Kto pokrywa koszty pojazdu zastępczego

Czytelnik był uczestnikiem wypadku drogowego, do którego doszło z winy innego uczestnika ruchu. W jego wyniku zostały uszkodzone oba samochody, które wymagają teraz naprawy. Czytelnik pyta, czy w tym czasie będzie przysługiwało mu auto zastępcze, za które zapłaci ubezpieczyciel.

Tak. Ubezpieczyciel pokrywa uzasadnione koszty najmu pojazdu zastępczego w trakcie naprawy auta w warsztacie samochodowym.

Poszkodowani w wyniku wypadków drogowych to nie tylko uczestnicy ruchu drogowego. Szkody wyrządzane są również w pojazdach uczestniczących w zdarzeniu. Gdy do tego dojdzie - można domagać się przywrócenia uszkodzonego auta do stanu z przed zdarzenia. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przywrócenie to polega na doprowadzeniu rzeczy (pojazdu) do stanu używalności w takim zakresie, jaki istniał przed wyrządzeniem szkody.

Zakres świadczeń ubezpieczyciela względem właściciela samochodu reguluje art. 36 ust. 1 z 23 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. nr 124, poz. 1152 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. Przepis ten jednocześnie odsyła do ogólnych zasad prawa cywilnego, zgodnie z którymi zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W konsekwencji zakres świadczeń ubezpieczyciela w ramach zawartej umowy determinują uzasadnione wydatki służące przywróceniu rzeczy do stanu przed wypadkiem. Do wydatków tych zaliczają się nie tylko koszty poniesione na zakup części niezbędnych do przeprowadzenia naprawy, ale również należności wynikające z korzystania w tym okresie z wynajęcia auta zastępczego.

Sam czas najmu nie może jednak przekraczać okresu koniecznego i niezbędnego do wykonania naprawy. Oznacza to, że okres najmu pojazdu zastępczego uzasadniony czasem trwania naprawy pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, a wydatki poczynione przez poszkodowanego w tym okresie na najem pojazdu zastępczego można uznać za konieczne i wywołane czynem niedozwolonym, za który odpowiedzialność ponosi towarzystwo ubezpieczeń. W konsekwencji przedłużony okres najmu pojazdu zastępczego np. o czas, w którym było już możliwe odebranie z warsztatu auta, ale właściciel nie miał na to czasu, nie pozostaje w związku ze szkodą spowodowaną wypadkiem.

Wydatki poniesione w tym okresie przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego nie zostaną więc pokryte przez ubezpieczyciela. Szkodą pozostającą w normalnym związku przyczynowym z powstałym wypadkiem jest bowiem jedynie taka utrata możliwości korzystania z pojazdu uszkodzonego, która następuje w okresie jego naprawy.

Stanowisko to w ostatnim czasie pokreślił Sąd Najwyższy. W uchwale wydanej w składzie siedmiu sędziów wskazał, że odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego.

Dodatkowo sędziowie wskazali, że nie jest ona uzależniona od tego, czy poszkodowany w wyniku wypadku miał faktyczną możliwość korzystania z komunikacji zbiorowej. Orzeczenie to poza jednoznacznym przesądzeniem odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jest ważne z jeszcze jednego powodu. Umożliwia ono także dochodzenie zwrotu tych kosztów z odsetkami za zwłokę przez osoby, którym firmy ubezpieczeniowe odmówiły pokrycia takich należności. Jest to jednak możliwe, tylko gdy od chwili zdarzenia nie minęły trzy lata (inaczej roszczenie będzie przedawnione - red.), nie zostało oddalone prawomocnym wyrokiem sądu oraz nie było przedmiotem ugody zawartej z ubezpieczycielem.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Art. 805 i n. ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r. (sygn. akt III CZP 5/11).