Kto dziedziczy dług

Nasz czytelnik może spać spokojnie, ale żeby wyjaśnić jego wątpliwości, trzeba przybliżyć zasady dziedziczenia.

Spadek można nabyć na mocy ustawy lub testamentu. Dziedziczenie z testamentu ma pierwszeństwo przed ustawowym, co oznacza, że dopiero jeśli spadkodawca za życia nie sporządził testamentu, czyli nie wskazał spadkobierców, lub żadna ze wskazanych osób nie chce dziedziczyć, wtedy przy podziale majątku kierujemy się ustawą i określoną w niej kolejnością dziedziczenia.

Krąg osób powołanych do dziedziczenia ustawowego wyznaczony jest przez związki rodzinne. W pierwszej kolejności po zmarłym dziedziczą jego dzieci i współmałżonek. Podział między nimi powinien być równy, ale jeśli dzieci jest więcej niż trójka, to ustawa nakazuje, aby majątek, jaki przypada współmałżonkowi, nie był mniejszy niż 25 proc. całości spadku. Jeśli zmarły nie miał dzieci, to spadkobiercami są jego rodzice (każdy z nich dziedziczy jedną czwartą majątku) oraz współmałżonek (połowa majątku). Gdy nie ma współmałżonka ani dzieci, to jedynymi spadkobiercami są rodzice zmarłego. Rodzeństwo dziedziczy dopiero wtedy, gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, otrzymuje wówczas w równych częściach udział, jaki przypadałby rodzicowi. Nie ma przy tym w prawie rozróżnienia, czy rodzeństwo jest przyrodnie, czy też ma obydwoje wspólnych rodziców. Gdy brak wszystkich poprzednich spadkobierców i ich zstępnych, wtedy spadek przypada gminie w miejscu ostatniego zamieszkania spadkodawcy.

Jeśli zdecydujemy się odrzucić swoją część spadku, to przechodzi ona na naszych spadkobierców. Oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich dzieci składają rodzice, ale za wcześniejszą zgodą sądu opiekuńczego. Odrzucenie spadku w toku postępowania spadkowego zawsze zwalnia nas z odpowiedzialności za jakiekolwiek długi zmarłego, nie ma wyjątku od tego zapisu.

Jeżeli jednak decydujemy się na przyjęcie spadku, mamy dwie drogi - przyjęcie wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza. Przyjęcie spadku wprost oznacza nieograniczoną odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe. Czyli spadkobierca ponosi odpowiedzialność za dług nawet wtedy, gdy zadłużenie zmarłego przewyższa odziedziczony majątek. Spadkobierca będzie niestety spłacał zobowiązania z własnego majątku osobistego. Jeśli spadkobierców jest wielu, ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za oddziedziczone długi.

Natomiast przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza chroni majątek osobisty spadkobiercy. W takiej sytuacji odpowiada on za długi zmarłego tylko do wysokości oddziedziczonego majątku. W praktyce oznacza to nieco więcej formalności. Należy zlecić komornikowi sporządzenie spisu majątku i określenie wartości pozostawionych aktywów oraz długów. Jeśli okaże się, że dług jest wyższy niż odziedziczony majątek, to spadkobierca odpowiada tylko do wysokości odziedziczonych aktywów. Ważne jest jednak, by w terminie sześciu miesięcy złożyć stosowne oświadczenie. Jego brak oznacza, że decydujemy się przyjąć spadek wprost. Na szczęście małoletni zawsze przyjmują spadek z dobrodziejstwem inwentarza, nie trzeba już zawiadamiać sądu o takiej decyzji. Prawo mówi też, że jeśli choć jeden ze spadkobierców nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to pozostali będą traktowani tak samo, czyli także nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Warto zadbać, aby sytuacja związana ze spadkiem, dziedziczeniem długów i odpowiedzialnością za wszelkie zobowiązania nas nie zaskoczyła. Trzeba przypilnować terminów składania oświadczeń. Jeśli nie jesteśmy pewni, w jakiej kondycji finansowej był nasz spadkodawca, bezpieczniej jest przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Choć ze śmiercią bliskiej osoby wiąże się cierpienie, nie zapomnijmy o uporządkowaniu spraw spadkowych, aby nie przysporzyć sobie kłopotów i wielomiesięcznych batalii z ewentualnymi wierzycielami.

@RY1@i02/2014/006/i02.2014.006.00700040d.101.jpg@RY2@

RYS. JAROSŁAW ŁOKIETEK

Danuta Pawłowska

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 931 par. 2, art. 1015 par. 1, art. 1020 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93).

PORADA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/006/i02.2014.006.00700040d.802.jpg@RY2@

Maciej Kijas adwokat, kancelaria adwokacka Maciej Kijas

Jak wynika z przedstawionego opisu zmarła ma wnuczkę, która nie odrzuciła spadku. Jej ojciec (syn zmarłej) spadek odrzucił, a w konsekwencji zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom (w tym przypadku wnuczce spadkodawczyni). Zstępni spadkodawcy mają pierwszeństwo przed rodzicami lub też rodzeństwem spadkodawcy. Wobec powyższego spadkobiercą w przedstawionym stanie faktycznym jest wnuczka spadkodawczyni, a nie jej przyrodni brat.

Odnośnie do kwestii odrzucenia spadku należy podkreślić, iż oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkodawca dowiedział się o tytule swego powołania. W związku z tym czytelnik miałby sześć miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku dopiero od momentu, kiedy dowiedział się, iż dziedziczy po swojej siostrze. W przedmiotowej sprawie nie ma jednak potrzeby składania oświadczenia, albowiem - jak wynika z opisu sprawy - jedynym spadkobiercą jest wnuczka spadkodawczyni. Co do zasady prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców, z wyjątkiem praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Długi spadkowe w postaci niespłaconych kredytów lub też długi pieniężne względem kontrahentów handlowych co do zasady będą podlegały dziedziczeniu.

W celu zminimalizowania ryzyka związanego z ewentualnym spadkobraniem po dalszych krewnych należy pamiętać, iż istnieje 6-miesięczny termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku od dnia, w którym spadkodawca dowiedział się o tytule swego powołania.