzje te muszą być zgodne z kryteriami określonymi przez Komisję Europejską. Postanowienia na lata 2007-2013 dotyczące populacji objętej programem LEADER przewidują, że populacja powinna mieć minimum 10 tys., a maksymalnie 150 tys. osób. Średnia wielkość populacji objętej programami URBAN II, finansowanymi ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) w latach 2000-2006, wynosiła ok. 30 tys. mieszkańców.

Nowością w okresie planowania na lata 2014-2020 będzie wyraźne określenie wspólnych ram prawnych i harmonizacja zasad dla pięciu funduszy objętych wspólnymi ramami strategicznymi, zwiększona spójność i zachęcanie do tworzenia wielofunduszowych strategii lokalnych kierowanych przez społeczność.

Instrumenty finansowe

W dążeniu do osiągnięcia celów strategii "Europa 2020" skutecznym sposobem wykorzystywania zasobów polityki spójności mają być instrumenty finansowe.

Mają one zapewnić wsparcie dla inwestycji w formie pożyczek, gwarancji, kapitału i innych mechanizmów obciążonych ryzykiem, łącznie z gwarancjami opartymi na regulacjach dla Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), ewentualnie w połączeniu z dotacjami na spłatę odsetek lub dotacjami na opłaty gwarancyjne w obrębie tej samej operacji.

Instrumenty finansowe są stosowane do realizacji inwestycji w ramach funduszy strukturalnych już od lat 1994-1999. Ich znaczenie wzrosło w okresie planowania 2007-2013, a obecnie stanowią one około 5 proc. całości zasobów EFRR. Biorąc pod uwagę obecną sytuację gospodarczą i rosnące niedobory zasobów publicznych, instrumenty finansowe będą odgrywały coraz większą rolę w polityce spójności na lata 2014-2020.

To, co odróżnia okres 2007-2013 od nowego, to podejście do stosowania instrumentów finansowych przez państwa członkowskie. W nowym rozporządzeniu wskazano, iż mogą być one wykorzystywane do wszystkich założeń objętych programami operacyjnymi. Komisja Europejska, dostrzegając różnice środowiskowe w poszczególnych państwach członkowskich, pozwala organom zarządzającym na wybór najbardziej odpowiednich dla poszczególnych krajów rozwiązań. Tym samym wsparcie w ramach polityki spójności może obejmować instrumenty finansowe:

- tworzone na szczeblu UE,

- tworzone na szczeblu krajowym czy regionalnym,

- składające się wyłącznie z pożyczek lub gwarancji.

Podsumowując: nowe rozporządzenie KE zapewnia większą elastyczność państwom członkowskim i organom zarządzającym przy planowaniu programów w zakresie zarówno wyboru realizacji inwestycji za pośrednictwem grantów lub instrumentów finansowych, jak i doboru najbardziej odpowiedniego instrumentu finansowego. Zapewniona została także większa przejrzystość i pewność ram prawnych. Dzięki szerszemu stosowaniu instrumentów finansowych oraz ich dopasowaniu do określonych potrzeb regionów i odbiorców docelowych można znacząco poprawić dostęp do finansów szerokiego grona podmiotów społeczno-gospodarczych. Będą one na przykład służyć przedsiębiorcom inwestującym w innowacyjne rozwiązania, gospodarstwom domowym zainteresowanym poprawą efektywności energetycznej, osobom realizującym pomysły biznesowe, a także realizacji projektów inwestycji w infrastrukturę publiczną lub produkcję. Oczywiście wszystkie te działania mają spełniać strategiczne założenia polityki spójności i zapewniać oczekiwane rezultaty jej programów.

Kwalifikowalność wydatków

Co do zasady według nowego rozporządzenia wydatki są kwalifikowalne od 1 stycznia 2014 r. Gdyby jednak dane państwo członkowskie przedłożyło do akceptacji program przed tą datą, możliwe jest kwalifikowanie wydatków wcześniej. Jeśli zaś chodzi o natychmiastowe wdrożenie Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, to na zasadzie odstępstwa początkową datą kwalifikowalności wydatków w jej ramach jest 1 września 2013 r.

