Kiedy i w jaki sposób można podważyć wyrok zaoczny

Samo wniesienie sprzeciwu nie pozbawia mocy zaskarżonego wyroku zaocznego. Oznacza to, że w zakresie, w jakim został zaopatrzony w klauzulę wykonalności, może być on wykonany, chyba że rygor zostanie zawieszony. Wyrok ten traci moc dopiero wskutek uchylenia go. Na wniosek pozwanego sąd może jednak zawiesić rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu. Jest to możliwe w dwóch sytuacjach. Będzie tak, gdy orzeczenie zapadło z naruszeniem przepisów o dopuszczalności wydania wyroku zaocznego. Rygor zostanie też zawieszony, jeżeli pozwany uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było niezawinione, a przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego. Taki wniosek sąd może rozstrzygnąć na posiedzeniu niejawnym, nie czekając do terminu wyznaczonej w wyniku wniesienia sprzeciwu rozprawy. Gdy wniosek nie zostanie uwzględniony, sąd przystępuje do rozpoznania sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd, uznając rozstrzygnięcie zawarte w wyroku zaocznym za prawidłowe, utrzymuje go w mocy w całości. Jeżeli okaże się, że było ono niesłuszne, sąd uchyla wyrok zaoczny w całości lub w odpowiedniej części i wydaje orzeczenie zgodne z wynikami przeprowadzonego postępowania dowodowego. Od tak wydanego rozstrzygnięcia zarówno pozwanemu, jak i powodowi przysługuje apelacja do sądu odwoławczego.

Art. 346 - 347 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Wyrok zaoczny sąd uzasadnia w dwóch przypadkach. Po pierwsze ma to miejsce, gdy powództwo zostało oddalone w całości lub w części, a powód zażądał uzasadnienia w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku. Po drugie sąd jest zobowiązany do sporządzenia uzasadnienia swojej decyzji w przypadku, gdy powód, który żądania takiego nie zgłosił, wniósł apelację w przepisanym przez kodeks postępowania cywilnego terminie. Oznacza to, że nie są uzasadniane te wyroki zaoczne, które w całości powództwo uwzględniają. Przy czym nie ma tu żadnego znaczenia, czy uwzględnienie powództwa nastąpiło jedynie na skutek twierdzeń powoda, czy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Gdy wniosek o sporządzenie uzasadnienia został złożony w ustawowym terminie (siedem dni od ogłoszenia orzeczenia), uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. W praktyce oznacza to, że strona pozwana nie poznaje motywów wydania wyroku zaocznego. Same wyroki zaoczne doręcza się z urzędu obu stronom z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia. Należ jednak pamiętać, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika procesowego, doręczenia wyroku zaocznego należy dokonać pełnomocnikowi z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia, także wtedy gdy jest nim adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy (uchwała SN z 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt III CZP 21/10, LexPolonica nr 2225741).

Art. 342 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Sąd wydaje wyrok zaoczny, wówczas gdy pozwanemu w sposób prawidłowo zostało doręczone wezwanie na rozprawę. Musi ono dokładnie informować pozwanego o miejscu i czasie rozpoznania spraw. Oznacza to, że w dniu rozprawy sąd musi dysponować dowodem doręczenia wezwania. W praktyce jednak często się zdarza, że w dniu wyznaczonym na posiedzenie sąd nie dysponuje jeszcze takim dowodem, a potwierdzenie właściwego doręczenia wezwania zostaje doręczone do sądu już po dniu rozprawy. W takiej sytuacji sąd może zastrzec, że wyda wyrok zaoczny po otrzymaniu dowodu doręczenia umożliwiającego pozwanemu stawienie się w terminie wyznaczonej rozprawy. W konsekwencji sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym w ciągu dwóch tygodni po otrzymaniu dowodu doręczenia. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 18 marca 1974 r. (III CRN 411/73, LexPolonica nr 313467), wydanie wyroku zaocznego dopuszczalne jest w sytuacji, gdy otrzymany w ciągu dwóch tygodni od dnia rozprawy dowód doręczenia wezwania dla pozwanego spełnia wymagania art. 149 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, że sądowe wezwanie powinno być doręczone pozwanemu co najmniej na tydzień przed rozprawą lub w terminie skróconym przez przewodniczącego.

