Trzeba podać warunki dokonania zmian oprocentowania

Bank może w umowie kredytowej zastrzec zmienne oprocentowanie, ale musi podać warunki, w jakich zmiana może mieć miejsce.

Jeżeli określił, że jest to zależne między innymi od stopy procentowej ustalonej przez Narodowy Bank Polski i w takiej sytuacji oprocentowanie podwyższono, jest to wystarczające.

Spółka Cz. zawarła 11 grudnia 2003 r. z Bankiem Spółdzielczym w Z. ramową umowę o świadczenie usług kredytowych i prowadzenie operacji obciążonych ryzykiem. Przewidziano w niej, że w celu zabezpieczenia kredytu Cezary Cz. ustanowi na określonej nieruchomości hipotekę kaucyjną do wysokości 900 tys. zł. Cezary Cz. hipotekę ustanowił aktem notarialnym sporządzonym następnego dnia. Wcześniej, bo 16 listopada, walne zgromadzenie wspólników spółki podjęło uchwałę upoważniającą go do zaciągnięcia w jej imieniu zobowiązań do wysokości 1, 2 mln zł, mających na celu zaciągnięcie kredytów bankowych przeznaczonych na finansowanie inwestycji i bieżącej działalności.

Następnie bank udzielił kredytu w wysokości 350 tys. zł, który miał być spłacony do 9 grudnia 2008 r.

W umowie zastrzeżono zmienną stopę procentową. Mogła ulec zmianie w zależności od okoliczności, m.in. zmiany stopy przez NBP. Ponieważ spółka nie spłacała kredytu, bank wypowiedział umowę i w tej sprawie (bo były też inne) wystąpił przeciwko Cezaremu Cz. w postępowaniu nakazowym o 205 tys. zł wraz z odsetkami i prawo do zaspokojenia się z nieruchomości.

Sąd wystawił nakaz, Cezary Cz. wniósł od niego zarzuty, ale sąd I instancji utrzymał nakaz w mocy. Ustalił, że bank wystawił bankowy tytuł egzekucyjny zaopatrzony klauzulą wykonalności, wobec tego były podstawy do nakazu, bo wierzytelność została wykazana. W zarzutach od nakazu, a także w apelacji pozwany twierdził, że umowa kredytowa jest nieważna ze względu na postanowienia dotyczące oprocentowania, a zatem nieważna jest także umowa o ustanowieniu hipoteki. Sąd I instancji uznał, że nie ma do tego podstaw, gdyż warunki zmiany stopy procentowej zostały powiązane z czynnikami obiektywnymi, niezależnymi od kredytodawcy i nie były sprzeczne z zasadą swobody kontraktowej. Oprocentowanie zostało podwyższone, gdyż NBP zmienił stopy. Nie było także podstaw do uznania za nieważną umowy o ustanowienie hipoteki. Umowa z 11 grudnia 2003 r. nie stanowiła umowy zobowiązującej Cezarego Cz. do ustanowienia hipoteki, a tylko określała sposób zabezpieczenia zobowiązania.

Pozwany odwołał się, a sąd II instancji utrzymał nakaz do wysokości 144 tys. zł wraz z odsetkami, w pozostałym zakresie uchylił wyrok I instancji i oddalił powództwo. Nie podzielił oceny sądu I instancji co do określenia odsetek. Klauzula, w której jest o tym mowa, nie pozwalał na ustalenie, czy zmiana była usprawiedliwiona. Nie wskazano w niej, jak zmienia się oprocentowanie przy wystąpieniu każdej z wymienionych w niej okoliczności. Nie oznacza to jednak nieważności umowy, ale tylko bezskuteczność klauzuli.

Od tego wyroku skargi kasacyjne wniosły obie strony. Pozwany twierdził, że sąd apelacyjny błędnie zinterpretował umowę o ustanowieniu hipoteki, bo nie dawała ona podstaw do przyjęcia, że została ustanowiona na zabezpieczenie właśnie tej umowy. Natomiast wadliwość klauzuli, a to stwierdził sąd apelacyjny, powoduje nieważność całej umowy. Umowa jest nieważna także dlatego, że nie określa stosunku prawnego, z którego ma wynikać zobowiązanie. A hipoteka kaucyjna zabezpiecza na przyszłość. W omawianej sprawie nie chodzi o umowę z 11 grudnia, ale o umowę o ustanowienie hipoteki, a to nie to samo. Bank natomiast utrzymywał, że klauzula była jasna.

Sąd Najwyższy uwzględnił skargę banku w części zmieniającej wyrok sądu I instancji i oddalającej w tym zakresie apelację i oddalił apelację pozwanego w całości. Skargę pozwanego oddalił w całości. Co do tej skargi podkreślił, że dopuszczalna jest zmienna stopa procentowa, ale muszą być wskazane podstawy zmiany. Bank zredagował klauzulę tak, jak wymaga tego prawo bankowe. Wobec tego, wbrew twierdzeniom sądu apelacyjnego, poddaje się to kontroli. Wobec tego pozostałe zarzuty są bezzasadne.

z 7 października 2010 r. sygn. akt IV CSK 187/10 niepublikowany

Kolumnę Opracowała Marta Pionkowska