Co się dzieje z długiem, kiedy umiera dłużnik

Spadkodawca oczywiście może za życia rozporządzić swoim majątkiem (zarówno aktywami, jak i pasywami) i spisać testament, a w nim ustanowić spadkobierców. Jeżeli tego nie uczyni, wówczas ma miejsce dziedziczenie ustawowe. Jeżeli spadkodawca pozostawił po sobie testament, dziedziczenie nastąpi w oparciu o ten dokument. W razie braku testamentu w grę wchodzi ustawa, która reguluje kolejność dziedziczenia i prawa spadkobierców do masy spadkowej. Ustawą, która reguluje te kwestie, jest kodeks cywilny.

Kodeks cywilny przewiduje katalog osób, które mogą dziedziczyć na podstawie ustawy. Do tych osób należą: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), rodzice, rodzeństwo oraz zstępni rodzeństwa. Od 2009 roku do spadkobierców ustawowych zaliczani są również dziadkowie spadkodawcy. Dzieci dziedziczą w częściach równych. Jeżeli małżonek spadkodawcy zmarł przed otwarciem spadku lub został orzeczony rozwód bądź separacja, dzieci otrzymują cały spadek. Co istotne, prawo spadkowe nie wprowadza rozróżnienia na dzieci pochodzące ze związków małżeńskich i pozamałżeńskich. Również dzieci przysposobione (adopcja pełna) dziedziczą na równi z biologicznymi dziećmi spadkobiercy.

Zasadą jest, że spadkobiercy wstępują w całość praw i obowiązków. W praktyce oznacza to, że dziedziczą zarówno majątek zmarłego, jak i wszystkie jego nieuregulowane długi. Od tej zasady istnieją wyjątki.

Zgodnie z art. 922 par. 2 k.c. do spadku nie należą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Wśród praw i obowiązków, które nie należą do spadku, można wymienić m.in. obowiązek alimentacyjny spadkodawcy, użytkowanie, prawo do renty przyznanej w razie uszkodzenia ciała, prawo dożywocia, prawo spółdzielcze. Istnieje również grupa praw, które przechodzą na określone osoby niezależnie od tego, czy osoby te są spadkobiercami, np. stosunek najmu lokalu mieszkalnego, prawo do żądania połowy środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym (OFE).

Zgodnie z art. 1012 k.c. spadkobierca z mocy prawa nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Trzeba jednak pamiętać, że ogólne zasady prawa spadkowego pozwalają spadkobiercy na uniknięcie negatywnych skutków wynikających z niezapłaconych długów zmarłego. Spadkobierca może:

● przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste — spadkobierca odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem);

● przyjąć spadek z ograniczeniem odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza — spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w inwentarzu);

● odrzucić spadek (spadkobierca jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku).

Jednym ze sposobów uniknięcia odpowiedzialności za długi spadkowe jest odrzucenie spadku. Należy przy tym pamiętać, że odrzucając spadek, nie nabywa się również majątku spadkodawcy. Istotnym warunkiem uwolnienia się przez spadkobierców od niespłaconych długów zmarłego jest zachowanie sześciomiesięcznego terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku liczonego od dnia, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule do dziedziczenia (najczęściej jest to chwila śmierci spadkodawcy). Oświadczenie o przyjęciu spadku lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Oświadczenie takie nie może być złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. Oświadczenie o odrzuceniu spadku nie może być również odwołane.

Do nabycia praw i obowiązków spadkowych w całości (dziedziczenie wprost) nie jest potrzebne żadne oświadczenie. Trzeba pamiętać, iż w sytuacji gdy osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych nie dochowa sześciomiesięcznego terminu jest traktowana jak przyjmujący spadek wprost, a więc bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe.

Mając na uwadze powyższe, warto po śmierci spadkodawcy a przed upływem 6-miesięcznego terminu do złożenia oświadczenia ustalić zarówno jaki majątek posiada zmarły, jak również jakie obciążenia finansowe (długi) ciążą na majątku spadkodawcy i podjąć odpowiednią decyzję w przedmiocie dziedziczenia spadku.

@RY1@i02/2013/101/i02.2013.101.05000020c.101.gif@RY2@

Joanna Syzdół, Dyrektor Zarządzający EOS & M. Witoń Kancelaria Prawna

Joanna Syzdół

Dyrektor Zarządzający EOS & M. Witoń Kancelaria Prawna

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).