Bieg przedawnienia roszczeń rozpoczyna się od dnia spełnienia świadczenia

Bieg przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych opłat za kartę pojazdu na podstawie rozporządzenia ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu rozpoczyna się od dnia spełnienia świadczenia.

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem zasądził na rzecz powoda A. D. od pozwanego powiatu kwotę 16 150 zł z odsetkami tytułem zwrotu nienależnego świadczenia. Pozwany na podstawie par. 1 ust. 1 rozporządzenia ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w prawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. nr 137, poz. 1310 - dalej: rozporządzenie z 2003 r.) pobrał od powoda opłaty w wysokości po 500 zł za karty pojazdów samochodowych przywiezionych z innych państw Unii Europejskiej. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 17 stycznia 2006 r., w sprawie U 6/04 (Dz.U. nr 15, poz. 119), uznał par. 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. za niekonstytucyjny, orzekając, że traci on moc z dniem 1 maja 2006 r. W ocenie sądu, w tym stanie rzeczy kwota stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą pobraną od powoda a wynikającą z rozporządzenia ministra transportu i budownictwa z 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. nr 59, poz. 421 - dalej: rozporządzenie z 2006 r.), które weszło w życie 15 kwietnia 2006 r., była świadczeniem nienależnym (art. 410 par. 2 k.c.), podlegającym zwrotowi przez pozwanego stosownie do właściwych przepisów kodeksu cywilnego (art. 410 par. 1 k.c.). Apelację od wyroku wniósł pozwany.

Sąd Najwyższy zauważył, że kwestii zgodności par. 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. z prawem wspólnotowym wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości UE w postanowieniu z 10 grudnia 2007 r., sygn. akt C-134/07 (Dz.U. UE C 64, poz. 15). Orzekł w nim, że art. 90 akapit pierwszy WE sprzeciwia się opłacie, przewidzianej w par. 1 ust. 1 rozporządzenia ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r. nakładanej w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu przywiezionego z innego państwa członkowskiego.

Sąd Najwyższy zauważył, że z tytułu naruszenia prawa unijnego wchodzi w grę odpowiedzialność odszkodowawcza. Powód jednak nie nawiązał do tej podstawy odpowiedzialności. Zgłoszone roszczenie - żądanie zapłaty określonej kwoty - oparł na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Konieczne jest więc ustalenie chwili początkowej biegu przedawnienia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (a w szczególności z tytułu dochodzonego roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia). Początek ten należy określić stosownie do art. 120 par. 1 zdania drugiego k.c., według którego jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Przepis zawarty w zdaniu drugim art. 120 par. 1 k.c. stanowi lex specialis w stosunku do wyrażonej w zdaniu pierwszym tego artykułu reguły łączącej rozpoczęcie biegu przedawnienia z nadejściem dnia wymagalności roszczenia. Z brzmienia art. 120 par. 1 zdania drugiego k.c. jednoznacznie wynika, że przedawnienie może rozpocząć bieg, mimo że świadczenie nie jest jeszcze wymagalne. Decyduje możliwość podjęcia przez wierzyciela czynności warunkującej wymagalność roszczenia w najwcześniejszym terminie.

W sytuacji, gdy nie było podstawy prawnej do pobierania opłaty za kartę pojazdu, to bezpodstawne wzbogacenie w postaci nienależnego świadczenia wystąpiło od samego początku uiszczenia tej opłaty. Uwzględnienie uregulowania przyjętego w art. 120 par. 1 zdanie drugie k.c. uprawnia do wniosku, że dzień, w którym nastąpiło uiszczenie opłaty za kartę pojazdu, był jednocześnie najwcześniej możliwym terminem, w których powód mógł zgłosić żądanie niezwłocznego jej zwrotu. Prowadzi to do wniosku, że bieg przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych opłat za karty pojazdu rozpoczyna się od dnia spełnienia świadczenia.

opracowała Teresa Siudem

@RY1@i02/2010/189/i02.2010.189.087.007b.001.jpg@RY2@

Czesław Błażyca, adwokat, Kancelaria Adwokacka Błażyca & Drzazga s.c.

Uprawnienie właścicieli pojazdów, którzy uiścili opłaty za karty pojazdu w wysokości 500 zł, do żądania zwrotu należności wynoszącej 75 zł nie budzi aktualnie żadnych wątpliwości. Omawiane orzeczenie rozstrzyga kwestię początku biegu przedawnienia przedmiotowego roszczenia, przyjmując, iż rozpoczyna się on od dnia spełnienia świadczenia. Stanowisko Sądu Najwyższego nie jest pozbawione wątpliwości. Z jednej strony za ugruntowany w judykaturze i orzecznictwie uznać należy pogląd, iż początek biegu terminu przedawnienia nie jest uzależniony od istnienia po stronie wierzyciela lub dłużnika wiedzy co do tego, że roszczenie jest już wymagalne. Nie sposób również dyskutować z tezą o pierwszeństwie prawa wspólnotowego nad prawem krajowym. Z drugiej strony jednak organy administracji publicznej uprawnione na mocy uchylonego rozporządzenia do pobierania opłaty w wysokości 500 zł, zgodnie z art. 6 k.p.a. mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. Trudno więc zaakceptować wyrażony przez SN pogląd, jakoby kupujący w ogóle nie był zobowiązany do uiszczenia opłaty w wysokości 500 zł. Wymagalność roszczenia określana jest w doktrynie i judykaturze jako stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Pozwala to co najmniej rozważyć możliwość liczenia biegu przedawnienia od daty ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe nie można wykluczyć, iż omawiana kwestia będzie jeszcze przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego.