Każdy może założyć fundację

Fundacja jest organizacją pozarządową powoływaną dla celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, wyposażoną w majątek przeznaczony na realizację tych celów, ustanawianą przez fundatora w akcie fundacyjnym, uzyskującą osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Istotą fundacji jest zatem istnienie majątku przeznaczonego przez fundatora na publicznie użyteczny cel. Opiekę nad majątkiem oraz odpowiedzialność za realizację celów przejmuje, po zarejestrowaniu fundacji, zarząd. Fundacje powstają i działają na podstawie przepisów ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 1984 nr 21, poz. 97 z późn. zm.).

Osobę tworzącą fundację nazywamy fundatorem. Może nim być każdy - fundację mogą ustanowić osoby fizyczne niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania. Fundację może powołać również osoba prawna (np. prywatna firma), której siedziba mieści się w Polsce lub za granicą. Fundatorów może być kilku - kilka osób fizycznych, kilka osób prawnych lub grupa składająca się z jednych i drugich.

Rolą fundatora jest ustanowienie fundacji poprzez złożenie odpowiedniego świadczenia i sporządzenie statutu. Fundator wyraża wolę powołania fundacji w akcie fundacyjnym. Jest to oświadczenie woli określające cel fundacji i majątek przeznaczony na realizację tego celu. Musi mieć formę aktu notarialnego. Zachowania tej formy nie wymaga się, jeżeli ustanowienie fundacji następuje w testamencie. Za sporządzenie aktu, którego przedmiotem jest wyłącznie oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji, nie pobiera się opłat notarialnych.

Składnikami majątku fundacji mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości. Rzeczy ruchome i nieruchomości muszą jednak zostać wcześniej wycenione. Majątek przeznaczony na realizację celu fundacji powinien umożliwić jej rozpoczęcie działań. Ustawa nie określa jednak minimalnej kwoty niezbędnej do ustanowienia fundacji.

Akt fundacyjny ma charakter zobowiązania, co oznacza, że fundator zobowiązuje się w nim do przekazania określonego majątku na rzecz tworzonej fundacji. Obowiązek ten musi zostać zrealizowany po uzyskaniu przez fundację osobowości prawnej, a do tego czasu jest zawieszony. Konsekwencją tego jest dopuszczalność odwołania aktu fundacyjnego. Odwołanie jest możliwe do czasu wpisu fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego. Oświadczenie o odwołaniu aktu fundacyjnego musi mieć formę aktu notarialnego. Może je złożyć fundator, a jeśli fundatorów było kilku - to wszyscy fundatorzy łącznie. Jeśli fundator nie wywiąże się ze zobowiązania, to po uzyskaniu przez fundację osobowości prawnej, czyli po dokonaniu przez sąd wpisu do KRS, fundacja może dochodzić swoich praw na zasadach ogólnych.

Oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji musi zawierać informację o celu jej powstania. Fundacja może być ustanowiona dla celów społecznych lub gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami państwa, w szczególności w sferze ochrony zdrowia, rozwoju gospodarki i nauki, oświaty i wychowania, kultury i sztuki, opieki i pomocy społecznej, ochrony środowiska oraz opieki nad zabytkami. Podstawowe wartości Rzeczypospolitej Polskiej określone zostały w konstytucji, w rozdziale Rzeczypospolita. Jeśli cele fundacji będą sprzeczne z tymi wartościami, sąd odmówi jej zarejestrowania. Fundacja powstaje więc i działa nie dla zysku. Wszelkie dochody muszą być przeznaczane na realizację celów, dla których powstała. Nie mogą trafiać do kieszeni fundatora.

