Jakie są skutki zerwania umowy

Poza umową o pracę, do której stosuje się bezpośrednio przepisy kodeksu pracy lub inne przepisy prawa pracy, jej strony mogą zawierać inne umowy. Mają one charakter cywilnoprawny i zawierane są zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353¹ k.c.). Są one związane ze stosunkiem pracy w tym znaczeniu, że zawierane są przez strony stosunku pracy i gdyby ich nie łączył stosunek pracy, umowy te nie zostałyby zawarte. Nie oznacza to jednak, że stanowią one integralną część stosunku pracy (zwłaszcza integralną część umowy o pracę) i że muszą podlegać przepisom prawa pracy. Stosuje się do niej wprost przepisy kodeksu cywilnego, a nie kodeksu pracy.

W orzecznictwie (por. np. wyrok SN z 28 lipca 1999 r., I PKN 180/99, OSNAPiUS 2000/21/789) przyjmuje się, że umowa o dokształcanie jest to umowa wzajemna (art. 487 par. 2 k.c.). Jej istota polega na tym, że świadczenie jednej ze stron stanowi ekwiwalent świadczenia drugiej strony. W opisywanej sytuacji pracodawca zobowiązuje się do udzielania urlopu szkoleniowego bądź opłacania studiów, a pracownik do przepracowania trzech lat.

Obowiązku zapłaty określonej kwoty nie należy traktować jako kary umownej. Stanowi on bowiem ekwiwalent świadczenia w postaci odpracowania trzech lat. Funkcja jego jest inna niż kary umownej. Nie należy bowiem traktować wcześniejszego wypowiedzenia umowy o pracę jako niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, co skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą pracownika. Kara umowna zastępuje odszkodowanie za szkody wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 483 par. 1 k.c.). Powstanie szkody po stronie wierzyciela jest więc konieczną przesłanką domagania się przez niego zapłaty kary umownej. Ewentualne roszczenia pracodawcy wynikające z umowy o dokształcanie nie mają związku z wyrządzeniem szkody przez pracownicę, wynikają one bowiem z niespełnienia świadczenia niepieniężnego w postaci odpracowania trzech lat. Pracownik może zatem wykonać ciążące na nim zobowiązanie poprzez odpracowanie trzech lat lub przez zapłatę uzgodnionej kwoty.