Czy wnieść apelację od wyroku sądu II instancji

W sprawie o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę czytelnik wygrał proces przeciwko pracodawcy przed sądem pierwszej instancji. Na podstawie orzeczonego rygoru natychmiastowej wykonalności wyegzekwował zasądzoną kwotę. Sąd okręgowy zmienił jednak zaskarżone orzeczenie, oddalił powództwo i orzekł o obowiązku zwrotu wyegzekwowanego świadczenia.

- Czy od tego ostatniego orzeczenia mogę wnieść apelację - pyta pan Karol z Piły.

Nie. Orzeczenie restytucyjne podjęte przez sąd drugiej instancji nie może być kontrolowane apelacją w odrębnym dwuinstancyjnym postępowaniu.

Powodowi nie przysługuje apelacja od orzeczenia drugiej instancji o zwrocie świadczenie na podstawie art. 338 par. 1 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 2010 r., II PZ 3/10, LEX 585788). Przepis ten stanowi, że uchylając lub zmieniając wyrok, któremu został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, sąd na wniosek pozwanego orzeka w orzeczeniu kończącym postępowanie o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu poprzedniego stanu. W opinii Sądu Najwyższego wniosek o zwrot świadczenia nie powoduje wszczęcia nowego postępowania, gdyż osadzony jest w postępowaniu głównym. Tylko w zakresie tego wniosku odwracają się role procesowe, natomiast proces główny jest kontynuowany. Dopiero rozstrzygnięcie tego procesu stanowi podstawę do orzeczenia o zwrocie świadczenia. Jest ono uwarunkowane przez orzeczenie zasadnicze stwierdzające, że powód nie ma prawa do świadczenia przyznanego mu wcześniejszym orzeczeniem sądowym, które okazało się nieprawidłowe i dlatego winien je zwrócić. Co do tego ostatniego obowiązku nie jest konieczny odrębny proces.

Ustawodawca przyjmuje również w innych przypadkach, że orzeczenie o zwrocie spełnionego świadczenia nie zawsze wymaga odrębnego postępowania. Instytucja ta może mieć również zastosowanie w orzekaniu po rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania (art. 415 k.p.c.), a także przy uwzględnieniu skargi kasacyjnej (art. 398¹⁵ par. 1 i art. 398¹⁶ k.p.c.). Potwierdza to, że orzeczenie o restytucji nie zawsze podlega zaskarżeniu i nie chodzi tu tylko o sytuacje, gdy o orzeka o niej najwyższa instancja.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 338 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).