Jeśli cele fundacji będą sprzeczne z wartościami określonymi w konstytucji, sąd odmówi jej zarejestrowania

Fundacja działa na podstawie przepisów ustawy o fundacjach oraz statutu. Postanowienia statutu muszą być zgodne z przepisami ustawy oraz z postanowieniami aktu fundacyjnego. Sporządzenie statutu jest zasadniczo rolą fundatora. Fundator może jednak wyznaczyć kogoś innego do tego zadania - inną osobę fizyczną lub prawną. Ze względu na to, że statut powinien być sporządzony w formie pisemnej, to i upoważnienie dla innej osoby do przygotowania statutu też powinno mieć formę pisemną. Jeżeli fundator ustanowił fundację w testamencie, a nie ustalił jej statutu i nie upoważnił do tej czynności innej osoby, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o poleceniu.

Statut fundacji musi określać jej nazwę, siedzibę i majątek, cele zasady, formy i zakres działalności fundacji, skład i organizację zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków. Statut może zawierać również inne postanowienia, w szczególności dotyczące prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalności i warunków jej połączenia z inną fundacją, zmiany celu lub statutu, a także przewidywać tworzenie obok zarządu innych organów fundacji. Fundator może wskazać ministra właściwego ze względu na cele fundacji. Oświadczenie fundatora w tej sprawie powinno być dołączone do statutu i przekazane sądowi prowadzącemu rejestr fundacji. Fundacja, która ma prowadzić działalność na terenie jednego województwa, powinna mieć siedzibę na terenie województwa objętego działalnością tej fundacji. Podjęcie przez fundację działalności gospodarczej nieprzewidzianej w statucie wymaga uprzedniej zmiany statutu.

Fundację rejestruje się w Krajowym Rejestrze Sądowym. Postępowanie w sprawach o wpis jest wolne od opłat sądowych. Z chwilą wpisania jej do Krajowego Rejestru Sądowego fundacja uzyskuje zdolność prawną. Wniosek musi zostać złożony nie później niż siedem dni od złożenia aktu fundacyjnego. Wniosek rejestracyjny składa się z formularzy urzędowych i dokumentów fundacji (oświadczenie woli, statut, określone uchwały). Sąd dokonuje wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego fundacji po stwierdzeniu, że czynności prawne stanowiące podstawę wpisu zostały podjęte przez uprawnioną osobę lub organ i są ważne. Postanowienie o wpisaniu fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego sąd wydaje ponadto po stwierdzeniu, że cel i statut fundacji są zgodne z przepisami prawa. O wpisaniu fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego sąd zawiadamia ministra właściwego ze względu na zakres jego działania oraz cele fundacji.

W razie osiągnięcia celu, dla którego fundacja była ustanowiona, lub w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji podlega ona likwidacji w sposób wskazany w statucie.

Na terenie Polski mogą działać nie tylko fundacje utworzone na terytorium Rzeczypospolitej. Fundacje zagraniczne mające siedzibę za granicą mogą tworzyć u nas swoje przedstawicielstwa. Utworzenie przedstawicielstwa wymaga zezwolenia, które oznacza jednocześnie zgodę na podjęcie działalności określonej w zezwoleniu. Zgodę wydaje minister właściwy ze względu na zakres swego działania oraz cele utworzenia przedstawicielstwa. Utworzenie tej specyficznej formy oddziału ma służyć realizacji celów, co utworzenie fundacji.

prawie tyle fundacji działa w Polsce

● oświadczenie fundatora/fundatorów o ustanowieniu fundacji złożone w formie aktu notarialnego,

● ustalenie statutu określającego nazwę fundacji, siedzibę, majątek, cele, zasady i zakres działalności, skład i organizacje zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia zarządu i jego członków,

● dokonanie wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej w sądzie rejestrowym.

● nazwa fundacji,

● siedziba i majątek,

● cele, zasady, formy i zakres działalności,

● skład i organizacja zarządu,

● sposób powoływania zarządu oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków

Katarzyna Wójcik-Adamska

katarzyna.wojcik@infor.pl

Ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. nr 21, poz. 97 z późn. zm.).

Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. nr 12, poz. 769 z późn. zm.).