Na co uważać przy zawieraniu umowy o kredyt konsumencki

Od 18 grudnia 2011 r. obowiązuje nowa ustawa o kredycie konsumenckim. Gwarantuje ona osobom decydującym się na zaciąganie tego rodzaju zobowiązań dłuższy termin na odstąpienie od umowy. Konsumenci muszą mieć dzisiaj zagwarantowany dostęp do informacji o wysokości tych kosztów dzięki obowiązkowemu formularzowi, który powinien przedstawić kredytodawca. Przepisy likwidują jednocześnie maksymalny próg 5 proc. łącznej kwoty wszystkich opłat, prowizji oraz innych kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki. To jednak nie wszystkie zmiany, które powinni znać dzisiaj konsumenci decydujący się na zaciągnięcie pożyczki lub kredytu.

Wyższe kwoty kredytów

Umową o kredyt konsumencki jest umowa o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż złotówka. Do 18 grudnia 2011 r. górny limit wynosił 80 tys. zł. Nowa ustawa znacząco podniosła więc kwotę objętą regulacjami konsumenckimi.

Przepisy przewidują, że za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowy:

● pożyczki,

● kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego,

● o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pieniężnego,

● o kredyt, w której kredytodawca zaciąga zobowiązanie wobec osoby trzeciej, a konsument zobowiązuje się do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia,

● o kredyt odnawialny.

Regulacji konsumenckich nie stosuje się do umów wymienionych w art. 4 ustawy. Są to m.in. umowy, w których konsument nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania oraz innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą kredytu konsumenckiego i umowy leasingu, jeżeli umowa nie przewiduje obowiązku przeniesienia własności przedmiotu umowy na konsumenta.

Obowiązki kredytodawcy

Konsumenci powinni dokładnie zapoznać się z obowiązkami, jakie nakłada nowa ustawa na kredytodawców i pośredników kredytowych przed zawarciem umowy o kredyt. Są one związane głównie z koniecznością udzielenia kredytobiorcom rzetelnej i wyczerpującej informacji o oferowanym produkcie. W reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego musi się dzisiaj znaleźć jednoznaczna, zrozumiała i widoczna informacja o stopie oprocentowania kredytu wraz z wyodrębnieniem opłat uwzględnianych w całkowitym koszcie czy całkowitej kwocie kredytu i rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. Informacje muszą być teraz pokazane obrazowo na podstawie reprezentatywnego przykładu, a nie tabelek wypełnionych zestawieniami liczbowymi.

Kredytodawca przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki jest zobowiązany również do dokonania oceny ryzyka kredytowego konsumenta. Robi to na podstawie danych uzyskanych od konsumenta lub na podstawie informacji zawartych we własnych bazach. Przed podpisaniem umowy konsument powinien otrzymać obszerne wyjaśnienia dotyczące jej postanowień, w sposób umożliwiający mu podjęcie właściwej i nieprzymuszonej decyzji. [Przykład 1]

Do rąk konsumenta powinien trafić też formularz dotyczący kredytu konsumenckiego. Ujednolicony dokument (jego wzór określa ustawa) musi zawierać wszystkie podstawowe informacje o kredycie, takie jak koszty pożyczki, całkowita kwota do spłaty, wysokość oprocentowania, wymagane zabezpieczenia, obowiązkowe ubezpieczenia, informację o konieczności poniesienia ewentualnych opłat notarialnych. Dzięki temu konsument uzyskuje pełną informację nie tylko na etapie umowy, ale już przed jej podpisaniem. Pozwala mu to na porównanie ofert różnych kredytodawców.

Odstąpienie od umowy

Umowa o kredyt konsumencki powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Powinna także zawierać co najmniej elementy wskazane w art. 30 ustawy (patrz ramka).

Konsument ma zagwarantowane prawo do odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy. Nie musi przy tym podawać żadnej przyczyny. Z kolei w przypadku gdy umowa o kredyt konsumencki nie zawiera elementów określonych w art. 30 ustawy (np. nie wskazuje organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów), kredytobiorca może odstąpić od umowy w terminie 14 dni od dnia dostarczenia wszystkich informacji.

Przyznanie konsumentowi uprawnienia do odstąpienia od umowy w określonym terminie, bez konieczności uzasadniania przyczyny wykonania tego uprawnienia, jest instrumentem ochrony konsumentów, gdyż minimalizuje skutki pochopnego zaciągania zobowiązań kredytowych. Do 18 grudnia 2011 r. konsument mógł odstąpić od umowy bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy.

Kredytodawca lub pośrednik kredytowy ma jednocześnie obowiązek przy zawarciu umowy wręczyć konsumentowi wzór takiego oświadczenia. [Przykład 2]

Wcześniejsza spłata

Osoba, która zaciągnęła kredyt konsumencki, ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie. Konsument nie musi nawet uprzedzać o tym banku. Powinien jednak liczyć się z tym, że w niektórych przypadkach będzie musiał ponieść dodatkowe koszty.

Zgodnie z art. 50 ustawy o kredycie konsumenckim kredytodawca może zastrzec w zawieranej umowie prowizję za spłatę kredytu przed terminem. Jest to możliwe tylko pod warunkiem że ta spłata przypada na okres, w którym stopa oprocentowania kredytu jest stała, a kwota spłacanego w okresie 12 kolejnych miesięcy kredytu jest wyższa niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z grudnia roku poprzedzającego rok spłaty kredytu. W grudniu 2011 r. takie przeciętne wynagrodzenie wyniosło 4015,37 zł, a więc jego trzykrotność stanowi kwota 12 046,11 zł.

