Pracodawca może zostać zwolniony od kosztów sądowych

Pracodawca, tak jak każda strona procesu cywilnego, może starać się o zwolnienie od kosztów sądowych. W żadnej kategorii spraw nie jest on bowiem od nich zwolniony ustawowo (poza pracodawcami - jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa).

Pracodawca będący osobą fizyczną może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, o ile wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych pracodawca musi złożyć oświadczenie według ustalonego wzoru, którym wykaże zasadność swojego żądania.

Oświadczenie, którego wzór otrzymać można w każdym sądzie, obejmować musi szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Jeżeli sąd na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej poweźmie wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej, może zarządzić stosowne dochodzenie, czyli na przykład zażądać wykazania za pomocą dokumentów wydatków i dochodów domagającego się zwolnienia od kosztów pracodawcy.

Od osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych sąd może ponadto odebrać przyrzeczenie co do prawdziwości i rzetelności jej oświadczenia. W praktyce najlepiej jest, już składając wniosek, dołączyć do niego dokumenty poświadczające wysokość dochodów. W przypadku osób fizycznych będą to np. kserokopie zeznań podatkowych lub odcinek poświadczający wysokość świadczenia otrzymywanego z ZUS, aktualne stany rachunków bankowych, kserokopie rachunków za czynsz, energię, lekarstwa, kserokopie umów kredytowych). Im dokładniejszy i lepiej udokumentowany jest wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, tym większe są szanse, iż zostanie on uwzględniony.

Pracodawca o potrzebie wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych może się dowiedzieć, gdy zostanie wezwany przez sąd do uiszczenia opłaty od pisma procesowego (np. pozwu czy apelacji). Termin do uiszczenia opłaty jest tygodniowy od doręczenia wezwania. Z tego powodu, aby nie uchybić terminowi, wniosek o zwolnienie od kosztów powinien zostać złożony przed jego upływem. W innym wypadku pismo podlegające opłacie może zostać zwrócone lub odrzucone (środki zaskarżenia).

Sąd może także przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie, ale z takimi sytuacjami spotkać się można zupełnie wyjątkowo. Jednostka organizacyjna lub osoba prawna domagająca się zwolnienia od kosztów sądowych powinna we wniosku przedstawić szczegółowo swoją kondycję finansową na okoliczność braku majątku i możliwości sfinansowania opłaty. Niedostateczne udokumentowanie wniosku doprowadzi do jego oddalenia.

Pomimo iż przy zwolnieniu od kosztów sądowych decydujące znaczenia ma chwila rozstrzygania tego wniosku, to szczególnie przy ocenie możliwości płatniczych pracodawcy prowadzącego w dalszym ciągu działalność gospodarczą konieczne jest wykazanie złej sytuacji finansowej w dłuższym okresie, ponieważ chwilowe kłopoty finansowe nie uzasadniają zwolnienia od kosztów, zaś konieczność ponoszenia kosztów sądowych jest jednym z typowych obciążeń finansowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przez pracodawcę zostanie oddalony w całości lub części, sąd wezwie go ponownie do uiszczenia należnej opłaty. Pracodawca będzie mógł złożyć wniosek ponownie, jeżeli zmieni się jego sytuacja majątkowa lub zdecyduje się domagać zwolnienia od innych kosztów.

Sąd cofnie przyznane już zwolnienie, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznał nie istniały lub przestały istnieć. W takiej sytuacji pracodawca obowiązany będzie uiścić wszystkie przepisane opłaty oraz wydatki, z których został wcześniej zwolniony. Tylko w tym drugim przypadku sąd może obciążyć pracodawcę tym obowiązkiem częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jego stosunkach.

Dodatkowe sankcje spotkają pracodawcę, który uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności. W takiej sytuacji sąd, cofając zwolnienie, skaże go na grzywnę w wysokości do 1 tys. zł oprócz obowiązku uiszczenia przepisanych opłat i pokrycia obciążających go wydatków. Z kolei ponowne zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, na podstawie świadomie podanych nieprawdziwych okoliczności o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, skutkuje odrzuceniem takiego wniosku i skazaniem wnioskującego na grzywnę w wysokości do 2 tys. zł.

Zwolnienie pracodawcy od kosztów sądowych nie wpływa na obowiązek zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu.

Sąd nie ma możliwości, aby odraczać termin uiszczenia opłaty sądowej lub zdecydować o rozłożeniu jej na raty. Jeśli pracodawca złoży wniosek w tym przedmiocie, będzie on bezskuteczny

Pracodawca nie musi żądać zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Możliwe jest również zwolnienie częściowe od poszczególnych opłat lub wydatków

● Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest pismem procesowym, powinien więc zawierać przede wszystkim wyraźne stwierdzenie, że strona domaga się takiego zwolnienia wraz z określeniem jego zakresu, a nadto przedstawienie opisu kondycji finansowej wnioskodawcy wraz z dowodami na poparcie przytoczonych okoliczności (art. 126 par. 1 pkt 3 k.p.c.). Możliwe jest zawarcie takiego wniosku w treści pisma procesowego podlegającego opłacie, co jednak nie oznacza, że w takiej sytuacji rygory dotyczące jego wymaganej treści są mniejsze -

● Zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego -

Sąd odmówił pracodawcy zwolnienia od kosztów w części dotyczącej opłaty od pozwu w kwocie 100 zł, uzasadniając to tym, iż opłata jest na tyle niska, że może ją uiścić bez uszczerbku dla swego utrzymania. W toku postępowania pojawiła się konieczność wyłożenia zaliczki na opinię biegłego w kwocie 3 tys. zł. Pracodawca może złożyć nowy wniosek o zwolnienie od tych wydatków.

Pracodawca będący osobą fizyczną prowadził kilka sklepów mięsnych. Kryzys spowodował, że musiał zlikwidować działalność gospodarczą. Jego sytuacja majątkowa była na tyle zła, że komornik zlicytował wszystkie należące do niego nieruchomości i samochody. Pracodawca mieszkał u rodziców i utrzymywał się z zasiłku dla bezrobotnych. Wcześniej w czasie prowadzenia działalności kilku pracowników przywłaszczyło sobie towary o łącznej wartości 100 tys. zł, za co zostali skazani przez sąd karny. Pracodawca wystąpił do sądu o zapłatę i otrzymał wezwanie do uiszczenia opłaty w kwocie 5 tys. zł. Przed upływem terminu do jej wniesienia może on domagać się zwolnienia od kosztów sądowych.

Rafal Krawczyk

gp@infor.pl