Dłużnik nie może się sprzeciwić ściągnięciu wymagalnego długu

Jedną z przesłanek potrącenia wierzytelności jest ich wymagalność, co wynika wprost z treści art. 498 par. 1 kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że obie wierzytelności muszą być wymagalne. Czy do potrącenia wierzytelności wystarczy, aby wymagalna była tylko jedna z wierzytelności przy spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek potrącenia, takich jak wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość wierzytelności i ich zaskarżalność?

Przez wymagalność wierzytelności (roszczenia) rozumieć należy stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności, a dłużnik jest zobowiązany spełnić świadczenie. Na ogół wymagalność powstaje z chwilą nadejścia terminu spełnienia świadczenia, który może być określony w ustawie bądź oznaczony przez czynność prawną albo wynikać z właściwości zobowiązania. Jeśli termin spełnienia świadczenia nie został oznaczony, powinno być ono spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania zobowiązania (art. 455 k.c.), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Warunkiem potrącenia nie jest stwierdzenie wymagalności roszczenia tytułem sądowym, a jedynie możliwość jego dochodzenia przed sądem. Do sądu natomiast należy ustalenie, czy rzeczywiście istniały przesłanki potrącenia.

Z treści art. 498 par. 1 k.c. można byłoby wnosić, że przesłanka wymagalności odnosi się do obu wierzytelności, ponieważ zgodnie z treścią tego przepisu, gdy dwie osoby są względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym.

Warto jednak zaznaczyć, że mimo iż powyższy przepis zastrzega wymagalność obu wierzytelności w celu ich potrącenia, to powszechnie przyjmuje się, że wymagalna musi być tylko wierzytelność potrącającego, czyli strony aktywnej dokonującej kompensaty. Powyższe zostało potwierdzone w wyroku Sądu Najwyższego z 12 października 2005 r. (sygn. akt III CK 90/05), zgodnie z którym: "Chociaż z treści art. 498 k.c. można by wnosić, że przesłankę wymagalności odnosi się do obu wierzytelności, to powszechnie przyjmuje się, że tylko wierzytelność potrącającego, czyli strony aktywnej, powinna być wymagalna. Ograniczenie warunku wymagalności tylko do wierzytelności strony aktywnej znajduje uzasadnienie w samej konstrukcji potrącenia.

Potrącenie jest bowiem równoznaczne z przymusowym zaspokojeniem wierzytelności przysługującej osobie, która składa oświadczenie woli, a egzekucja wierzytelności niewymagalnej nie może być prowadzona. Dokonując potrącenia strona płaci równocześnie swój dług, a skoro według art. 457 k.c. termin spełnienia świadczenia w razie wątpliwości poczytuje się za zastrzeżony na korzyść dłużnika, to co do zasady nie ma przeszkód, by zobowiązany spłacił dług przed terminem. Dlatego potrącenie z wierzytelnością jeszcze niewymagalną jest dopuszczalne, wystarczy, by wobec potrącającego istniała wierzytelność oraz by świadczenie mogło być spełnione. Dłużnik nie może się więc sprzeciwić ściągnięciu wymagalnego długu, powołując się na to, że jego wierzytelność wzajemna wobec wierzyciela egzekwującego jest jeszcze niewymagalna.

@RY1@i02/2010/184/i02.2010.184.087.002a.001.jpg@RY2@

Sylwia Zarzycka

Sylwia Zarzycka

radca prawny, wspólnik komplementariusz

Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa