Uczelnia nie może dowolnie podwyższać czesnego

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznała, że jedna z wyższych uczelni stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Uczelnia zawarła we wzorcu umowy - studia niestacjonarne - zbyt ogólne przesłanki pozwalające na podniesienie czesnego. Miała ona prawo do podwyższenia czesnego, wtedy gdy zwiększały się ponoszone przez nią koszty. Uczelnia nie określiła jednak, w jakich okolicznościach i jakich warunkach może dojść do podwyższenia opłaty. Urząd zakwestionował także wyłączne prawo rektora do zmiany harmonogramu zajęć i interpretacji regulaminu. Przywołane postanowienie nie tylko stwarza ryzyko stosowania niejasnych sformułowań regulaminu na niekorzyść konsumenta, ale stwarza również możliwość do swobodnego ingerowania w treść umowy.

W swojej decyzji prezes UOKiK wskazała na utarte orzecznictwo w sprawie niedozwolonych klauzul odnoszących się do podwyżek czesnego. Wśród nich znalazły się postanowienia typu - czesne w następnych latach studiów może ulec zmianie w związku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelnie i zostaje ustalone przez rektora zarządzeniem wiążącym strony umowy przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego, czy - uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysokości czesnego po uchwaleniu zmian przez senat. Te zapisy umowne zostały już wcześniej uznane za niedozwolone postanowienia umowne i wpisane do rejestru postanowień wzorców umów (wyrok Sądu Okręgowego - Sąd Antymonopolowy z 10 kwietnia 2003 r.; sygn. akt XVII Amc oraz wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 26 października 2005 r.; sygn. akt XVII Amc). W związku z tym niedozwolone jest ich stosowanie przez wszystkie uczelnie. W ocenie prezes Urzędu, postanowienia i klauzule stosowane przez uczelnię wywołują tożsame skutki dla konsumenta co przywołane z wcześniejszego orzecznictwa.

W przypadku zmiany czesnego student powinien być o tym poinformowany i mieć zagwarantowaną możliwość wypowiedzenia umowy. UOKiK przypomina, że umowa uczelni ze studentem powinna m.in. określać zasady odpłatności za studia, w szczególności wysokość i termin uiszczania czesnego, a także sytuacje określające możliwości podwyższania opłaty za naukę. Należy zwrócić uwagę, czy kontrakt precyzuje warunki kształcenia - program studiów wraz z podaną liczbą godzin. Student zawiera umowę z uczelnią i zobowiązuje się do wnoszenia opłat, powinien mieć możliwość egzekwowania obowiązków wynikających z zawartej umowy.

Prezes UOKiK uznała, że uczelnia naruszyła zbiorowe interesy konsumentów i nałożyła na nią karę w wysokości 242 634 zł. Zabronione jest stosowanie postanowień wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych. Jeśli mimo to są stosowane, UOKiK może wszcząć postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i w konsekwencji nałożyć na przedsiębiorcę karę w wysokości do 10 proc. ubiegłorocznego przychodu.

Niedozwolone wzorce w umowach i regulaminach uczelni

● Opłata może ulec zmianie w przypadku wzrostu kosztów kształcenia.

● Rektor może wprowadzać zmiany do ogłoszonego harmonogramu zajęć.

● W sprawach dotyczących zasad i trybu odbywania studiów, nieobjętych przepisami regulaminu, decyduje rektor. Interpretacja postanowień regulaminu należy do rektora.

Adam Makosz

Podstawa prawna

Ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 z późn. zm.).