W razie sporu warto pomyśleć o mediacji

Do mediacji może dość jeszcze przed wniesieniem pozwu. Prowadzi się ją wówczas na podstawie zawartej między stronami umowy o mediację, w której określony powinien być w szczególności: przedmiot mediacji, osoba mediatora albo sposób jego wyboru.

Umowa taka może zostać zawarta również w ten sposób, że jedna ze stron konfliktu (pracownik lub pracodawca) składa mediatorowi wniosek o przeprowadzenie mediacji w konkretnej sprawie (dołączając dowód doręczenia odpisu wniosku drugiej stronie), a druga strona wyraża zgodę na mediację.

Wniosek o przeprowadzenie mediacji kierowany do mediatora powinien zawierać: oznaczenie stron, dokładnie określone żądanie, przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie, podpis strony i wymienienie załączników. Jeżeli strony zawarły umowę o mediację na piśmie, do wniosku należy dołączyć odpis tej umowy.

Jeśli do mediacji strony kieruje sąd, to wyznacza jednocześnie mediatora. Strony mogą jednak wybrać innego mediatora:

● ze stałej listy mediatorów (listy te mogą prowadzić organizacje społeczne i zawodowe, o czym zawiadamiają prezesa sądu okręgowego) lub

● do rozwiązania konkretnego sporu.

Mediacja może być prowadzona także po wniesieniu pozwu do sądu pracy. Następuje ona wówczas albo na wniosek strony, na który zgodę wyraziła druga strona, albo na podstawie postanowienia sądu.

Sąd może skierować strony do mediacji tylko raz w toku postępowania. Cechą mediacji jest zawsze jej dobrowolność. Z tego względu mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona – w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia sądu o skierowaniu do mediacji – nie wyraziła na nią zgody.

Wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia bezpośrednio mediatorowi (a zatem bez pośrednictwa sądu) wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia kopii tego wniosku drugiej stronie.

Pomimo dokonania takiego doręczenia mediacja nie zostaje jednak wszczęta, jeżeli:

● stały mediator, w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wniosku o przeprowadzenie mediacji, odmówił jej przeprowadzenia,

● strony zawarły umowę o mediację, w której wskazano jako mediatora osobę niebędącą stałym mediatorem, a osoba ta, w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku o przeprowadzenie mediacji, odmówiła jej przeprowadzenia,

● strony zawarły umowę o mediację bez wskazania mediatora i osoba, do której strona zwróciła się o przeprowadzenie mediacji, w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku o przeprowadzenie mediacji nie wyraziła zgody na jej przeprowadzenie albo druga strona w terminie tygodnia nie wyraziła zgody na osobę mediatora,

● strony nie zawarły umowy o mediację, a druga strona nie wyraziła zgody na mediację.

W przypadku mediacji wszczynanej na podstawie postanowienia sądu data wydania takiego postanowienia będzie oznaczać wszczęcie mediacji.

Ustalenie, czy i w którym momencie została ona wszczęta, ma istotne znaczenie z tego względu, że w myśl art. 123 par. 1 pkt 3 k.c. – przez wszczęcie mediacji następuje przerwanie biegu przedawnienia roszczenia. Przepis ten został dodany do kodeksu cywilnego 10 grudnia 2005 r. ustawą wprowadzającą mediację do procedury cywilnej. Nie dokonano natomiast zmiany w regulującym kwestę przerwania biegu przedawnienia art. 295 k.p. Należy uznać to za przeoczenie ustawodawcy. Skoro bowiem nie ulega wątpliwości, że instytucja mediacji znajduje pełne zastosowanie w sprawach roszczeń ze stosunku pracy, to – jak się wydaje – nie ma żadnych powodów dla uznania, że wszczęcie przez stronę mediacji w takich sprawach nie miałoby wywoływać skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia tego rodzaju roszczeń.

Co do zasady czas prowadzenia mediacji nie powinien przekroczyć miesiąca (może być przedłużony na zgodny wniosek stron). Jeśli strony nie zakończą mediacji w tym okresie, sędzia wyznacza rozprawę. Sędzia ma ponadto taki obowiązek nawet przed upływem miesiąca, jeśli choć jedna ze stron oświadczy, że nie wyraża na nią zgody.

Z przebiegu mediacji mediator sporządza protokół, który podpisuje i doręcza stronom. Jest to bardzo istotne. Jeśli bowiem nie dojdzie do ugody, a mediacja prowadzona była na podstawie umowy o mediację, to z chwilą doręczenia tego protokołu przerwane przedawnienie roszczenia – w myśl art. 124 k.c. – rozpoczyna bieg na nowo.

Jeżeli stronom uda się zawrzeć ugodę przed mediatorem, to wówczas zamieszcza się ją w protokole albo załącza do niego. Strony podpisują ugodę, a mediator niezwłoczne składa protokół w sądzie miejsca zamieszkania lub siedziby strony pozwanej. W razie skierowania sprawy do mediacji przez sąd mediator składa protokół w sądzie, przed którym sprawa się już toczy.

Sąd na wniosek strony przeprowadza niezwłocznie postępowanie dotyczące zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, to sąd zatwierdza ugodę przez nadanie jej klauzuli wykonalności. Na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności stronom przysługuje zażalenie.

Jeżeli natomiast ugoda nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji, to sąd zatwierdza ugodę postanowieniem na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie sądu w tym przedmiocie (zatwierdzające ugodę lub odmawiające jej zatwierdzenia) przysługuje zażalenie.

Może jednak zdarzyć się, że sąd uzna, iż ugoda jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa lub też jest niezrozumiała bądź zawiera sprzeczności. W razie wystąpienia jednej z tych okoliczności sąd odmówi nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem w całości lub w części.

Na koszty mediacji składają się wynagrodzenie mediatora i zwrot jego wydatków. Wynagrodzenie i zwrot wydatków obciążają strony.

W przypadku mediacji z woli stron wysokość wynagrodzenia i sposób jego rozliczenia określa umowa między stronami. Jeśli zaś do mediacji dochodzi na skutek skierowania przez sąd, to zastosowanie mają przepisy rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 30 listopada 2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z ich treścią w sprawach o prawa majątkowe (np. o zapłatę) wynagrodzenie mediatora wynosi 1 proc. wartości przedmiotu sporu, ale nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 1 tys. zł za całość postępowania mediacyjnego. Zwrotowi podlegają także udokumentowane i niezbędne wydatki mediatora poniesione w związku z przeprowadzeniem mediacji (np. koszty przejazdów na spotkania mediacyjne).

Jeśli mediacja miała miejsce na podstawie postanowienia sądu (skierowania przez sąd), to wskazane wyżej koszty mediacji zalicza się do niezbędnych kosztów procesu. W razie niezawarcia ugody podlegają one rozliczeniu zgodnie z podstawową zasadą: kto przegrywa, ten płaci. Natomiast koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i zakończonej ugodą znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.