Prowizja za spłatę kredytu przed terminem nie może w każdym razie przekraczać 1 proc. spłacanej części kredytu, jeżeli okres między datą spłaty kredytu a terminem spłaty kredytu przekracza jeden rok. Z kolei gdy nie przekracza on jednego roku, prowizja może sięgać góra 0,5 proc. spłacanej części kwoty kredytu. Tak rekompensata nie może być wyższa niż wysokość odsetek, które konsument byłby zobowiązany zapłacić w okresie między spłatą kredytu przed terminem a uzgodnionym terminem zakończenia umowy. Nie powinna być także wyższa niż bezpośrednie koszty kredytodawcy związane z tą spłatą.

Zgodnie z poprzednią ustawą o kredycie konsumenckim wcześniejsza spłata nie pociągała za sobą żadnych opłat.

Likwidacja limitów

Nowe przepisy wprowadzają dodatkowe gwarancje dla konsumentów, którzy zaciągają zobowiązania finansowe w bankach i innych instytucjach. Powinni oni jednak zdać sobie sprawę, że likwidują one jednocześnie maksymalny próg 5 proc. łącznej kwoty wszystkich opłat, prowizji oraz innych kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki. Mogą one więc naliczać opłaty związane z zawarciem umowy w dowolnej wysokości, ale zawsze muszą o nich rzetelnie informować.Jest to więc kolejny element umowy, który warto porównywać, wybierając najkorzystniejszą ofertę banków. [Przykład 3]

Omówione zasady stosuje się jedynie do umów o kredyt konsumencki zawartych przed 18 grudnia 2011 r.

PRZYKŁADY

1 Czy bank zawsze musi przekazywać klientowi projekt umowy o kredyt konsumencki

Konsument ma prawo do otrzymania bezpłatnego projektu umowy o kredyt konsumencki. Kredytodawca nie musi robić tego z własnej inicjatywy, a jedynie na wniosek zainteresowanego. Trzeba jednak pamiętać, że prawo do otrzymania projektu umowy przysługuje tylko pod warunkiem że w ocenie kredytodawcy lub pośrednika kredytowego konsument spełnia warunki do udzielenia mu kredytu konsumenckiego przez tego kredytodawcę lub pośrednika kredytowego. Nie jest to więc możliwe przez zbadanie zdolności kredytowej i innych warunków koniecznych do zawarcia umowy. Uprawnienie konsumenta do żądania projektu umowy stanowi dodatkowy element mający zapewnić podjęcie przemyślanej decyzji w sprawie zawarcia umowy przez konsumenta. Projekt ten powinien zawierać dane konsumenta oraz wszystkie warunki, na których kredyt mógłby zostać udzielony.

2 Czy będę musiał zapłacić karę za zerwanie umowy kredytowej z bankiem

Obowiązująca ustawa o kredycie konsumenckim zawiera przepisy, które mają uniemożliwić bankom karanie klientów za to, że skorzystali z przysługującego im prawa do odstąpienia od umowy. Konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy o kredyt konsumencki, z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu. Po złożeniu oświadczenia należy zwrócić niezwłocznie kredytodawcy kwotę udostępnionego kredytu wraz z takimi odsetkami. Konsument ma na to maksymalnie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Dniem spłaty kredytu jest dzień przekazania środków pieniężnych kredytodawcy przez konsumenta. W przypadku odstąpienia od umowy kredytodawcy nie przysługują żadne inne opłaty, z wyjątkiem bezzwrotnych kosztów poniesionych przez niego na rzecz organów administracji publicznej oraz opłat notarialnych.

3 Czy pracownik banku odpowie za wprowadzenie mnie w błąd, jeśli nie dał mi formularza kosztów

Kodeks wykroczeń wprowadza odpowiedzialność karną za zaniedbanie obowiązków związanych z procedurą zawierania umów o kredyt konsumencki. Zgodnie z jego art. 138c każdy, kto w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa zawiera z konsumentem umowę o kredyt konsumencki z rażącym naruszeniem wymagań dotyczących informacji przekazywanych konsumentowi przed zawarciem umowy lub treści umowy albo z pominięciem obowiązku doręczenia jej dokumentu, podlega karze grzywny. Może ona sięgać nawet 5 tys. zł. Tej samej karze podlega ten, kto zawierając z konsumentem umowę o kredyt konsumencki, nie dopełnia obowiązku oceny ryzyka kredytowego albo rozpowszechnia nierzetelne reklamy. Podmiot, który w reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego zawierających dane dotyczące kosztu kredytu konsumenckiego nie podaje stopy jego oprocentowania wraz z wyodrębnieniem opłat, całkowitej kwoty kredytu i rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, popełnia także wykroczenie.

Umowa o kredyt konsumencki

Powinna zawierać m.in:

● imię, nazwisko i adres konsumenta oraz imię, nazwisko (nazwę) i adres (siedzibę) kredytodawcy

● rodzaj kredytu

● czas obowiązywania umowy

● całkowitą kwotę, terminy i sposób wypłaty kredytu

● stopę oprocentowania kredytu oraz warunki jej zmiany

● zasady i terminy spłaty kredytu

● informację o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową, w szczególności o opłatach, prowizjach, marżach

● skutki braku płatności

● informację o konieczności poniesienia opłat notarialnych, o ile wystąpią

● sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje

● prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem

● warunki wypowiedzenia umowy

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2011 r. nr 126, poz. 715 z późn. zm.).