Proces może być prowadzony mimo nieobecności pozwanego

Pracodawca będący osobą fizyczną wystawił pracownikowi błędne świadectwo pracy. Pracownik wniósł pozew do sądu o odszkodowanie z tego tytułu. Przy próbie doręczenia pozwu okazało się, że pracodawca wyjechał za granicę do pracy i jego adres nie jest znany. Z informacji przekazanych przez pocztę wynika, że pod adresem pracodawcy dalej zamieszkuje jego ojciec. Czy pracownik mógłby zażądać od sądu powołania kuratora w osobie ojca pracodawcy?

Ojciec pracodawcy i inni jego krewni mogą zostać powołani na kuratora dla nieobecnego w miejscu pobytu pracodawcy. Tę kategorię osób przepisy preferują wręcz przy stosowaniu tej instytucji. Regulamin urzędowania sądów powszechnych wskazuje bowiem, że kuratorem należy w miarę możliwości ustanowić osobę bliską dla strony albo obeznaną ze stanem jej sprawy. Jeśli osób takich nie ma, kuratorem ustanawia się zwykle pracownika sądu, adwokata lub radcę prawnego.

Ważne okoliczności

Okolicznością upoważniającą do ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej jest to, aby miejsce jej pobytu nie było znane. Kurator dla nieznanego z miejsca pobytu w sprawie z zakresu prawa pracy może zostać ustanowiony wyłącznie na wniosek. Wniosek ten powód może złożyć już w pozwie, jeśli wówczas wie, że ostatnie miejsce pobytu pozwanego nie jest znane. Najczęściej jednak o tym, iż miejsce pobytu przeciwnika procesowego jest nieznane, pracownik dowie się dopiero wtedy, gdy próba doręczenia przez sąd korespondencji pozwanemu pracodawcy okaże się bezskuteczna. Nieodebrany pozew z wezwaniem na rozprawę lub nakaz zapłaty zwracany jest ze stosowną adnotacją przez pocztę. Sąd wzywa wówczas powoda do podania prawidłowego adresu pozwanego pod rygorem zawieszenia postępowania. Jeśli pracownik w międzyczasie nie ustalił aktualnego adresu pracodawcy, powinien złożyć wniosek o ustanowienie kuratora dla pozwanego. Wnioskodawca fakt ten musi uprawdopodobnić, ponieważ samo niepodejmowanie korespondencji przez pozwanego nie pozwala jeszcze sądowi ustanowić kuratora.

Przedstawienie dokumentów

Uprawdopodobnienie tego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane, następuje najczęściej w oparciu o dokumenty świadczące o nieprzebywaniu osoby, której ma być doręczona korespondencja sądowa, pod ostatnim znanym adresem. Przedstawić należy wówczas pisma kierowane do przeciwnika zwrócone przez pocztę z powodu wyprowadzki adresata, informacje z centralnego biura adresowego lub z właściwego wydziału ewidencji ludności. Nie można uznawać za uprawdopodobnienie samego twierdzenia strony, że nie zna aktualnego miejsca zamieszkania (pobytu) strony przeciwnej.

Sąd Najwyższy w wyroku z 30 czerwca 1997 r. (II CKU 71/97, Prok. i Pr. - wkł. 1997/12/38) wyraził pogląd, iż wobec praktycznie nieograniczonej możliwości korzystania z wyjazdów i okresowych pobytów za granicą należy - odpowiednio - zaostrzyć kryteria oceny, czy doszło do uprawdopodobnienia potrzeby ustanowienia kuratora. SN stwierdził, iż w miarę potrzeby należałoby nawet przesłuchać na tę okoliczność w trybie art. 299 k.p.c. przeciwnika strony, dla której ma być ustanowiony kurator, domowników, sąsiadów, właściciela lub administratora domu. Za niewystarczające uznaje się też samo zwrócenie się do posterunku policji o informacje na temat pobytu w miejscu zamieszkania osoby, dla której ma być ustanowiony kurator.

