Jak rodzice mogą korzystać z prywatnego majątku dziecka

Czy mogę przeznaczyć pieniądze na ferie

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.815.jpg@RY2@

Czysty dochód z majątku dziecka powinien być obracany na utrzymanie i wychowanie dziecka oraz jego rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim. To, że jedno dziecko posiada majątek, nie może prowadzić do sytuacji, w której jest ono uprzywilejowane i może nosić drogą odzież czy uczestniczyć w dodatkowych zajęciach edukacyjnych, podczas gdy nie będzie to dane jego rodzeństwu. Gdy zyski z majątku dziecka są na tyle duże, że przekraczają kwotę niezbędnych wydatków na wszystkich małoletnich, nadwyżka może zostać przeznaczona na inne uzasadnione potrzeby rodziny. Jest to tzw. zasada równej stopy życiowej rodziny.

Podstawa prawna

Art. 103 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Czy mogę wyłączyć rodziców z zarządu

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.816.jpg@RY2@

W takich przypadkach pieczy nad majątkiem zapisanym małoletniemu nie muszą sprawować rodzice. W testamencie można zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców. Podobny zapis można zawrzeć w umowie darowizny. W wypadku takim darczyńca lub spadkodawca może wyznaczyć do sprawowania pieczy nad majątkiem wybranego przez siebie zarządcę. Jeżeli tego nie uczynił, sprawą ma obowiązek zająć się sąd opiekuńczy, który do sprawowania zarządu musi ustanowić kuratora. Zarówno zarządca, jak i kurator wyznaczeni do gospodarowania majątkiem dziecka podlegają nadzorowi sądu i mogą zostać zmienieni, gdy będą nieprawidłowo wykonywać swoje obowiązki.

Podstawa prawna

Art. 102 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Czy mogę samemu rozporządzać majątkiem dzieci

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.817.jpg@RY2@

W sytuacji gdy dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Rodzice nie mogą reprezentować jednak dziecka, gdy dokonywane przez nich czynności mogłyby doprowadzić do konfliktu interesów. Kodeks rodzinny przewiduje, że może dojść do takich sytuacji przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską. W grę wchodzą tutaj przede wszystkim transakcje związane z przeniesieniem będącego ich własnością majątku. Takie wyłączenie ma też miejsce przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem (chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania). Wtedy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka. W przypadku podejmowania decyzji w takim zakresie dziecko musi reprezentować kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

Podstawa prawna

Art. 98 i 99 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Czy mogę za pieniądze dziecka kupić auto

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.818.jpg@RY2@

Reprezentacja rodzica w sprawach majątkowych dziecka, jeśli obejmuje czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, wymaga umocowania udzielonego przez sąd opiekuńczy. Miernikiem czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu jest ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutków w sferze majątku małoletniego, wartości przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. Konsekwencją braku zezwolenia sądu opiekuńczego jest nieważność dokonanej czynności (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 1977 r., sygn. akt III CZP 73/76). Za taką czynność może zostać uznana sprzedaż nieruchomości, wypłata większej ilości gotówki do rąk matki małoletniego, na nazwisko którego pieniądze te były przesłane, czy dokonanie podziału majątku spółki.

Zezwolenia na dokonanie przez rodziców czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka lub na wyrażenie przez rodziców zgody na dokonanie takiej czynności przez dziecko sąd opiekuńczy udziela na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego. Postanowienie sądu opiekuńczego w tym przedmiocie staje się skuteczne z chwilą uprawomocnienia się i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia powstały skutki prawne względem osób trzecich.

Podstawa prawna

Art. 101 par. 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Art. 583 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm).

Czy można skontrolować gospodarność

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.819.jpg@RY2@

Aby uchronić majątek dziecka przed roztrwonieniem przez rodziców, sąd opiekuńczy ma prawo się domagać, aby sporządzili oni spis rzeczy, czyli tzw. inwentarz majątku dziecka. Wtedy muszą oni dokładnie opisać wszystkie przedmioty oraz prawa wchodzące w skład majątku dziecka z podaniem ich wartości i złożyć spis do sądu. Na jego polecenie rodzice muszą zawiadamiać o ważniejszych zmianach w stanie tego majątku, w szczególności o nabyciu przez dziecko przedmiotów majątkowych o znacznej wartości. Sąd może ustalić limit sumy rozporządzeń dotyczących ruchomości, pieniędzy i papierów wartościowych, których dziecko lub rodzice mogą dokonywać każdego roku bez zezwolenia sądu opiekuńczego.

Po ustaniu zarządu rodziców nad majątkiem dziecka (np. gdy dziecko ukończy 18 lat lub sąd ustanowi kuratora) rodzic musi oddać dziecku lub jego przedstawicielowi ustawowemu majątek, którym zarządzał. Na ich żądanie, zgłoszone przed upływem roku od ustania zarządu, rodzice obowiązani są złożyć rachunek z zarządu.

Podstawa prawna

Art. 104 i 105 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788).

Czy majątkiem muszą zarządzać oboje rodzice

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.820.jpg@RY2@

Rodzice wykonujący władzę rodzicielską powinni wspólnie zarządzać majątkiem dziecka. W razie śmierci jednego z nich takie uprawnienia ma wyłącznie drugi rodzic. Zarząd ten powinien być wykonywany z należytą starannością i dbałością o interesy dziecka. Rodzice powinni podejmować rozmaite czynności faktyczne i prawne, które mają na celu nie tylko utrzymanie majątku w należytym stanie, np. remont nieruchomości, lecz także prowadzą do jego pomnożenia, np. wynajęcie niezajmowanego mieszkania w celu uzyskania dodatkowych dochodów, umieszczenie pieniędzy na lokacie bankowej.

Zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje co do zasady zarobku dziecka. Zgodnie z art. 21 kodeksu cywilnego swoboda dysponowania własnymi zarobkami odnosi się wyłącznie do małoletnich, którzy ukończyli 13 lat, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów (np. lekkomyślność dziecka) zdecyduje inaczej. Zarząd rodziców nie może obejmować przedmiotów oddanych dziecku do swobodnego użytku, np. zabawek, roweru.

Rodzice mogą samodzielnie dysponować majątkiem dziecka tylko w zakresie czynności zwykłego zarządu. Jest nim np. prowadzenie gospodarstwa rolnego małoletniego dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, nieodpłatne nabycie rzeczy nieobciążonej długami w ramach przyjęcia darowizny czy przeznaczenie zysków z funduszy inwestycyjnych na zakup odzieży. Sprawowanie zarządu nad majątkiem dziecka podlega kontroli sądu opiekuńczego. Od jego zgody uzależnione jest w każdym przypadku dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

Podstawa prawna

Art. 101 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788)

Czy sąd zawsze musi wysłuchać drugiego rodzica

@RY1@i02/2012/228/i02.2012.228.18300110e.821.jpg@RY2@

Do rozpoznania istotnej dla dziecka sprawy, o którą spierają się rodzice, właściwy jest sąd opiekuńczy, czyli sąd rodzinny. Pismo trzeba skierować do sądu rejonowego miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a przy braku miejsca zamieszkania - sądu miejsca jej pobytu. Jeżeli nie udaje się ustalić i tej podstawy - właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy. Rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka jest możliwe dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń. Jest to obowiązek sądu, ale może on odstąpić od niego, gdy wysłuchanie rodziców byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami.

Podstawa prawna

Art. 582 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl