Hipoteka nie zabezpieczy roszczenia

Roszczenie pauliańskie jest roszczeniem majątkowym niepieniężnym (art. 527 par. 1 kodeksu cywilnego). W przypadku roszczeń niepieniężnych sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych (art. 755 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego). Zabezpieczenie roszczenia pieniężnego może z kolei nastąpić poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej (art. 747 pkt 2 k.p.c.). Powyższe sugeruje, że roszczenie pauliańskie może zostać zabezpieczone między innymi poprzez ustanowienie na nieruchomości pozwanego hipoteki przymusowej.

W wyroku z 10 maja 2012 r. (sygn. akt I ACz 705/12) Sąd Apelacyjny we Wrocławiu orzekł, że roszczenie pauliańskie nie może być zabezpieczone poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej. W stanie faktycznym sprawy powódka domagała się uznania za bezskuteczne umów darowizn środków pieniężnych zawartych pomiędzy pozwanym jako obdarowanym a dwoma dłużnikami powódki jako darczyńcami. Uznanie umów darowizn za bezskuteczne miało nastąpić w celu zaspokojenia roszczeń powódki względem jej dłużników (darczyńców), które to roszczenia zostały uprzednio zasądzone na jej rzecz. Tytułem zabezpieczenia roszczenia pauliańskiego powódka domagała się ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości pozwanego. Sąd uznał to za niedopuszczalne, co wynika z istoty hipoteki, zgodnie z treścią art. 68 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361) zabezpieczającej wyłącznie wierzytelności (roszczenia) pieniężne. Analogiczne stanowisko do prezentowanego zajął również Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 21 listopada 1996 r. (sygn. akt I ACz 867/96).

W kontekście powołanych orzeczeń warto zwrócić uwagę na to, że podstawowym sposobem zabezpieczenia roszczenia o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną (roszczenia pauliańskiego) jest ustanowienie zakazu zbywania i obciążania przedmiotu tej czynności. W przypadku zatem, gdy powód domaga się uznania za bezskuteczną czynności prawnej, na podstawie której dłużnik powoda rozporządził na rzecz pozwanego nieruchomością, właściwym sposobem zabezpieczenia będzie ujawnienie w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości ostrzeżenia obejmującego zakaz jej zbywania/obciążania przez pozwanego, a nie hipoteki przymusowej (tak też Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 29 lutego 2012 r., sygn. akt I ACz 269/12). W sytuacji natomiast, gdy roszczenie pauliańskie nie dotyczy nieruchomości, zabezpieczenie tego roszczenia na nieruchomości, w tym poprzez obciążenie jej hipoteką przymusową, nie jest możliwe.

Wychodząc z założenia, że podstawowym sposobem zabezpieczenia roszczenia pauliańskiego jest ustanowienie zakazu zbywania i obciążania przedmiotu tej czynności, w stanie faktycznym sprawy powódka powinna była domagać się w pierwszej kolejności zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych pozwanego. Nie wyłącza to oczywiście możliwości formułowania alternatywnych żądań co do sposobu zabezpieczenia takiego roszczenia. Jednakże w aktualnym stanie judykatury żądanie ustanowienia hipoteki przymusowej jest z góry skazane na niepowodzenie.

Gdy roszczenie pauliańskie nie dotyczy nieruchomości, zabezpieczenie go na nieruchomości, w tym poprzez obciążenie jej hipoteką przymusową, nie jest możliwe

@RY1@i02/2012/225/i02.2012.225.215000200.802.jpg@RY2@

Maciej Chrzan, LL.M., radca prawny w kancelarii Jara & Partners Sp.k.

Maciej Chrzan

LL.M., radca prawny w kancelarii Jara & Partners Sp.k.