Podobnie jak było w minionym okresie programowania, nie można przeznaczyć wsparcia ze środków unijnych na te operacje, które zostały fizycznie ukończone lub w pełni zrealizowane przed przedłożeniem instytucji zarządzającej wniosku o dofinansowanie w ramach programu operacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy beneficjent dokonał wszystkich powiązanych płatności.

Podobnie jak w obecnej perspektywie finansowej, instytucje ogłaszające konkursy będą zaznaczać, iż wydatki kwalifikowalne w ramach danego konkursu będzie można ponosić dopiero od dnia złożenia wniosku w odpowiedzi na konkurs (koszty poniesione przed złożeniem wniosku o dofinansowanie projektu nie będą kwalifikowalne). Również analogicznie jak w mijającej perspektywie traktowany będzie dochód uzyskiwany w wyniku realizacji projektu - wszelkie przychody z tego tytułu pomniejszać będą należną kwotę dotacji. Odstępstwo dotyczy tylko dochodów generowanych w wyniku stosowania prawa zamówień publicznych, tj. wszelkich płatności otrzymanych przez beneficjenta z tytułu kar umownych na skutek naruszenia umowy zawartej między beneficjentem a stronami trzecimi lub tych, które miały miejsce w wyniku wycofania oferty wybieranej w ramach przepisów o zamówieniach publicznych (chodzi o wadium) - te nie są uznawane za dochód oraz odejmowane od kwalifikowalnych wydatków operacji.

Formy wsparcia

Wsparcie w ramach środków unijnych na lata 2014-2020 może przyjmować formę dotacji, nagród, pomocy zwrotnej i instrumentów finansowych lub też być kombinacją tych form. W odniesieniu do dotacji i pomocy zwrotnej mogą one mieć formułę:

wzwrotu kosztów kwalifikowalnych (poniesionych i zapłaconych),

wstandardowych stawek jednostkowych, kwot ryczałtowych nieprzekraczających 100 tys. euro wkładu publicznego,

wfinansowania na podstawie stawek ryczałtowych, obliczonych przez zastosowanie wartości procentowej do jednej lub kilku kategorii kosztów.

Gdy realizacja operacji prowadzić będzie do powstania kosztów pośrednich, mogą one być obliczone według stawki ryczałtowej w jeden z następujących sposobów:

- według stawki ryczałtowej w wysokości do 25 proc. bezpośrednich kosztów kwalifikowalnych, z zastrzeżeniem, że stawka jest obliczana na podstawie rzetelnej, sprawiedliwej i weryfikowalnej metody obliczeń lub metody stosowanej w ramach systemów dotacji finansowanych w całości przez państwo członkowskie w przypadku podobnego rodzaju operacji i beneficjenta;

- według stawki ryczałtowej w wysokości do 15 proc. bezpośrednich kwalifikowalnych kosztów personelu, przy czym państwo członkowskie nie jest zobowiązane do dokonania obliczeń w celu ustalenia stawki mającej tu zastosowanie;

- według stawki ryczałtowej stosowanej do kosztów bezpośrednich kwalifikowalnych na podstawie istniejących metod i odpowiednich stawek stosowanych w ramach innych polityk UE w przypadku podobnego rodzaju operacji i beneficjenta.

Ponadto do celów określenia wysokości kosztów personelu związanych z realizacją operacji mająca zastosowanie stawka godzinowa może zostać obliczona poprzez podzielenie ostatnich udokumentowanych rocznych kosztów zatrudnienia brutto przez 1720 godzin.

Zmiana kwot decydujących, Że przedsięwzięcie jest dużym projektem

Według starego rozporządzenia w ramach programów operacyjnych EFRR i Funduszu Spójności można finansować duże projekty, czyli wydatki związane z operacją składającą się z wielu robót, działań lub usług, której celem samym w sobie jest ukończenie niepodzielnego zadania o sprecyzowanym charakterze gospodarczym lub technicznym. Przy czym operacja taka ma jasno określone cele i jej całkowity koszt przekracza 25 mln euro w przypadku środowiska naturalnego oraz 50 mln euro w przypadku innych dziedzin (takie operacje są zwane dalej dużymi projektami).

