Można żądać zaniechania pewnego rodzaju naruszeń

II CSK 461/08

Małżonkowie C. wystąpili do sądu przeciwko Polskiemu Górnictwu Naftowemu i Gazownictwu o usunięcie z działki, której są właścicielami, gazociągu. Roszczenie oparli na art. 222 par. 2 kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią właścicielowi przysługuje roszczenie przeciwko osobie, która faktycznie włada jego rzeczą, przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń. Sąd I instancji oddalił powództwo. Stwierdził, że małżonkowie wyrazili zgodę na budowę gazociągu, ale chcieli dostać wyższe odszkodowanie, niż im proponowano. Ponieważ porozumienia nie było, wytoczyli proces.

Sąd uznał, że ich żądanie jest sprzeczne z art. 5 kodeksu cywilnego, bo narusza interes społeczny. Powodowie odwołali się, a sąd II instancji uchylił wyrok. Stwierdził, że pozwany nie posiada tytułu prawnego do korzystania z gruntu. Powodowie zmienili wtedy żądanie na przesunięcie gazociągu pod samą granicę działki. Uznali, że w ten sposób uwzględniają interes społeczny i umożliwi im to korzystanie z działki i wybudowanie na niej domu.

Sąd I instancji uwzględnił to powództwo i nakazał przesunięcie gazociągu w ciągu roku. Stwierdził, że budowa prowadzona była na podstawie prawomocnego zezwolenia na budowę i decyzji o korzystaniu starosty o prawie korzystania z gruntu. W ten sposób ustanowiono służebność przesyłu. Tę decyzję powodowie zaskarżyli do NSA, który ją uchylił. Decyzja została wydana na rzecz wykonawcy, a nie inwestora. Gdy o decyzję wystąpił inwestor, to postępowanie umorzono, gdyż gazociąg był już wybudowany.

Sąd rozważał też koszty przeniesienia i oszacował je na ok. 1,4 mln zł. Gazociąg jest niewątpliwie potrzebny, bo jest jedynym źródłem zaopatrzenia miejscowości w gaz. Jednak powodowie mają prawo do roszczenia z art. 222 par. 2 k.c. Skoro więc przysługuje im roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem, to tym bardziej przysługuje im prawo do żądania przesunięcia, a pozwany nie może skutecznie powoływać się na art. 5 k.c.

Od tego wyroku odwołali się pozwani, ale sąd II instancji oddalił powództwo. Jednak uznał, że powodom nie przysługuje na podstawie art. 222 par. 2 k.c. roszczenie o przesunięcie gazociągu, bo nadal będzie istniał stan niezgodny z prawem, tylko w inny sposób. Nie rozważał więc innych zarzutów apelacji.

Od tego wyroku powodowie wnieśli skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy ją uwzględnił, uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi apelacyjnemu. W ustnym uzasadnieniu podkreślił, że stanowisko tego sądu jest błędne. Właściciel może bowiem żądać przywrócenia stanu zgodnie z jego wolą. Może więc żądać zaniechania pewnego rodzaju naruszeń, a godzić się na inne. Jednak SN nie ma możliwości skontrolowania stanowiska sądu II instancji, bo nie ustalił on, czy powodom w ogóle przysługuje takie roszczenie. Właściciele wyrazili bowiem zgodę na budowę i były decyzje, które pozostawały w obrocie prawnym, a sąd się do tego nie odniósł. Dlatego musi do sprawy powrócić.