Trzeba wystąpić do sądu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi

Przepis art. 788 par. 1 k.p.c. ma zastosowanie również, w sytuacji gdy uprawnienie objęte tytułem egzekucyjnym przeszło na inną osobę w drodze przelewu po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 192 pkt 3 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd rejonowy oddalił skargę dłużnika na postanowienie komornika oddalające wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sąd okręgowy, rozpoznając zażalenie dłużnika, skierował do Sądu Najwyższego zagadnienie prawne: czy dla prowadzenia egzekucji na rzecz nabywcy wierzytelności objętej tytułem egzekucyjnym konieczne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz cesjonariusza, jeżeli do przeniesienia wierzytelności (przelewu) doszło już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez cedenta, ujawnionego w tytule jako wierzyciel? Czy dla określenia przesłanek wejścia do postępowania egzekucyjnego nabywcy wierzytelności w miejsce dotychczasowego wierzyciela należy stosować odpowiednio (art. 13 par. 2 k.p.c.) art. 192 pkt 3 k.p.c.

Sąd Najwyższy zauważył, że zgodnie z art. 788 par. 1 k.p.c. – jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. W doktrynie i orzecznictwie dominował pogląd, że określenie: po powstaniu tytułu nie rozciąga się na postępowanie egzekucyjne. Od stanowiska tego Sąd Najwyższy odstąpił w uchwale z 29 października 2004 r. (III CZP 63/04 OSN 2005 nr 10, poz. 174), przyjmując, że art. 788 par. 1 k.p.c. ma zastosowanie również w razie przeniesienia wierzytelności (przelew) po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Powołał się przy tym na nakaz praworządnego działania organów publicznych również przy ustalaniu podmiotów postępowania egzekucyjnego. O ile prawo żądania ochrony sądowej mieści w sobie ryzyko bezpodstawnego pozywania innej osoby, o tyle w fazie egzekucyjnej, zawierającej element przymusu, reguły zachowania się dłużnika powinny być ściśle określone. Dotyczy to również wierzyciela egzekwującego.

Sąd Najwyższy rozpatrujący zagadnienie prawne podzielił to stanowisko. Respektuje ono zasadę, by ostatecznym ukształtowaniem treści tytułu wykonawczego (podstawy egzekucji), jego elementów podmiotowych i przedmiotowych zajmował się sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności. Organ egzekucyjny (komornik) powinien ograniczyć się do prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, z którego jasno wynikać będzie zakres tej egzekucji. Punktem wyjścia do tego stanowiska było stwierdzenie, że zróżnicowaniu i wzbogaceniu uległ obrót prawami majątkowymi, zwłaszcza wierzytelnościami. Okoliczności te mają wpływ na rolę postępowania o nadanie klauzuli wykonalności. Sąd bada w nim nie tylko formalną prawomocność oraz wykonalność orzeczeń i ugód sądowych, lecz także ustala treść i ważność oświadczeń woli stwierdzonych w aktach notarialnych, a także w dokumentach prywatnych stwierdzających przejście długu lub wierzytelności. Skomplikowane zagadnienia wynikające z przeniesienia wierzytelności musiałyby być rozstrzygane przez organy egzekucyjne, co powodowałoby wnoszenie skarg na czynność komornika bądź powództw przeciwegzekucyjnych, podczas gdy mogą być podejmowane w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przez sąd.

Artykuł 192 k.p.c. dotyczy skutków związanych z zawisłością prawa i niewątpliwie odnosi się tylko do sytuacji, kiedy sprawa nie została zakończona. Punkt 3 tego artykułu ma na celu nie tylko zapewnienie stabilności postępowania, ale i daje wyraz rozszerzonej prawomocności wyroku. Sama zmiana materialna (np. cesja) nie powoduje zmian w postępowaniu rozpoznawczym. Jest ona o tyle uwzględniana, że za zgodą stron proces może toczyć się dalej po wstąpieniu nabywcy prawa w miejsce zbywcy. Istota art. 192 k.p.c. sprawia, że może on znaleźć zastosowanie tylko do postępowania rozpoznawczego. Szereg przepisów kodeksu postępowania cywilnego reguluje konsekwencje następstwa prawnego w postępowaniu klauzulowym. Zgoda dłużnika na dokonywanie czynności zarówno w postępowaniu klauzulowym, jak i we właściwej egzekucji nie daje się pogodzić z celem postępowania egzekucyjnego – uznał SN.

radca prawny KOKSZTYS Kancelaria Prawa Gospodarczego

Dla podmiotów specjalizujących się w obrocie prawami majątkowymi uchwała ta ma ogromne znaczenie, gdyż wprowadza obowiązek wystąpienia do sądu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi, również gdy wierzytelność została zakupiona po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Komornik nie będzie więc mógł prowadzić egzekucji przeciwko dłużnikowi, jeżeli po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nastąpi przeniesienie wierzytelności, a jej nabywca nie wystąpi do sądu o nadanie na nowo klauzuli wykonalności na rzecz aktualnego wierzyciela, a jedynie przedłoży komornikowi wymagane dokumenty, o których jest mowa w art. 788 par. 1 k.p.c. W obecnej sytuacji lawinowo rosnących zadłużeń jest to racjonalne rozstrzygnięcie ugruntowujące stanowisko, iż to sąd w klauzuli wykonalności potwierdza, iż dany tytuł egzekucyjny nadaje się do egzekucji wobec określonego dłużnika przez określonego w nim wierzyciela. Stanowisko SN należy w pełni podzielić, gdyż zgodnie z nim nie dochodzi do rozdźwięku pomiędzy treścią tytułu wykonawczego, na podstawie którego organ egzekucyjny prowadzi egzekucję, a stanem faktycznym, tj. prowadzenia postępowania egzekucyjnego na rzecz innego podmiotu niż ten, który uzyskał tytuł wykonawczy.

Stanowisko to potwierdza rozszerzenie zakresu badania w postępowaniu klauzulowym przez sąd tytułu prawnego, które nie dotyczy tylko elementów formalnych, ale również koncentruje się na badaniu treści oraz oświadczeń woli zawartych w umowach dotyczących zbycia wierzytelności, zakresu odpowiedzialności dłużnika oraz ograniczenia wierzyciela w zaspokojeniu swojej wierzytelności. Sama klauzula wykonalności nadawana na wyrok sądowy zawiera dość często w praktyce oznaczenie wierzyciela z nazwy, dlatego gdyby akceptować dotychczasową linię orzeczniczą, dochodziłoby do sytuacji, w których egzekucja toczyłaby się na rzecz podmiotu, który w istocie nie posiada klauzuli nadanej przez sąd wobec dłużnika.