Art. 341 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Jeżeli pozwany nie stawił się na rozprawę, mimo że został zawiadomiony przez sąd w sposób właściwy o dniu i miejscu posiedzenia (miał więc możliwość wzięcia w niej udziału), to wówczas sąd wydaje wyrok zaoczny. W praktyce jest on niekorzystny dla pozwanego, ponieważ uwzględnia żądania pozwu. W takiej sytuacji sąd przyjmuje, że prawdziwe są twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych, które zostały przytoczone w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, pod warunkiem że nie budzą one uzasadnionych wątpliwości albo nie zostały przytoczone tylko po to, aby obejść prawo. W wyroku z 31 marca 1999 r. Sąd Najwyższy (I CKU 176/97, LexPolonica nr 343060) wskazał, że przewidziane domniemanie prawdziwości twierdzeń powoda dotyczy wyłącznie strony faktycznej wyroku i nie obowiązuje w zakresie prawa materialnego, np. prawa cywilnego. Innymi słowy domniemanie to zastępuje jedynie postępowanie dowodowe i to tylko wówczas, gdy twierdzenia powoda nie budzą uzasadnionych wątpliwości. Oznacza to, jak wytłumaczył Sąd Najwyższy, obowiązek rozważenia przez sąd rozpoznający sprawę, czy w świetle przepisów prawa materialnego twierdzenie strony powodowej uzasadniają uwzględnienie żądania. Sąd wydaje wyrok zaoczny również wówczas, gdy pozwany wprawdzie stawił się na rozprawę, ale nie bierze w niej udziału. Ma to miejsce wtedy, gdy pozwany nie zabiera w ogóle głosu w sprawie, np. nie bierze udziału w przesłuchaniu świadków, nie składa żadnych wniosków ani oświadczeń. Jednak nawet i w takiej sytuacji sąd nie wyda wyroku zaocznego, gdy merytoryczne rozpoznanie sprawy nie jest dopuszczalne. Podobnie też wyrok wydany podczas nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.

Art. 339 - 340 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku. Podlega on opłacie w wysokości połowy opłaty od pozwu. Sprzeciw składany jest w formie pisma procesowego. W przypadku postępowań z zakresu stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych pracownik lub ubezpieczony może złożyć sprzeciw ustnie do protokołu. W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien przytoczyć zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oraz fakty i dowody na ich uzasadnienie. Należy pamiętać, że wskazanie zarzutów przeciwko żądaniu pozwu jest równoznaczne z przytoczeniem zarzutów przeciwko rozstrzygnięciu wyroku zaocznego.

Wniesiony sprzeciw przewodniczący wydziału (wyznaczony sędzia) ocenia pod względem spełnienia warunków formalnych. W wypadku stwierdzenia braków sąd wzywa stronę do ich uzupełnienia, wyznaczając stosowny termin. Skutkiem nieuzupełnienia braków w tym terminie jest odrzucenie sprzeciwu. Takie same konsekwencje wystąpią w przypadku wniesienia sprzeciwu po terminie, a także jego nieopłacenia. W każdym przypadku sąd odrzuca sprzeciw na posiedzeniu niejawnym. Jeżeli sprzeciw został złożony prawidłowo, przewodniczący wyznacza termin rozprawy i zarządza doręczenie sprzeciwu powodowi. Należy pamiętać, że sprzeciw od wyroku zaocznego jest pierwszym oświadczeniem składanym w sprawie przez pozwanego. W konsekwencji mogą być w nim podnoszone wszystkie zarzuty, jakie strona może składać przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, a więc np. zarzut niewłaściwości sądu czy zarzut zapisu na sąd polubowny. W pierwszym przypadku sąd przekaże postępowanie do sądu właściwego. W sprawie objętej natomiast zapisem na sąd polubowny sąd zgodnie z art. 1165 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego odrzuca pozew.

Art. 344 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl