W jaki sposób zawierać umowy agencyjne

Zakaz działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku agencyjnego jest zawsze zależny od umownego zastrzeżenia w tej mierze. Nie powstaje on z mocy samego prawa. Oznacza to, że strony mogą, w formie pisemnej pod rygorem nieważności, ograniczyć działalność agenta mającą charakter konkurencyjny na okres po rozwiązaniu umowy agencyjnej (ograniczenie działalności konkurencyjnej). Ograniczenie jest ważne, jeżeli dotyczy grupy klientów lub obszaru geograficznego, objętych działalnością agenta, oraz rodzaju towarów lub usług stanowiących przedmiot umowy. Ograniczenie działalności konkurencyjnej nie może być zastrzeżone na okres dłuższy niż dwa lata od rozwiązania umowy. W przypadku wprowadzenia zakazu dający zlecenie obowiązany jest do wypłacania agentowi odpowiedniej sumy pieniężnej za ograniczenie działalności konkurencyjnej w czasie jego trwania, chyba że co innego wynika z umowy albo że umowa agencyjna została rozwiązana na skutek okoliczności, za które agent ponosi odpowiedzialność.

Art. 764⁶ - 764⁸ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Umowa obowiązuje nadal i wiąże obie strony aż do upływu okresu wypowiedzenia. W opisanej sytuacji brak jest podstaw prawnych do tego, by zwolnić agenta z dalszych czynności polegających na pośredniczeniu przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie bądź na ich zawieraniu w jego imieniu.

Zgodnie z przepisami umowa agencyjna może być zawarta bądź na czas określony, bądź na czas nieokreślony. W pierwszym przypadku zawarta umowa przekształca się w umowę na czas nieokreślony, jeżeli po upływie okresu, na jaki strony umowę zawarły, jest ona nadal wykonywana. Dodatkowo umowę zawartą na czas nieokreślony wypowiada się z terminem wypowiedzenia określonym w umowie, a jeżeli takiego postanowienia wspólne porozumienie nie zawiera - termin wypowiedzenia jest miesięczny w pierwszym roku trwania umowy, dwumiesięczny - w drugim roku trwania umowy i trzymiesięczny - w trzecim i następnych latach trwania umowy. Ustawowe terminy wypowiedzenia nie mogą być skracane umownie. Umowa może więc przewidywać tylko takie lub dłuższe okresy wypowiedzenia. Termin wypowiedzenia upływa z końcem miesiąca kalendarzowego. Ustalony umownie okres wypowiedzenia dla zleceniodawcy nie może być krótszy niż termin ustalony dla agenta. Przedłużenie terminu dla agenta powoduje takie samo przedłużenie dla zleceniodawcy.

Art. 764 - 764² ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Samo złożenie wypowiedzenia nie zakończyło formalnie jeszcze podpisanej z towarzystwem ubezpieczeniowym umowy agencyjnej. Wygaśnie ona dopiero z upływem trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia. Termin wypowiedzenia upływa z końcem miesiąca kalendarzowego. Przepisy kodeksu cywilnego zasadniczo przewidują, że w czasie trwania umowy agencyjnej agentowi przysługuje prowizja tylko od umów zawartych z jego udziałem. Uregulowanie to ma charakter dyspozytywny, co oznacza, że strony umowy mogą umówić się inaczej. Zleceniodawca ma obowiązek składać agentowi oświadczenie zawierające dane o należnej mu prowizji - obowiązek ten nie jest zależny od żądania agenta, zleceniodawca powinien go wykonać bez uprzedniego wezwania ze strony agenta. Obowiązek ten powinien wykonać nie później niż w ostatnim dniu miesiąca następującego po kwartale, w którym agent nabył prawo do prowizji. Nie można tej kwestii uregulować umownie mniej korzystnie dla agenta. Jednak roszczenie o zapłatę prowizji będzie wymagalne dopiero z upływem ostatniego dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym agent nabył prawo do prowizji, chyba że umowa agencyjna przewiduje korzystniejsze dla agenta warunki. Niekiedy agent może również domagać się prowizji od umów z klientami zawartych już po rozwiązaniu umowy agencyjnej.

Art. 761 - 761¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Jeżeli sposób wynagrodzenia nie został w umowie określony, agentowi należy się prowizja. Prowizją jest wynagrodzenie, którego wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów. Jeżeli wysokość prowizji nie została w umowie określona, należy się ona w wysokości zwyczajowo przyjętej w stosunkach danego rodzaju, w miejscu działalności prowadzonej przez agenta. W przypadku niemożności ustalenia prowizji w ten sposób agentowi należy się prowizja w odpowiedniej wysokości, uwzględniającej wszystkie okoliczności bezpośrednio związane z wykonaniem zleconych mu czynności. W braku odmiennego postanowienia umowy agencyjnej agent nabywa prawo do prowizji z chwilą, w której dający zlecenie powinien był, zgodnie z umową z klientem, spełnić świadczenie albo faktycznie je spełnił, albo też swoje świadczenie spełnił klient. Jednakże strony nie mogą umówić się, że agent nabywa prawo do prowizji później niż w chwili, w której klient spełnił świadczenie albo powinien był je spełnić, gdyby dający zlecenie spełnił świadczenie.

Art. 761³ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Skoro godziny otwarcia kolektury zostały określone w łączącej strony umowie agencyjnej, ich zmiana również wymaga zgodnego oświadczenia woli jej stron. Oznacza to, że nie jest dopuszczalna zmiana godzin funkcjonowania placówki bez zgody totalizatora. W takiej sytuacji najlepiej zaproponować zmianę postanowień umownych. Samowolne zmiany w tym zakresie narażają stronę prowadzącą kolekturę na odpowiedzialność odszkodowawczą oraz wypowiedzenie umowy.

Art. 758 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl