Jak prawidłowo ustanowić pełnomocnika procesowego

Zgodnie z przepisami procedury cywilnej zastępstwo strony przez adwokata i radcę prawnego obowiązkowe jest tylko przed Sądem Najwyższym. Obowiązek ten dotyczy także prowadzenia czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, które strona podejmuje przed sądem niższej instancji. Zdarza się tak na przykład, gdy przedsiębiorca sam bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika występuje przed sądami niższej instancji. Natomiast wówczas, gdy będzie chciał złożyć skargę kasacyjną, musi powierzyć sporządzenie jej adwokatowi albo radcy prawnemu. Profesjonalny pełnomocnik będzie go też zastępował przed Sądem Najwyższym. Wymóg posiadania adwokata lub radcy prawnego nie obowiązuje w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych, o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Obowiązkowego zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego nie ma również, gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Art. 87¹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Pełnomocnictwo procesowe udzielone adwokatowi przez przedstawiciela ustawowego małoletniego dziecka w jego imieniu nie wygasa z chwilą dojścia do pełnoletności. Uzyskanie pełnoletności ma jedynie ten skutek, że ustaje przedstawicielstwo ustawowe. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na udzielone w imieniu dziecka pełnomocnictwo, które może odwołać ono samo. Należy podkreślić, że wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników - z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd. Z kolei adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, zobowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Art. 94 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osoba fizyczna dołącza do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Oceniając złożony wniosek, sąd bierze pod uwagę istotne przesłanki, takie jak: nieporadność strony, charakter sprawy i poziom jej skomplikowania.

O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych. Właściwa korporacja wyznacza adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń.

Niemniej jednak jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę

Art. 117³ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Pełnomocnikiem przedsiębiorcy przed sądem może być adwokat lub radca prawny. W przypadku przedsiębiorców - osób fizycznych - przed sądem mogą go reprezentować również jego rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni, a także osoby pozostające w stosunku przysposobienia. Natomiast pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy - bez względu na to, czy ma on osobowość prawną - może być również pracownik tej jednostki lub jej organu prawnego. Pełnomocnikiem przedsiębiorcy może być też prawnik zagraniczny uprawniony do świadczenia pomocy prawnej w Polsce i do występowania przed sądami w Polsce. Może to być zarówno prawnik z Unii Europejskiej, jak i spoza UE. Jego status normuje ustawa o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej. Prawnicy zagraniczni mogą wykonywać stałą praktykę w Polsce po wpisaniu ich na listę prowadzoną przez okręgową radę adwokacką lub przez okręgową izbę radców prawnych. Mają więc prawo występować w postępowaniu przed sądami powszechnymi, np. prowadzić sprawy w sądzie gospodarczym i przed Sądem Najwyższym, a także wykonywać stałą praktykę adwokacką w kancelarii indywidualnej, zespole adwokackim, spółce jawnej, cywilnej, komandytowej lub partnerskiej bądź w charakterze radcy prawnego wykonywać stałą praktykę w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii indywidualnej, spółce jawnej, cywilnej, komandytowej lub partnerskiej. Pełnomocnikiem przedsiębiorcy, ale tylko w sposób ograniczony, może zostać również rzecznik patentowy. Wykonuje on swój zawód w ramach stosunku pracy na rzecz pracodawcy albo w kancelarii patentowej prowadzonej jednoosobowo, jako spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa lub z o.o. Rzecznik może być pełnomocnikiem tylko w sprawach własności przemysłowej. Warto również pamiętać, że zastępstwo strony przez adwokata i radcę prawnego obowiązkowe jest tylko przed Sądem Najwyższym.

Art. 87 ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Sąd może odmówić zwolnienia strony od kosztów sądowych lub ustanowienia pełnomocnika w celu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli skarga z oczywistych względów podlegałaby odrzuceniu.

Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie były i są jest możliwe. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

W ostatnio podjętej uchwale Sąd Najwyższy wskazał, że sąd może odmówić zwolnienia strony z kosztów sądowych lub ustanowienia pełnomocnika w celu wniesienia takiej skargi, jeśli z oczywistych względów podlegałaby ona odrzuceniu. W takim przypadku strona będzie musiała sama ponosić koszty związane z wniesieniem skargi. Dotyczy to zarówno opłacenia skargi, jak i kosztów profesjonalnego pełnomocnika, którego zastępstwo w postępowaniu przed Sądem Najwyższym jest obowiązkowe.

Art. 424¹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 13 lipca 2010 r. (sygn. akt III CZP 29/10).

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl