Kiedy wierzyciel nie jest w stanie skutecznie domagać się spłaty długu

Czy mogę zostać wpisana na listę dłużników

Kilka lat temu nie zapłaciłam 1200 zł za usługę remontową. Przedsiębiorca, który wykonywał te prace, najpierw wezwał mnie do zapłaty i poinformował o możliwości umieszczenia w rejestrze dłużników. Zignorowałam to ostrzeżenie, bo dług był przedawniony. Czy jednak zamieszczenie takiego wpisu jest możliwe?

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.18300150e.813.jpg@RY2@

Roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu w określonych przepisami terminach. Należy jednak pamiętać, że takie przedawnienie nie powoduje, że dług przestaje istnieć. Skutkiem przedawnienia roszczeń jest jedynie to, że dłużnik może uchylić się od zaspokojenia zobowiązania, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia (np. dobrowolnie je spłacając). Przedawnione roszczenie nie wygasa, lecz traci cechę zaskarżalności. Zamienia się w tzw. zobowiązanie niezupełne (naturalne), które charakteryzuje się brakiem możliwości jego przymusowej realizacji. Podkreślał to wielokrotnie Sąd Najwyższy (m.in. wyrok z 16 maja 2003 r., sygn. akt I CKN 372/2001). Ustawa z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych nie zabrania jednak wierzycielowi przekazywania do biura informacji gospodarczych danych dłużnika, którego zobowiązanie nie może być egzekwowane z uwagi na przedawnienie roszczeń. Nie jest to bowiem forma egzekucji w drodze przymusu państwowego. Należy pamiętać, że dłużnik może zrzec się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jest to dopuszczalne nawet w sytuacji, w której dłużnik po upływie przedawnienia najpierw broni się zarzutem przedawnienia, a następnie uznaje dług. Powinno to nastąpić w postaci oświadczenia woli zmierzającego do przyjęcia na siebie obowiązku wykonania przedawnionego zobowiązania.

Podstawa prawna

Art. 117 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Ustawa z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U. z 2010 r. nr 81, poz. 530 z późn. zm.).

Czy muszę spłacić zaległą składkę

Dostałem pismo z firmy windykacyjnej, w którym domaga się ona zapłaty zaległej składki na ubezpieczenie OC samochodu z 1998 r. Zawsze regulowałem wszystkie opłaty na bieżąco i nigdy nie dostałem wezwania do płatności od zakładu ubezpieczeń. Czy muszę zapłacić składkę?

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.18300150e.814.jpg@RY2@

W takim przypadku roszczenie o zapłatę składki ubezpieczeniowej lub jej raty uległo przedawnieniu. Zgodnie z art. 819 par. 1 kodeksu cywilnego roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech. Jest to termin, który określa granice czasowe, w których wierzyciel może skutecznie żądać spełnienia określonego świadczenia, w tym w drodze przymusu państwowego - poprzez skierowanie sprawy do sądu i spowodowanie egzekucji komorniczej. Bieg przedawnienia rozpoczyna się w dniu, w którym roszczenie stało się wymagalne. W praktyce jest to określony w polisie termin zapłaty składki. Przepisy dopuszczają możliwość przerwania biegu przedawnienia poprzez podjęcie przez wierzyciela pewnych kroków, które służą zaspokojeniu jego roszczenia, np. złożenie do sądu pozwu o zapłatę.

Jeżeli firma windykacyjna wezwała właściciela pojazdu do zapłaty przedawnionej składki ubezpieczeniowej, ma on prawo odmówić jej zapłaty i w odpowiedzi na pismo wierzyciela wskazać, że w razie skierowania sprawy do sądu podniesie zarzut przedawnienia. Jeżeli taki pozew trafił już do sądu, może zwrócić na to uwagę w piśmie procesowym. Jeżeli zarzut przedawnienia jest uzasadniony, sąd powinien oddalić powództwo.

Podstawa prawna

Art. 819 ustawy z ustawy z 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy muszę zapłacić bankowi

Po 7 latach bank zwrócił się do mnie o zapłatę zaległej raty kredytowej na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego z klauzulą wykonalności. Od pracownika banku uzyskałam informację, że wystawienie takiego tytułu powoduje, że rata ulega przedawnieniu dopiero po 10 latach. Czy to prawda?

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.18300150e.815.jpg@RY2@

Dochodzone roszczenie jest stwierdzone bankowym tytułem egzekucyjnym (zaopatrzonym w klauzulę wykonalności na rzecz banku), a nie prawomocnym orzeczeniem sądu. Roszczenie wierzyciela z tytułu kredytu względem kredytobiorcy ulega zatem przedawnieniu z chwilą upływu 3-letniego terminu przedawnienia. Do tej wierzytelności zastosowanie ma art. 118 kodeksu cywilnego w części regulującej przedawnienie roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Kredytodawca jest bowiem przedsiębiorcą, którego działalność gospodarcza polega na udzielaniu kredytów (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 24 listopada 2011 r., sygn. akt V ACa 572/2011). Tymczasem zgodnie z art. 125 par. 1 k.c. dopiero roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego przedawnia się z upływem 10 lat, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Podobnie jest w przypadku roszczeń stwierdzonych ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym, albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.

Podstawa prawna

Art. 125 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy mogę się domagać zaległych alimentów

Mój ojciec nie płacił przez kilka lat przysługujących mi alimentów, a matka nie jest zainteresowana ich egzekwowaniem w sądzie. Czy będę mogła wystąpić o nie, kierując sprawę do sądu po uzyskaniu pełnoletności?

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.18300150e.816.jpg@RY2@

Chociaż roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech, to przyjęte rozwiązania w zakresie liczenia terminu przedawnienia w takich przypadkach są korzystne dla małoletnich. Przepis art. 121 pkt 1 kodeksu cywilnego przewiduje, że w czasie trwania władzy rodzicielskiej bieg przedawnienia co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Ma on zastosowanie także do roszczeń alimentacyjnych. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 14 czerwca 1977 r. (sygn. akt III CRN 115/77) zasada ta dotyczy wszelkich roszczeń majątkowych, a więc także roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądowym.

Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu również w przypadku roszczeń, które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas trwania opieki lub kurateli. Także małżonkowie muszą liczyć się z tym, że w przypadku roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu, przez czas trwania małżeństwa bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu.

Podstawa prawna

Art. 137 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 z późn. zm.).

Art. 121 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy można wydłużyć termin przedawnienia

Prowadzę działalność gospodarczą i niepokoi mnie, że długi związane z obrotem handlowym przedawniają się już po trzech latach. Czy mogę w umowach z kontrahentami przedłużyć ten termin?

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.18300150e.817.jpg@RY2@

Przepisy o przedawnieniu są przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Wynika z nich jednoznacznie, że terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną. Z tego powodu w drodze umowy nie można ich zmienić. Co do zasady termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi 10 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. zapłata czynszu) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 3 lata. Szczegółowe terminy przedawnienia poszczególnych rodzajów roszczeń zawiera kodeks cywilny oraz liczne ustawy szczególne. Przykładowo roszczenie o naprawienie szkody powstałej wskutek przestępstwa ulega przedawnieniu z upływem 20 lat od dnia popełnienia czynu. Z kolei roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku od dnia wykonania przewozu. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Przedawnienie roszczeń nie jest uwzględniane z urzędu, lecz po podniesieniu tego zarzutu przez dłużnika i oświadczenia przez niego, że pragnie on z tego uprawnienia skorzystać. Wyjątkiem są roszczenia ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 292 kodeksu pracy roszczenia przedawnionego nie można dochodzić, chyba że ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, zrzeka się korzystania z przedawnienia.

Podstawa prawna

Art. 119 i 120 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy termin przedawnienia został przerwany

Sąsiad pożyczył ode mnie kilka lat temu sporą sumę pieniędzy. Zbliża się termin przedawnienia, więc poprosiłem go o spłatę. Oddał mi połowę kwoty. Czy w takim przypadku mogę zakładać, że bieg terminu przedawnienia został przerwany?

@RY1@i02/2013/064/i02.2013.064.18300150e.818.jpg@RY2@

Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym. Czynność ta musi zostać podjęta jednak w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Przerwanie biegu przedawnienia jest możliwe również przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Jeśli dłużnik zapłacił część długu, można przyjąć, że nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. Po takim przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Warto w takich sytuacjach dodatkowo poprosić dłużnika o podpisanie deklaracji uznania długu. Uznanie długu jest wtedy bardziej wyraziste i dzięki niemu można łatwiej dochodzić roszczeń na drodze sądowej. Brak w oświadczeniu dłużnika określenia kwoty lub chociażby zasad jej wyliczenia - uniemożliwia jednak potraktowanie tego świadczenia jako uznanie długu nawet w sposób dorozumiany (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 czerwca 1995 r., sygn. akt I ACr 139/95).

Podstawa prawna

Art. 123 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl