Za co musi zapłacić ojciec dziecka pozamałżeńskiego po porodzie

Ojciec dziecka, które urodziło się po orzeczeniu rozwodu, jak również ojciec dziecka pozamałżeńskiego ma obowiązek uczestniczyć nie tylko w kosztach utrzymania małoletniego, ale także jego matki w czasie jej ciąży i po porodzie. Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do dziecka jest zależny od tego, przy którym z rodziców dziecko pozostaje i jest wychowywane. Nie ma tutaj znaczenia, czy rodzice są małżeństwem i pozostają we wspólności małżeńskiej, czy też nie. Nawet gdy rodzice zerwali wspólność, drugie z rodziców nie może zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego. Jego zakres określają możliwości majątkowe rodzica.

Orzeczenie Sądu Najwyższego z 26 marca 1954 r., sygn. akt I CR 327/54, OSN 1954, nr 4, poz. 90).

W świetle kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ojciec niebędący mężem matki zobowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu.

Ojciec dziecka ma więc ustawowy obowiązek uczestniczyć we wszystkich wydatkach, które są bezpośrednio związane z przebiegiem ciąży. Są to przede wszystkim koszty opieki lekarskiej, które w zależności od stanu zdrowia matki i dziecka mogą się różnić. Przy jej normalnym przebiegu są to koszty związane z koniecznością zakupu witamin, wizyt i badań lekarskich, odzieży ciążowej. Jeśli dojdzie do komplikacji wymagająych częstszych wizyt, zażywania leków na podtrzymanie ciąży, hospitalizacji, będą one zdecydowanie większe. Ojciec dziecka jest zobowiązany jednak do pokrywania tylko uzasadnionych wydatków, które są związane z dbałością o dobry stan zdrowia matki i nienarodzonego potomka.

Oprócz dodatkowych wydatków związanych z okresem ciąży, ojciec dziecka musi pokryć część kosztów związanych z samym porodem. Te zazwyczaj są zdecydowanie wyższe, bo wiążą się choćby z koniecznością nabycia tzw. wyprawki. Do najważniejszych wydatków zalicza się tutaj: łóżeczko, wózek, pościel, odzież, fotelik do samochodu. Są nimi także koszty chrztu (m.in. ceremonii kościelnej, becika), a także przyjęcia okolicznościowego.

Art. 141 par. 1 zdanie pierwsze ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59).

Mimo takiego postępowania zobowiązanego do płacenia alimentów osiągane przez niego w ten sposób dochody powinny być brane pod uwagę przez sąd. Możliwości zarobkowych pozwanego nie wolno utożsamiać tylko z aktualnie osiąganymi przez niego dochodami. Jak podkreślił w jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy, zakres obowiązku alimentacyjnego może i powinien być większy od wynikającego z faktycznych zarobków i dochodów zobowiązanego, jeśli przy pełnym i właściwym wykorzystaniu jego sił i umiejętności zarobki oraz dochody byłyby większe, a istniejące warunki społeczno-gospodarcze i ważne przyczyny takiemu wykorzystaniu nie stoją na przeszkodzie.

Wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 48/75.

Rozmiar powinności ciążących na ojcu dziecka zależy od sytuacji socjalno-bytowej, w jakiej znajduje się matka dziecka, jej stanu majątkowego, możliwości zarobkowych czy choćby zakresu pomocy finansowej, jaką otrzymuje ze strony swojej rodziny (np. rodziców, dziadków). Ważne jest także to, czy dziecko posiada majątek, z którego może się utrzymywać. Z kolejnej strony liczą się też możliwości finansowe ojca dziecka. Jeżeli jest on bezrobotny, a matka dziecka pozostaje w stosunku pracy, pobierając wysokie wynagrodzenie, to zaistniałe okoliczności będą przemawiały za obciążeniem kobiety wydatkami na swoje utrzymanie w większym stopniu. W związku z powyższymi przesłankami jedynie wyjątkowo będzie możliwa sytuacja, w której ojciec dziecka będzie musiał pokryć całość kosztów utrzymania matki dziecka i wydatków związanych z porodem. Będzie tak w sytuacji, gdy matka nie ma jakichkolwiek możliwości zarobkowych i nie posiada majątku, z którego mogłaby się utrzymywać, przy jednoczesnej dobrej kondycji finansowej ojca.

Art. 141 par. 1 zdanie pierwsze ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59).

Matka dziecka może wystąpić do ojca dziecka z żądaniami określonymi w art. 141 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dopiero po uznaniu ojcostwa przez mężczyznę, ustaleniu ojcostwa albo równocześnie z pozwem o ustalenie takiej okoliczności. Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna. Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym, a za granicą również przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego oboje rodzice albo jedno z nich są obywatelami polskimi. Sądowego ustalenia ojcostwa może żądać m.in. jego matka oraz domniemany ojciec dziecka. Domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka.

Art. 72 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59).

Art. 141 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dodatkowo, że jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne, oprócz zwykle przyjmowanych, konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część albo nawet całość tych wydatków lub strat. Są to wydatki, które mają charakter nietypowy i wiążą się z nadzwyczajnymi okolicznościami, w jakich znalazła się matka w związku z poczęciem dziecka, np. konieczność zakupu maszyny do nawilżania powietrza, która była zalecona matce, albo wymiany nieszczelnych okien w pomieszczeniu, w którym na stałe przebywa dziecko.

Roszczenia matki w stosunku do ojca dziecka o pokrycie wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu (lub dłuższego), a także innych koniecznych wydatków albo szczególnych strat majątkowych przedawniają się z upływem trzech lat od dnia porodu.

Art. 141 par. 1 zdanie trzecie i czwarte ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59).

Kodeks rodzinny i opiekuńczy zobowiązuje ojca do partycypowania w kosztach trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Chodzi tu o czas przed samymi narodzinami dziecka, jak i pierwsze tygodnie po narodzinach niemowlęcia. Ustalając zakres obowiązku, należy wziąć pod uwagę koszty utrzymania matki w okresie porodu i koszty utrzymania w momencie, kiedy nie była ona w ciąży.

Z ważnych powodów matka dziecka pozamałżeńskiego może żądać udziału ojca w kosztach swojego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Zasadnicze znaczenie ma tutaj, co należy rozumieć poprzez stwierdzenie "ważne powody" i w jakich sytuacjach matka dziecka jest uprawniona do otrzymywania świadczeń alimentacyjnych ze strony ojca dziecka. W doktrynie wymienia się tutaj sytuacje związane z chorobą matki lub dziecka, brak możliwości powierzenia opieki nad dzieckiem innym członkom rodziny czy umieszczenia go w żłobku. Przepisy nie wskazują jednocześnie, do kiedy ma trwać przedłużony obowiązek alimentacyjny. Wszystko więc zależy od konkretnych okoliczności faktycznych i np. tego, jak długo matka nie będzie w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy (choćby dorywczej), przedłużającego się złego stanu zdrowia dziecka, nad którym trzeba roztaczać nieustanną opiekę.

Art. 141 par. 1 zdanie drugie ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl