Co może sprzedający, gdy nabywca opóźnia się z odbiorem rzeczy

Procedurę postępowania w przypadku gdy nabywca opóźnia się w odbiorze rzeczy sprzedanej określa art. 551 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeśli kupujący nie odbiera rzeczy sprzedanej, sprzedawca może oddać rzecz na przechowanie na koszt i niebezpieczeństwo kupującego. Sprzedawca może również, po uprzednim wyznaczeniu kupującemu dodatkowego terminu do odebrania rzeczy, sprzedać rzecz na rachunek kupującego, o czym powinien niezwłocznie zawiadomić kupującego (chyba że wyznaczenie tego terminu nie jest możliwe albo rzecz jest narażona na zepsucie, albo z innych względów groziłaby szkoda). Warunkiem zastosowania powyższej procedury jest zwłoka po stronie wierzyciela. Przez zwłokę w tym wypadku należy rozumieć przekroczenie przez kupującego terminu do odbioru rzeczy z przyczyn, za które ponosi on odpowiedzialność.

Warunkiem przekroczenia terminu odbioru przez kupującego jest to, by termin ten był oznaczony (np. w umowie sprzedaży). W przeciwnym razie mamy do czynienia z bezterminowym zobowiązaniem kupującego do odebrania rzeczy. Na treść zobowiązania kupującego składa się bowiem obowiązek odebrania rzeczy. W takiej sytuacji, aby sprzedawca mógł skorzystać z wyżej wymienionych rozwiązań, powinien wezwać kupującego do odebrania rzeczy. Po wezwaniu kupujący powinien natomiast rzecz niezwłocznie odebrać od sprzedawcy. Niezwłoczność w takim wypadku oznacza pierwszy termin, w którym w okolicznościach konkretnej sprawy kupujący mógł odebrać rzecz, która została mu sprzedana, co nie wyklucza oczywiście możliwości oznaczenia późniejszego terminu odbioru rzeczy niż pierwszy możliwy termin. W wyżej opisanej sytuacji ze zwłoką wierzyciela będziemy mieć więc do czynienia wówczas, gdy kupujący nie dokonana odbioru rzeczy z przyczyn od siebie zależnych w jednym z dwóch wyżej określonych terminów (niezwłocznie lub w terminie późniejszym, wyznaczonym przez sprzedawcę).

Jak wynika z powyższych informacji, aby sprzedawca mógł skorzystać z rozwiązań, które przewiduje art. 551 kodeksu cywilnego, musi postępować według sformalizowanej procedury. W skrajnym wypadku oznacza to konieczność wyznaczenia kupującemu dwóch terminów do odbioru rzeczy (jeśli termin odbioru nie został oznaczony, a sprzedawca zamierza sprzedać rzecz na rachunek kupującego). Jakie są więc korzyści płynące z opisanego tutaj rozwiązania ? Przede wszystkim zarówno w razie oddania rzeczy na przechowanie, jak i jej sprzedaży sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności za uszkodzenie rzeczy lub jej utratę (np. w skutek kradzieży), dodatkowo drugie rozwiązanie (ponowna sprzedaż) pozwala sprzedawcy na zaoszczędzenie miejsca np. w magazynie.

Zastosowanie obu wyżej wskazanych rozwiązań nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów związanych z zaleganiem rzeczy sprzedanych w magazynie. Po pierwsze, w razie oddania rzeczy na przechowanie pojawia się problem egzekucji od kupującego kosztów składowania rzeczy, które niekiedy mogą być bardzo wysokie i z czasem przewyższać wartość rzeczy. Po drugie, w razie sprzedaży rzeczy osobie trzeciej sprzedawca obowiązany jest sprzedać rzecz po odpowiedniej cenie, gdyż jest on zobowiązany do zapłaty kwoty uzyskanej w wyniku sprzedaży na rzecz kupującego. Nie musi to być cena odpowiadająca cenie pierwotnej (np. może być niższa), powinna jednak zostać ustalona przy zachowaniu przez sprzedawcę należytej staranności (powinien on ustalić cenę wg swojej najlepszej wiedzy, jak i możliwości na dzień dokonania sprzedaży). To na sprzedawcy w razie sporu spoczywa również obowiązek wykazania, iż kupujący pozostawał w zwłoce.

Istotnym zagadnieniem jest również to, iż wyżej opisane procedury postępowania dotyczyć będą w zasadzie tylko sytuacji, gdy zwłoka kupującego dotyczy rzeczy oznaczonych co do tożsamości (rzeczy niezastępowalnych, charakteryzujących się indywidualnymi właściwościami). Przeniesienie własności tych rzeczy na kupującego następuje bowiem przez samo zawarcie umowy sprzedaży. W wypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku (rzeczy określonych poprzez ich cechy rodzajowe, właściwe dla większej liczby przedmiotów) samo zawarcie umowy sprzedaży nie powoduje jeszcze przeniesienia jej własności na kupującego. Konieczne jest bowiem dodatkowo przeniesienie na kupującego posiadania rzeczy rozumianego jako jej wydanie kupującemu, wydanie mu dokumentów lub środków zapewniających mu faktyczne władztwo nad rzeczą, ale również jako zawarcie umowy, na podstawie której sprzedawca włada rzeczą jako jej dzierżyciel lub posiadacz zależny (np. umowy najmu rzeczy, jej użyczenia lub przechowania). W wypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku sprzedawca może więc nimi swobodnie dysponować, licząc się jednak z obowiązkiem zapewnienia gotowości wydania kupującemu dokładnie takich samych rzeczy jak sprzedane w uzgodnionym z kupującym terminie lub niezwłocznie na wezwanie ze strony kupującego.

Przymierzając się do porządków, sprzedawca powinien wziąć więc pod uwagę wiele czynników, które mają wpływ na sposób postępowania z rzeczami, które były przedmiotem umowy sprzedaży. W szczególności czynnikami tymi są rodzaj rzeczy oraz ich odpowiedni zapas w magazynie (w przypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku), ustalenia z kupującym co do terminu i sposobu odbioru rzeczy (lub ich brak), możliwości kupującego w zakresie odbioru rzeczy. Zastosowanie art. 551 k.c. w praktyce sprawdzi się więc głównie w wypadku rzeczy oznaczonych co do tożsamości, których koszty składowania są znaczne (np. duże maszyny lub produkty, co do których wymagane są specjalne zasady składowania) i może się wiązać z problemami.

Sprzedawca może uniknąć przynajmniej części problemów związanych z odbiorem rzeczy, jeżeli już w umowie sprzedaży jednoznacznie ustali z nabywcą warunki i termin odbioru rzeczy

@RY1@i02/2011/207/i02.2011.207.21500060b.803.jpg@RY2@

Maciej Wiśniewski, prawnik w BMSP Boryczko Malinowska Świątkowski i Partnerzy

Maciej Wiśniewski

prawnik w BMSP Boryczko Malinowska Świątkowski i Partnerzy

Art. 551 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz 93 z późn. zm.).