Jakie mogą być skutki obniżenia zdolności kredytowej klienta

Niedopuszczalne jest zastrzeżenie, przez które właściciel nieruchomości zobowiązuje się względem wierzyciela hipotecznego, że nie dokona zbycia nieruchomości przed wygaśnięciem hipoteki. Sprzedaż obciążonej kredytem nieruchomości może jednak wydawać się dość skomplikowana. W transakcji uczestniczą bowiem cztery, a nawet więcej osób - kupujący, sprzedający, bank kredytujący i sąd wieczystoksięgowy. Aby sprzedać nieruchomość, należy poinformować bank o swoim zamiarze. Trzeba zwrócić się do kredytodawcy o wystawienie zaświadczenia do całkowitej spłaty kredytu, określającej pozostałą do zapłacenia należność. Kwota ze sprzedaży mieszkania (wpisana w akcie notarialnym) przeznaczona jest przede wszystkim na pokrycie całości salda kredytu hipotecznego. Pozostała suma może być przekazana zbywcy. Następnym etapem będzie wystawienie przez bank zaświadczenia o spłacie całości kredytu i wystawienie wniosku do sądu o wykreślenie hipoteki. Koszt wykreślenia hipoteki to połowa opłaty, jaką trzeba było ponieść za jej wpisanie.

Art. 72, 100 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U z 2008 r. nr 116, poz. 731).

Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z należnymi odsetkami w terminach określonych w umowie.

W czasie obowiązywania umowy kredytu kredytobiorca jest obowiązany przedstawić - na każde żądanie banku - informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej. Bank może więc żądać przedstawienia informacji w każdym czasie.

Art. 70, 74 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665).

Jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia od osoby trzeciej, chociażby działała bez wiedzy dłużnika. Gdy kredyt spłaci osoba niebędąca kredytobiorcą, np. ktoś z rodziny czy sąsiad, umowa o kredyt wygaśnie i dłużnik przestanie być zobowiązany wobec banku. Nie oznacza to, że jego zobowiązanie przestanie istnieć. Z reguły będzie musiał oddać równowartość spłaconych środków osobie, która dokonała spłaty kredytu. Podmiotem spłacającym wierzyciela może być każda osoba trzecia, która spełnia świadczenie odpowiadające treści stosunku zobowiązaniowego, jaki łączy wierzyciela z dłużnikiem. Z chwilą spłaty osoba ta wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela, nabywając spłacaną wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty. Ma prawo jako nowy wierzyciel żądać świadczenia na swoją rzecz. Może też korzystać z wszelkich ustanowionych zabezpieczeń.

Art. 356 par. 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Ogólna regulacja zawarta w prawie bankowym daje bankowi prawo do wypowiedzenia umowy niemalże przy każdym naruszeniu jej warunków. Termin wypowiedzenia, o ile strony nie określą w umowie dłuższego terminu, wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy - siedem dni. Wypowiedzenie umowy kredytu z powodu utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej lub zagrożenia jego upadłością nie może nastąpić, jeżeli bank zgodził się na realizację przez kredytobiorcę programu naprawczego. Przepis ten stosuje się przez cały okres realizacji programu naprawczego.

Jeśli kredyt został zakwalifikowany do kategorii konsumenckiej, bank może wypowiedzieć umowę, tylko jeżeli konsument nie zapłacił w terminach określonych w umowie pełnych rat kredytu za co najmniej dwa okresy płatności. Może to zresztą uczynić dopiero po uprzednim wezwaniu konsumenta, w trybie określonym w umowie kredytowej, do zapłaty zaległych rat lub ich części w terminie nie krótszym niż siedem dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Termin wypowiedzenia umowy nie może być krótszy niż 30 dni.

Art. 75 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665).

Bankowy tytuł egzekucyjny, po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności, może być podstawą egzekucji przeciw osobie, która złożyła wcześniej pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Egzekucja może być prowadzona wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia.

Najczęściej klient, podpisując umowę z bankiem, wyraża zgodę na poddanie się czynnościom egzekucyjnym w zakresie roszczeń wynikających z umowy kredytowej, wraz z należnymi odsetkami oraz innymi opłatami wynikającymi z umowy i jej realizacji, a w szczególności kosztami egzekucji, opłatami sądowymi. Wniosek banku o nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie trzech dni od dnia jego złożenia. Rozpatrzenie odbywa się na posiedzeniu niejawnym, co oznacza, że klient nie ma możliwości obrony i przedstawienia swojego stanowiska. Jeśli sąd wyda postanowienie - nadanie tytułowi klauzuli wykonalności, wtedy do egzekucji długu przystępuje komornik, a jego postępowaniem może być objęty zarówno majątek trwały dłużnika, jak i jego dochody. Osoby, które uważają, że roszczenia banku są niesłuszne, mogą wystąpić do sądu z powództwem przeciwegzekucyjnym.

Art. 97 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665).

Firma leasingowa może w takiej sytuacji wypowiedzieć umowę. Szczegółowe zasady postępowania stron umowy leasingu w takiej sytuacji powinny być określone w umowie leasingu. Jeśli umowa milczy na temat opóźnień w spłacie rat, zastosowanie mają ogólne uregulowania z kodeksu cywilnego. Jeżeli leasingobiorca dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć na piśmie korzystającemu odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia.

Art. 709¹³ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Katarzyna Wójcik-Adamska

katarzyna.wojcik@infor.pl