Według nowego rozporządzenia w ramach programu operacyjnego lub programów operacyjnych podlegających decyzji Komisji zgodnie z art. 96 ust. 10 niniejszego rozporządzenia oraz zgodnie z art. 8 ust. 12 rozporządzenia nr 1299/2013 w sprawie EWT, możliwe jest wsparcie z EFRR i Funduszu Spójności operacji obejmującej wiele robót, działań lub usług, służącej wykonaniu niepodzielnego zadania o sprecyzowanym charakterze gospodarczym lub technicznym, która ma jasno określone cele i której całkowite koszty kwalifikowalne przekraczają 50 mln euro, a w przypadku operacji przyczyniających się do osiągnięcia celu tematycznego na mocy art. 9 pkt 7 akapit pierwszy rozporządzenia, której całkowite koszty kwalifikowalne przekraczają 75 mln euro. Nie zmienił się natomiast zakres dokumentacji przekazywanej Komisji Europejskiej w celu zatwierdzenia dużego projektu do realizacji.

Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP)

Zgodnie z nowym rozporządzeniem w odniesieniu do PPP beneficjentem może być podmiot prawa publicznego inicjujący daną operację lub podmiot regulowany prawem prywatnym danego państwa członkowskiego (partner prywatny), który został lub ma zostać wybrany do realizacji danej operacji. Podmiot prawa publicznego inicjujący PPP może zaproponować, by partner prywatny, który ma zostać wybrany po zatwierdzeniu operacji, był beneficjentem na potrzeby wsparcia z funduszy unijnych. W takim przypadku decyzja zatwierdzająca ma charakter warunkowy do momentu, w którym instytucja zarządzająca upewni się, że wybrany partner prywatny spełnia i podejmuje wszystkie stosowne obowiązki beneficjenta zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Partner prywatny wybrany do realizacji operacji może zostać zastąpiony jako beneficjent podczas realizacji, jeżeli jest to wymagane zgodnie z warunkami umowy PPP lub umowy dofinansowania między partnerem prywatnym a instytucją finansową współfinansującą daną operację. W takim przypadku nowy partner prywatny lub podmiot prawa publicznego zostaje beneficjentem, pod warunkiem że instytucja zarządzająca ma pewność, iż nowy partner spełnia i podejmuje wszystkie stosowne obowiązki beneficjenta zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

W przypadku operacji PPP, gdy beneficjentem jest podmiot prawa publicznego, wydatki z tytułu operacji PPP poniesione i pokryte przez partnera prywatnego można, w drodze odstępstwa od art. 65 ust. 2, uznać za poniesione i pokryte przez beneficjenta oraz za ujęte we wniosku o płatność skierowanym do Komisji, z zastrzeżeniem następujących warunków:

wbeneficjent musi zawrzeć umowę PPP z partnerem prywatnym oraz

winstytucja zarządzająca musi potwierdzić, że wydatki deklarowane przez beneficjenta zostały opłacone przez partnera prywatnego i że operacja jest zgodna z mającymi zastosowanie przepisami unijnymi i krajowymi, z programem oraz z warunkami wsparcia dla danej operacji.

Informacja i komunikacja

Tak jak w starym okresie programowania, nowe rozporządzenie nakłada obowiązek opracowywania strategii komunikacyjnych, czyli:

wzapewnienie stworzenia jednej strony internetowej lub jednego portalu internetowego dostarczającego informacje na temat wszystkich programów operacyjnych w danym państwie członkowskim, w tym informacje o harmonogramie wdrażania programów oraz o wszelkich powiązanych procedurach konsultacji publicznych, i zapewniającego dostęp do tych informacji,

winformowanie potencjalnych beneficjentów o możliwościach finansowania w ramach programów operacyjnych oraz upowszechnianie wśród obywateli UE roli i osiągnięć polityki spójności i funduszy polityki spójności przez działania informacyjne i komunikacyjne na temat rezultatów i oddziaływania umów partnerstwa, programów operacyjnych i operacji.

Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia nr 1303/2013 państwo członkowskie lub instytucje zarządzające opracowują strategię komunikacji dla każdego programu operacyjnego. Wspólna strategia komunikacji może być opracowana dla kilku programów operacyjnych. W strategii komunikacji uwzględnia się wielkość programu lub programów operacyjnych, których ta strategia dotyczy zgodnie z zasadą proporcjonalności. Według rozporządzenia z grudnia 2013 roku każde państwo członkowskie zobowiązane jest także wyznaczyć osobę odpowiedzialną za informację i komunikację. Osoba ta odpowiada za koordynowanie krajowej sieci rzeczników dla funduszy polityki spójności, a tam, gdzie sieć taka istnieje, za tworzenie i utrzymanie strony internetowej lub portalu internetowego i przedstawianie przeglądu działań w zakresie komunikacji podejmowanych na poziomie państwa członkowskiego. Precyzyjne wskazanie wszelkich praw i obowiązków stron będących częścią łańcucha informacji i komunikacji o funduszach unijnych na lata 2014-2020 zawiera załącznik nr XII do rozporządzenia nr 1303/2013.

Reasumując rozważania dotyczące nowego rozporządzenia 1303/2013, należy zauważyć, iż w porównaniu z perspektywą 2007-2013 nie ma dużych różnic czy też zmian powodujących całkowicie odmienne podejście do korzystania z funduszy unijnych. Choć podstawowe zasady determinujące korzystanie z europejskich dotacji pozostały takie same, to KE dość skrupulatnie w nowym rozporządzeniu dookreśliła ogólne dotychczas zapisy. Ponadto zwiększono jeszcze bardziej decyzyjność regionalną i lokalną pozwalającą na skorzystanie z unijnego wsparcia przez lokalne i regionalne społeczności. Komisja zauważa również duży problem bezrobocia osób młodych, proponując im specjalną linię budżetową finansującą inicjatywy na rzecz młodych.

Znając już warunki będące podstawą realizacji projektów w perspektywie 2014-2020, oczekujmy obecnie jak najszybszej decyzji KE w sprawie zatwierdzenia przedłożonych jej przez polski rząd programów operacyjnych, a kolejno jak najszybszego ogłoszenia pierwszych konkursów w nowej perspektywie budżetowej UE. Im szybciej bowiem rozpoczniemy realizację unijnej strategii na rzecz zrównoważonego inteligentnego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, tym szybciej będziemy zauważać pierwsze efekty wokół nas.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/078/i02.2014.078.088000600.804.jpg@RY2@

Leszek Świętalski Związek Gmin Wiejskich

Sytuacja gmin wiejskich niewiele poprawi się w związku z nowym rozdaniem unijnych środków z puli na lata 2014-2020. Choć podobnie jak w poprzedniej transzy pieniędzy jest sporo, jednak możliwości ich wykorzystania dla obszarów wiejskich są niewielkie. Mimo teoretycznego zrozumienia, że blokadą rozwojową jest dysonans między miastami a wsią, dysproporcje się powiększają i nic nie wskazuje, by w nowej perspektywie sytuacja się zmieniła. Nadal większą siłę przebicia będą miały projekty duże, metropolitalne, które są postrzegane jako lokomotywy postępu. A wieś? Owszem, pieniądze na rozwój rolnictwa i pomoc gospodarzom będą, jak poprzednio. Ale już, jak mówił jeden ze specjalistów od unijnych środków, o finansowaniu chodników wiejskich można zapomnieć. Szkoda, bo to zachowawcze i antyrozwojowe myślenie. Ale czemu się dziwić, skoro zwolennicy dużych inwestycji argumentują, że przecież autostrady czy dworce kolejowe to elementy rozwoju właśnie małych gmin. Nam jednak nie tylko o taki rozwój chodzi.

Barierą w pozyskiwaniu nowych środków przez małe wiejskie gminy jest choćby finansowy wkład własny. Gminy wiejskie mają ambicje rozwojowe, ale czasem mają zbyt niskie budżety, by je realizować. Ogólna kwota planowanych działań inwestycyjnych w gminach wiejskich i miejsko wiejskich w latach 2014-2020 wynosi 97 mld zł. Aby zrealizować te plany, potrzeba 64 mld zł środków zewnętrznych. Tymczasem Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), podstawowy dla wsi, zakłada 634 mln euro na wsparcie podstawowych usług i odnowę miejscowości (II filar PROW). A i ustalenia związane z funduszami unijnymi małym jednostkom nie pomagają. Na przykład na gospodarkę wodną można przeznaczyć 500 tys. zł na miejscowość, a budowa kanalizacji w obszarze wiejskim to koszt ok. 2 mln zł. Problem jest z przemieszczaniem środków z tzw. II filara, czyli środków na infrastrukturę i odnowę wsi do filara I, czyli dopłat do rolnictwa. Można w ten sposób przesunąć nawet 25 proc. środków (poprzednio było 15 proc.). Ale tych brakujących 10 proc. nie ma w PROW, ani w innych programach związanych z wsią.

Nowością, w naszej ocenie pozytywną, jest możliwość ubiegania się o dodatkowe pieniądze z puli na tzw. obszary funkcjonalne i związane z nimi tzw. ZIT (Zintegrowane Inwestycje Terytorialne). Z tej szansy będą mogły skorzystać te gminy wiejskie i miejsko-wiejskie, które utworzyły wraz z najbliższymi miastami aglomeracje. Jednak przykłady dyskredytacji wsi w nowym rozdaniu unijnych pieniędzy można mnożyć. Kolejne lata to zapewne rozwój metropolii, miast, zwłaszcza w rejonach zurbanizowanych. Kosztem wsi. A to nie ma nic wspólnego z równomiernym rozwojem kraju.

@RY1@i02/2014/078/i02.2014.078.088000600.805.jpg@RY2@

Marta Milewska rzecznik Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego

Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej wsparciem finansowym mają być objęte przede wszystkim działania związane z pobudzaniem gospodarki, zastosowaniem nauki w biznesie i wspieraniem przedsiębiorców. UE stawia też na odnawialne źródła energii. Na tego typu projekty będzie najwięcej pieniędzy - na Mazowszu, 65 proc. środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, czyli 885 mln euro. Nowością w nowym rozdaniu unijnych pieniędzy jest możliwość łączenia środków z EFRR i Europejskiego Funduszu Społecznego w jeden program. Znajdą się w nim zarówno projekty twarde, jak i projekty miękkie, co umożliwi staranie się o dofinansowanie dla projektów o szerokim i różnorodnym zasięgu. Nowością istotną dla regionów są też w nowym rozdaniu RIT-y, czyli regionalne instrumenty terytorialne. Mają to być narzędzia, które pozwolą podejść do pewnych inwestycji w sposób ponadsamorządowy. Dotyczy to np. projektów, które wymagają porozumienia gmin, choćby przy budowie kanalizacji czy regionalnej drogi. RIT-y pozwolą na elastyczne i indywidualne, z punktu widzenia danego regionu, podchodzenie do projektów. Na Mazowszu pula na nie to 6 proc. całego budżetu województwa, czyli 130 mln zł. Warto jednak pamiętać, że poza RIT-em o wsparcie z unijnych środków można ubiegać się, tak jak dotychczas, w ramach otwartych konkursów.

Trudno jest rozstrzygać, czy na programy regionalne łatwiej będzie uzyskać pieniądze unijne, ale warto przypomnieć, że o wyborze projektów w pewnej mierze będzie decydować ich zgodność z inteligentnymi specjalizacjami, np. bezpieczna żywność, inteligentne systemy zarządzania. Każde z województw miało je wskazać. Jest to bowiem wskazówka, na co stawiać w potencjale gospodarczym i intelektualnym nie tylko w kontekście wykorzystania środków unijnych.

@RY1@i02/2014/078/i02.2014.078.088000600.806.jpg@RY2@

Ewa Nowińska pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ekspertka powołana przez ministra rozwoju regionalnego do oceny wniosków w obszarze szkolnictwa wyższego

Ewa Nowińska

pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ekspertka powołana przez ministra rozwoju regionalnego do oceny wniosków w obszarze szkolnictwa wyższego