Publiczne ogłoszenie

Zarządzenie przewodniczącego sądu o ustanowieniu kuratora ogłasza się publicznie w budynku sądowym oraz w urzędzie gminy (miasta). W sprawach zaś większej wagi, po uznaniu tego za potrzebne o ustanowieniu kuratora ogłasza się także w prasie. W takim przypadku składający wniosek o ustanowienie kuratora pokryć musi dodatkowo koszt ogłoszenia prasowego. Ogłoszeń nie dokonuje się w przypadku zmiany osoby kuratora (por. uchwałę SN z 21 marca 1966 r., III CO 1/66, LexPolonica nr 314815).

Uprawnienia i obowiązki

Po wyznaczeniu kuratora sąd doręcza mu wszelkie pisma przeznaczone dla strony. Jego obowiązki nie sprowadzają się jednak tylko do tego. Oprócz podejmowania korespondencji kurator uprawniony jest do podejmowania za nieobecnego wszystkich czynności procesowych. Jednym z głównych zadań kuratora jest ponadto dążenie do ustalenia miejsca pobytu strony. Kurator nie ma jednak prawa podejmować decyzji o dysponowaniu przedmiotem procesu. Niedopuszczalne jest więc zawarcie ugody przez kuratora ustanowionego dla strony, której miejsce pobytu nie jest znane (wyrok SN z 17 października 2007 r., II CSK 261/07, OSNC-ZD 2008/3/84). Kurator nie ma też prawa uznać powództwa w imieniu reprezentowanego.

W postanowieniu z 2 sierpnia 2007 r. (V CSK 155/07, LEX nr 485892) Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie można przyjąć, że uczestnik ma zapewnioną należytą ochronę swych praw w sytuacji zupełnej bierności ustanowionego kuratora, tj. nieobecności jego na wszystkich rozprawach i nieprzedstawieniu nawet także żadnego stanowiska czy wniosku na piśmie. Tolerowanie przez sąd takiego stanu stanowi rażące naruszenie art. 143 k.p.c. Jeżeli kurator nie podjął żadnych czynności procesowych za nieobecnego to takie zaniechanie odpowiada podstawie wznowienia postępowania dotyczącej pozbawienia strony możności działania.

Nieważność postępowania

Rozpoznanie sprawy bez ustanowienia (mimo wniosku powoda oraz istnienia przesłanek przewidzianych w art. 143 i 144 k.p.c.) kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego, powoduje pozbawienie go możliwości obrony swych praw, co jest przyczyną nieważności postępowania (por. wyrok SN z 16 grudnia 1994 r., I PRN 33/94, OSNP 1995/9/109). Postępowanie nieważne prowadzi natomiast do uchylenia wyroku, jeśli zostanie zaskarżony apelacją. Jeśli wyrok uprawomocni się, pozwany będzie miał możliwość żądania wznowienia postępowania. Nieważność postępowania wystąpi jednak także w odwrotnej sytuacji - gdy kurator został ustanowiony bez uprawdopodobnienia, że miejsce pobytu danej osoby jest nieznane, bądź dla osoby, której miejsce pobytu jest znane (por. postanowienie SN z 18 listopada 1982 r., I CR 389/82, LEX nr 8490).

Nieważność postępowania wystąpi również gdyby sąd ustanowił kuratora dla osoby nieżyjącej, np. nie mając informacji o tym fakcie, bądź będąc wprowadzonym w błąd przez powoda (por. postanowienie SN z 22 października 1997 r., II CKU 87/97, LEX nr 78434).

UWAGA

Kuratora się nie ustanawia, gdy strona zmieni miejsce pobytu w toku procesu i nie zawiadomi o tym sądu. Obowiązek powiadomienia o nowym adresie wynika z art. 136 par. 1 k.p.c., zaś konsekwencją jego niewypełnienia jest pozostawienie pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia

@RY1@i02/2013/037/i02.2013.037.21700100a.803.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 143, art. 144 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Par. 114 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. nr 38, poz. 249 z późn. zm.).