Pensja do rąk małżonka pracownika tylko po wyroku sądu

Do pracodawcy zgłosiła się żona pracownika twierdząc, iż nie przekazuje on żadnych kwot na utrzymanie jej i dzieci, przez co sytuacja rodziny z czworgiem dzieci jest bardzo trudna. Żona pracownika zażądała od pracodawcy, aby przekazywał jej połowę wynagrodzenia męża. Czy pracodawca może zgodzić się na jej propozycję, a jeśli tak, to pod jakimi warunkami taka wypłata może nastąpić?

Nie. Pracodawca nie może przekazać połowy wynagrodzenia swojego zatrudnionego. Dokonanie takiej wypłaty jest dopiero możliwe po przedstawieniu orzeczenia sądowego. Nie jest jednak konieczne przedstawianie orzeczenia zasądzającego alimenty, choć niewątpliwie z takim orzeczeniem pracodawca zetknąć się może najczęściej. Przepisy dopuszczają jednak możliwość wypłaty wynagrodzenia małżonkowi pracownika zamiast zatrudnionemu bez konieczności przedstawiania wyroku zasądzającego świadczenia alimentacyjne czy ugody stwierdzającej prawo do takich świadczeń. Ten tryb zaspokajania potrzeb rodziny pracownika nie wymaga przeprowadzania procesu, tym niemniej ingerencja sądu jest konieczna i pracodawca, aby mógł dokonać wypłaty, musi otrzymać od osoby uprawnionej postanowienie sądu.

Konieczne wystąpienie kilku przesłanek

Możliwość rozporządzania wynagrodzeniem współmałżonka wbrew jego woli wymaga od małżonka pracownika złożenia wniosku do sądu rodzinnego, w którym zażąda nakazania wypłacania pracodawcy wynagrodzenia za pracę męża czy żony do jego rąk.

Uwzględnienie tego typu wniosku przez sąd rodzinny wymaga spełnienia dwóch przesłanek, które muszą zaistnieć łącznie:

wmałżonek musi wykazać, że jego mąż czy żona nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny oraz

wmałżonkowie muszą pozostawać we wspólnym pożyciu.

Uchylanie się od przyczyniania się zatrudnionego do zaspokajania potrzeb rodziny polega przede wszystkim na nieprzekazywaniu zarobionych pieniędzy drugiemu małżonkowi. Jednocześnie jednak zarabiający małżonek musi nie zaspokajać tych potrzeb w inny sposób, np. nie dokonywać koniecznych zakupów, uchylać się od opłacania rachunków. Uprawniony do złożenia wniosku jest wyłącznie współmałżonek. Okolicznościami wykluczającymi uwzględnienie tego typu wniosku są nie tylko ustanie małżeństwa, ale również zaprzestanie wspólnego pożycia. Nie ma więc możliwości, aby nakaz taki wydany został na rzecz małżonka pozostającego w faktycznej separacji. Jeżeli separacja faktyczna małżonków skutkująca ustaniem wspólnego pożycia nastąpi po złożeniu wniosku, ale przed jego rozstrzygnięciem, okoliczność ta również uniemożliwi jego uwzględnienie.

W trybie nieprocesowym

Sprawa o wydanie nakazu wypłaty wynagrodzenia rozpoznawana jest w trybie nieprocesowym przez sąd rodzinny. Sąd umożliwia złożenie wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy, chyba że jego wysłuchanie nie jest możliwe lub celowe. W sprawie takiej nie bierze jednak udziału pracodawca. Pracodawca, do którego złożono wniosek, nie ma też możliwości weryfikacji sytuacji faktycznej, która mogła ulec zmianie już po wydaniu orzeczenia przez sąd. [przykład 1]

Jeżeli małżonek pracownika wykaże, że spełnione są warunki do wydania nakazu, sąd na podstawie art. 28 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakaże wypłatę całości albo części wynagrodzenia pracownika do jego rąk. Nakaz wypłaty orzeczony przez sąd oprócz wynagrodzenia zasadniczego może dotyczyć także wszelkich innych należności powtarzających się i mających charakter dochodów małżonka. Sąd może zatem nakazać wypłatę współmałżonkowi premii czy innych dodatków do wynagrodzenia za pracę, np. dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych, trzynastki, deputatów pracowniczych, jak i innych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy, nie wyłączając odszkodowania za bezpodstawne zwolnienie z pracy bez wypowiedzenia lub ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Bez pośrednictwa komornika

Postanowienie nakazujące wypłatę wynagrodzenia nie podlega egzekucji u komornika. Uprawniony małżonek składa je bezpośrednio u pracodawcy współmałżonka. Pracodawca, który otrzyma ten dokument, powinien wypłacać wynagrodzenie w całości lub części do rąk małżonka pracownika zgodnie z jego treścią. Pomimo tego, iż nie ma przepisów, które pozwalałyby uprawnionemu małżonkowi pracownika wymusić na pracodawcy wykonanie postanowienia sądu, to nie powinien on ignorować przedstawionego mu do wykonania orzeczenia, gdyż niezastosowanie się do orzeczenia sądu może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec osoby uprawnionej, która wskutek niewykonania nakazu poniosła szkodę. [przykład 2]

Postanowienie sądu zawierające nakaz wypłaty wynagrodzenia do rąk współmałżonka zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspólnego pożycia małżonków. Sąd może jednak na wniosek każdego z małżonków nakaz ten zmienić albo uchylić.

Dopuszczalna zmiana

Jeśli sytuacja rodzinna pracownika zmieniła się, np. zwiększyły lub zmniejszyły się potrzeby rodziny, dopuszczalne jest złożenie przez każdą ze stron wniosku o zmianę nakazu poprzez jego rozszerzenie lub ograniczenie. Współmałżonek może domagać się przykładowo jego rozszerzenia, jeżeli nakaz obejmował tylko część wynagrodzenia, np. wskazując na wzrost potrzeb dzieci, które poszły do szkoły, lub wzrost opłat za media. Pracownik może np. podnosić, że pełnoletnie dzieci wyprowadziły się i potrzeby całej rodziny zmalały. Zmiana sytuacji może także uzasadniać całkowite uchylenie nakazu na wniosek pracownika, np. gdy zaczął w pełni zaspokajać samodzielnie potrzeby rodziny.

PRZYKŁAD 1

Obowiązek wykonania nakazu

Małżonek pracownicy przyniósł do pracodawcy orzeczenie nakazujące wypłacanie mu połowy wynagrodzenia żony. Pracownica, gdy dowiedziała się o tym, oświadczyła pracodawcy, że w międzyczasie odeszła od męża i potwierdziła to zaświadczeniem o wymeldowaniu oraz umową najmu mieszkania, w którym zamieszkała. Pracodawca musi zastosować się do orzeczenia sądu, ponieważ uchylenie nakazu wypłaty jest możliwe wyłącznie przez sąd.

PRZYKŁAD 2

Możliwy pozew o odszkodowanie

Pracodawca początkowo odmówił wypłaty wynagrodzenia małżonce pracownika i zastosował się do nakazu dopiero po 3 miesiącach. Żona pracownika musiała zaciągnąć pożyczki w instytucji prabankowej i zapłacić wysokie odsetki, aby opłacić rachunki i wyżywić dzieci. Pracodawca może zostać pozwany o zapłatę strat, które w wyniku braku przekazania jej pensji męża poniosła żona zatrudnionego.

@RY1@i02/2013/240/i02.2013.240.217000900.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 565 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Art. 28 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.).