Przed wniesieniem pozwu trzeba wykorzystać drogę zaskarżenia

Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za wydanie decyzji, które nie zostały uchylone. Dlatego przed wystąpieniem o odszkodowanie do sądu cywilnego niezbędne jest wykorzystanie administracyjnej drogi zaskarżenia.

Ship Service wystąpiła do sądu przeciwko Skarbowi Państwa - dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie - o 3,5 mln zł odszkodowania jako naprawienie szkody za wydanie decyzji podatkowych z tytułu zapłaty podatku VAT od stycznia do października 2000 r. i od grudnia 2000 r. do lutego 2002 r. Twierdziła, że błędnie zastosowano w nich 22-proc. stawkę zamiast stawki 0 proc. za usługę polegającą na tankowaniu na wodach terytorialnych. Jako podstawę roszczenia podała art. 417 kodeksu cywilnego sprzed nowelizacji z 2004 r., który mówił, że za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

Sąd I instancji oddalił powództwo. Stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki ani z art. 471 k.c., ani 260 Ordynacji podatkowej. Ten przepis mówi, że stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzono jej nieważność, służy odszkodowanie za poniesioną stratę i utracone korzyści, chyba że przesłanki to uzasadniające powstały z winy strony. Powódka odwołała się, ale sąd II instancji oddalił apelację. Dodał, że w sprawie może mieć zastosowanie art. 417¹ k.c., który w par. 2 mówi, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jej niezgodności z prawem. Tymczasem w sprawie część decyzji w ogóle nie była zaskarżona, a w stosunku do części wojewódzki sąd administracyjny skargi oddalił, oddalone też zostały przez NSA skargi kasacyjne.

Od tego wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną. Zarzucała w niej przede wszystkim błędną wykładnię art. 417 k.c. Twierdziła, że do domagania się odszkodowania nie znalazła innej podstawy. Od wejścia w życie konstytucji 17 października 1997 r. do 31 lipca 2004 r., kiedy weszła w życie nowelizacja k.c., nie było warunku, by żądanie odszkodowania poprzedzone było koniecznością przeprowadzenia odrębnego postępowania dotyczącego wadliwej decyzji. To postępowanie dotyczy okresu przejściowego, w którym powinien być zastosowany art. 417 k.c. w poprzednim brzmieniu, a nie 417¹ k.c. Powódka uważa, że wykazała niezgodność z prawem decyzji. Problem leży jednak w tym, że obejmowały je dwa rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o VAT - jedno z 1997 r., drugie z 1999 r. Sporządzając skargi kasacyjne do NSA, pełnomocnik pomylił daty, sąd zwrócił na to uwagę i je oddalił. Stąd podstawowym problemem jest odpowiedź na pytanie: czy art. 417 k.c. do nowelizacji, która weszła w życie 1 września 2004 r., formułował jako niezbędną przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej SP wymaganie, by fakt niezgodności z prawem decyzji podatkowej wyrządzającej szkodę został uprzednio wykazany w odrębnym postępowaniu od danego postępowania odszkodowawczego. Późniejszy art. 417¹ k.c. postawił już taki warunek.

Sąd Najwyższy oddalił skargę. W ustnym uzasadnieniu stwierdził, że brak jest odpowiedzialności Skarbu Państwa, gdy decyzje nie zostały uchylone. Jest to utrwalona linia orzecznicza i w tym przypadku też tak było. Dzisiaj niewymagane jest już wykazanie winy funkcjonariusza państwowego, a takim jest urzędnik, ale bezprawność musi być wykazana i to należy do strony. Niekoniecznie musi to być decyzja, która eliminuje z obiegu wadliwą, jednak musi być co najmniej stwierdzona niezgodność z prawem. Żadna z decyzji, o które chodzi, nie została podważona. Nie może się tym zajmować sąd cywilny, bo nie ma do tego uprawnień, dlatego nie może odnosić się do roszczeń z tego wywodzonych.

Marta Pionkowska