Czy związek zawodowy może samodzielnie wnieść pozew do sądu

Związek zawodowy musi mieć zgodę pracownika na wniesienie - w jego imieniu - pozwu do sądu. W sprawach z zakresu prawa pracy związek zawodowy nie może wytoczyć bowiem powództwa na rzecz pracownika ani wstąpić do postępowania bez jego zgody. Jednak członkostwo w związku zawodowym lub podjęcie się przez ten związek obrony praw i interesów pracownika na jego wniosek oznacza zgodę pracownika, chyba że sprzeciwi się on czynnościom procesowym związku zawodowego. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 9 grudnia 2010 r. (II PZP 6/2010, OSNP 2011/11-12/145). Orzeczenie to zapadło w związku z wątpliwościami związanymi z interpretacją art. 462 k.p.c., zgodnie z którym w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych organizacje społeczne, a także inspektorzy pracy w zakresie określonym w art. 63¹ k.p.c., mogą powodować wszczęcie postępowania na rzecz pracowników i ubezpieczonych. W tej sytuacji stosuje się odpowiednio przepisy art. 61 - 63 k.p.c. dotyczące wytaczania powództw przez organizacje społeczne w sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz o ochronę konsumentów. Organizacje te nie muszą mieć zgody osoby, na rzecz której wnoszone jest powództwo do sądu. Wobec tego powstała wątpliwość, czy ta zasada odnosi się także do związków zawodowych reprezentujących pracowników.

Sąd Najwyższy wskazał, że w tym przypadku nie ma ona zastosowania i taka zgoda jest potrzebna. W uzasadnieniu podjętej uchwały wyjaśnił, że związane jest to z różnym rodzajem roszczeń pracownika wobec pracodawcy. Obok prostych roszczeń pieniężnych, na przykład o wynagrodzenie, występują roszczenia, których dochodzenie wymaga czynnego udziału pracownika. W szczególności chodzi tu o roszczenia przemienne, takie jak przysługujące pracownikowi w razie wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę.

Zdaniem SN nie można przyjąć, aby związek zawodowy - bez uwzględnienia stanowiska pracownika - wybierał dla niego między roszczeniem o przywrócenie do pracy a roszczeniem o odszkodowanie. Drugą grupą roszczeń, w odniesieniu do których udział pracownika jest niezbędny, są żądania związane z nierównym traktowaniem, dobrami osobistymi i mobbingiem. Tylko pracownik może ocenić, czy ich dochodzenie leży w jego interesie, ponieważ z reguły jest to związane z dolegliwościami natury psychicznej, wynikającymi z konieczności dokonywania w postępowaniu sądowym wartościowania jego osoby. W tych przypadkach wytoczenie powództwa przez związek zawodowy może być szczególnie uciążliwe dla pracownika, ponieważ jest on przesłuchiwany w charakterze strony, chociażby nie przystąpił do sprawy.

Zgoda pracownika na działanie na jego rzecz przez organizację społeczną na podstawie art. 462 k.p.c. może być wyrażona wprost lub może być domniemana. W tym ostatnim przypadku należy zwrócić uwagę, że członek związku zawodowego i pracownik, na którego wniosek związek podjął się obrony jego praw i interesów, wyrażają w sposób ogólny (generalny) zgodę na podejmowanie przez ten związek działań na ich rzecz. Ta ogólna zgoda może być zmieniona przez oświadczenie pracownika wyrażające sprzeciw wobec czynności procesowych związku zawodowego w indywidualnie oznaczonej sprawie. Sprzeciw ten nie wymaga uzasadnienia. Może on być złożony w każdym stadium postępowania. Składając sprzeciw, pracownik wyraża własną ocenę, że związek zawodowy nie działa w jego interesie.

@RY1@i02/2011/189/i02.2011.189.209.0008.001.jpg@RY2@

Krzysztof Chyba, ekspert z zakresu prawa pracy

Krzysztof Chyba

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 462 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Art. 7 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).