Jak podważyć nakaz zapłaty

W sytuacjach, w których wierzyciel-powód dochodzi roszczeń pieniężnych, np. wynikających z niezapłaconej faktury VAT, sąd może zakończyć szybko sprawę poprzez wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. W postępowaniu upominawczym sąd działa z urzędu, co oznacza, że wierzyciel nie ma wpływu na tryb załatwienia jego sprawy.

Sąd nie może wydać w tym trybie nakazu zapłaty, jeżeli roszczenie jest oczywiście bezzasadne, przytoczone okoliczności budzą wątpliwość, zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego, gdy miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju. Wtedy sprawa od razu jest kierowana na rozprawę. Nakaz zapłaty jest także uchylany z urzędu, gdy nie można mu go doręczyć powodowi, bowiem nieznane jest jego miejsce zamieszkania lub nie ma on w kraju żadnego adresu.

Jeżeli okoliczności te nie nastąpią, to sąd na posiedzeniu niejawnym może wydać nakaz zapłaty. Wydając nakaz, sąd ma obowiązek doręczyć go pozwanemu. Wraz z doręczeniem sąd powinien pouczyć go o sposobie wniesienia sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu. Jednocześnie w nakazie sąd nakazuje pozwanemu, żeby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia tego nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo w tym terminie wniósł sprzeciw do sądu.

Pozwany, który otrzymał nakaz zapłaty, z którym się nie zgadza, nie jest bezbronny. W ciągu dwóch tygodni od doręczenia mu nakazu zapłaty może bowiem wnieść sprzeciw. O prawie tym powinien zostać pouczony przez sąd. Pismo zawierające sprzeciw pozwany powinien wnieść do sądu, który wydał nakaz, a w przypadku wydania nakazu przez referendarza sądowego, nakaz powinien być wniesiony do sądu, przed którym wytoczono powództwo. Sprzeciw pozwanego powinien wskazywać, czy rozstrzygnięcie jest kwestionowane w całości czy w części, przedstawić zarzuty, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, np. w postępowaniu uproszczonym, to wniesienie sprzeciwu również wymaga zachowania tej formy.

Jeżeli pozwany wniesie swój sprzeciw, to nakaz upominawczy traci moc, czyli jest traktowany tak, jakby nigdy nie był wydany, a sprawa toczy się od nowa, a postępowanie jest rozpoznawane w normalnym trybie, przewidzianym do rozstrzygania tego typu roszczeń. Jeśli jednak pozwany wyrazi wolę polubownego załatwienia sporu i nie złoży swojego sprzeciwu, to wierzyciel-powód otrzyma rozstrzygnięcie swojej sprawy w krótkim terminie, bez konieczności prowadzenia postępowania sądowego. W takim przypadku, czyli po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty na skutek niewniesienia sprzeciwu przez pozwanego, sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu.

Bezbronny nie jest także przedsiębiorca, który otrzyma z sądu nakaz zapłaty wydany nie w postępowaniu upominawczym, a w postępowaniu nakazowym. Nakaz taki może być wydany, jeżeli wierzyciel dochodzi swojego roszczenia na podstawie dokumentu urzędowego, zaakceptowanego przez dłużnika rachunku, wezwania dłużnika do zapłaty i pisemnego oświadczenia dłużnika o uznaniu długu, zaakceptowanego przez dłużnika żądania zapłaty, zwróconego przez bank i niezapłaconego z powodu braku środków na rachunku bankowym, weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości, lub dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych.

W odróżnieniu od postępowania upominawczego do uruchomienia postępowania nakazowego konieczny jest wyraźny wniosek powoda, czyli wierzyciela dochodzącego swoich roszczeń, z którego jednoznacznie będzie wynikało, że chce on rozpoznania jego sprawy w postępowaniu nakazowym. Wniosek ten powinien być zgłoszony w pozwie.

W postępowaniu nakazowym dopuszczalne jest jedynie dochodzenie roszczeń pieniężnych albo świadczenia innych rzeczy zamiennych. Jeżeli złożony pozew i złożona jako dowód np. faktura VAT nie będą budziły żadnych wątpliwości, to sąd na posiedzeniu niejawnym wyda nakaz zapłaty.

Nakaz zapłaty jest jednak orzeczeniem warunkowym. Po wydaniu nakazu sąd doręcza bowiem pozwanemu orzeczenie wraz z pozwem i załącznikami. Jednocześnie sąd nakazuje pozwanemu, żeby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo w tym terminie wniósł zarzuty. Z uwagi na fakt, iż nakaz zapłaty jest pierwszym pismem doręczanym pozwanemu w sprawie, sąd ma obowiązek sprawdzenia, czy wskazany w pozwie adres pozwanego jest prawdziwy. Jeśli wskazany w pozwie adres pozwanego był nieprawidłowy i nie można doręczyć pozwanemu pozwu, to sąd z urzędu uchyla nakaz, przewodniczący podejmuje odpowiednie czynności, np. zawiesza postępowanie. Jeżeli po wydaniu nakazu okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie postanowienie, np. o odrzuceniu pozwu.

Jeżeli pozwany swoje zarzuty wniesie w sposób prawidłowy, czyli np. w ustawowym terminie i we właściwej formie, to sąd wyznaczy rozprawę. W takiej sytuacji sprawa będzie toczyła się dalej na zasadach ogólnych. Sąd będzie mógł wydać wyrok, który nie będzie jednak dotyczył żądań, ale będzie odnosił się do samego nakazu - będzie mógł utrzymać go w mocy lub uchylić.

Jeżeli pozwany nie wniesie skutecznie sprzeciwu lub zarzutów, to z chwilą jego wydania nakaz zapłaty stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania klauzuli wykonalności. Oznacza to, że nakaz zastępuje postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia. Wierzyciel może zatem od razu wszcząć postępowanie wykonawcze bez potrzeby przeprowadzania postępowania klauzulowego i uzyskania na odpisie orzeczenia klauzuli wykonalności, co znacznie skraca czas postępowania wykonawczego.

@RY1@i02/2010/161/i02.2010.161.183.0010.001.jpg@RY2@

Wzór sprzeciwu od nakazu zapłaty

Arkadiusz Jaraszek

arkadiusz.jaraszek@infor.pl

Art. 484¹ - art. 505 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).