Jak wytoczyć pozew zbiorowy

Klienci oszukani przez firmy telekomunikacyjne, banki czy biura turystyczne rezygnują z dochodzenia swoich pieniędzy, obawiając się wysokich kosztów procesu. Jeśli strata jest niewielka, indywidualne wystąpienie z powództwem często jest nieopłacalne. Nowa ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym umożliwia poszkodowanym wspólne występowanie przed sądem.

W ramach postępowań grupowych można dochodzić roszczeń jednego rodzaju opartych na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Oznacza to, że poniesiona szkoda musi być efektem identycznego lub podobnego zdarzenia. Wspólne pozwy o odszkodowania można jednak wytaczać tylko w określonych sprawach. Prawo takie przysługuje osobom poszkodowanym działaniem produktu niebezpiecznego, np. w przypadku wybuchających baterii w laptopach. Swoich roszczeń można dochodzić również z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych. Także konsumenci, którzy ponieśli szkodę majątkową na skutek stosowania przez przedsiębiorców niedozwolonych postanowień umownych, mogą wytaczać przeciwko nim pozwy zbiorowe.

Podstawowym warunkiem wytoczenia wspólnego powództwa jest zebranie odpowiedniej liczby poszkodowanych. Pozew zbiorowy może bowiem złożyć jedynie grupa składająca się co najmniej z 10 osób. Kształtowanie jej składu odbywa się według modelu opt-in, co oznacza, że każdy członek grupy musi wyraźnie zgłosić swoje uczestnictwo. Ponadto należy pamiętać, że postępowanie zbiorowe w sprawach o roszczenia pieniężne jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wysokość żądania każdego członka grupy zostanie ujednolicona przy uwzględnieniu wspólnych okoliczności sprawy. Oznacza to, że osoby wytaczające wspólnie pozew muszą się zgodzić na taką samą wysokość odszkodowania. Ujednolicenie dochodzonych należności może jednak nastąpić w podgrupach liczących co najmniej 2 osoby. W sprawach o roszczenia pieniężne powództwo może ograniczać się jedynie do żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego.

Pozew zbiorowy składa reprezentant grupy. Może nim być osoba będąca jednym z członków grupy albo powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w zakresie przysługujących im uprawnień. Reprezentant prowadzi postępowanie w imieniu własnym, ale na rzecz wszystkich członków grupy. Jeżeli nie wywiązuje się on właściwie ze swoich obowiązków, sąd może dokonać jego zmiany.

W tym celu ponad połowa członków grupy musi złożyć wniosek, który powinien wskazywać proponowanego reprezentanta grupy oraz zawierać jego oświadczenie o wyrażeniu zgody na sprawowanie tej funkcji. Dokonana zmiana nie powoduje wygaśnięcia udzielonego w postępowaniu pełnomocnictwa. Należy bowiem pamiętać, że w trakcie procesu poszkodowani muszą być reprezentowani przez adwokata lub radcę prawnego.

W celu uchronienia powoda przed ponoszeniem zbyt wysokich kosztów postępowania wynagrodzenie pełnomocników zostało ograniczone do dwudziestu procent kwoty zasądzonej w wyroku.

Pozew zbiorowy w swojej treści powinien zawierać szczegółowo wymienione przez ustawę elementy. Należy go złożyć do sądu okręgowego, który prowadzi postępowanie w składzie trzech sędziów zawodowych. Wnoszący powództwo muszą przy tej czynności dokonać obowiązkowej opłaty sądowej, która wynosi 2 proc. wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł.

Zanim dojdzie do merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd, konieczne jest uprzednie dokonanie wielu formalności. Powód może przykładowo zostać zobowiązany do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, o ile pozwany zgłosi takie żądanie najpóźniej przy pierwszej czynności procesowej. W takim przypadku sąd wyznaczy termin (nie krótszy niż miesiąc) i wysokość wpłacanej sumy, która nie może jednak przekraczać 20 proc. wartości przedmiotu sporu. Jeżeli powód nie uiści kaucji, sędziowie na wniosek pozwanego odrzucą pozew. Ponadto przed wszczęciem postępowania, sąd musi jeszcze rozstrzygnąć o jego dopuszczalności na rozprawie. Jeżeli sprawa nie nadaje się do prowadzenia w ramach procesu zbiorowego, pozew zostanie odrzucony.

Po uprawomocnieniu postanowienia o możliwości rozpoznania powództwa sąd umieszcza ogłoszenie o wszczęciu postępowania grupowego w poczytnej prasie o zasięgu ogólnokrajowym. W szczególnych wypadkach takie zarządzenie może być zamieszczone w gazecie o lokalnej. Na tym etapie do grupy mogą jeszcze dołączyć poszkodowani, którzy nie wiedzieli o jego wszczęciu. W tym celu muszą oni złożyć reprezentantowi grupy oświadczenie o przystąpieniu w terminie nie krótszym niż jeden miesiąc i nie dłuższym niż trzy miesiące od daty ogłoszenia przez sąd. W jego treści uprawniony powinien określić swoje żądanie oraz wskazać uzasadniające je okoliczności, a także przynależność do grupy oraz przedstawić dowody. Dołączenie do grupy po upływie terminu wyznaczonego przez sąd jest niedopuszczalne. Oświadczenie o przystąpieniu może także złożyć osoba, która przed dniem wszczęcia postępowania grupowego wytoczyła przeciwko pozwanemu powództwo o roszczenie, które może być objęte pozwem zbiorowym, nie później jednak niż do dnia zakończenia postępowania w I instancji. W takim przypadku sąd wydaje postanowienie o umorzeniu poprzedniego postępowania.

Wykaz osób, które przystąpiły do grupy, sporządza jej reprezentant, a następnie przedstawia go sądowi wraz ze złożonymi oświadczeniami. Sąd natomiast doręcza wykaz pozwanemu, który w terminie nie krótszym niż miesiąc może podnieść zarzuty co do członkostwa określonych osób w grupie lub podgrupach. W takim przypadku reprezentant grupy może zobowiązać osobę, co do której istnieją wątpliwości, do złożenia dodatkowych dowodów i wyjaśnień.

Po upływie wyznaczonego przez sąd terminu, nie krótszego niż miesiąc od dnia doręczenia powodowi zarzutów co do członkostwa, sąd wyda postanowienie co do składu grupy. Od tego momentu wystąpienie z niej jest już niemożliwe.

Dochodzący wspólnie odszkodowania mogą zadecydować o cofnięciu pozwu, zrzeczeniu się lub ograniczeniu roszczenia, jak również zawarciu ugody. Dokonanie tych czynności wymaga jednak zgody więcej niż połowy członków grupy. Ponadto sąd może je uznać za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami albo zmierzają do obejścia prawa bądź rażąco naruszają interes członków grupy.

Postępowanie grupowe kończy się wydawaniem wyroku. W jego sentencji wymieniani są wszyscy członkowie grupy lub podgrupy. Sąd ustala również, jaka kwota pieniężna przypada poszczególnym poszkodowanym. Wyrok ma skutek prawny wobec wszystkich członków grupy. W sprawach o świadczenia niepieniężne egzekucję wszczyna się na wniosek reprezentanta grupy. Jeżeli nie dokona tego w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, z wnioskiem takim może wystąpić każdy z członków grupy. W przypadku świadczenia pieniężnego do prowadzenia egzekucji wystarczy wyciąg z wyroku.

Poszkodowani, którzy nie przystąpili do grupy lub z niej wystąpili w trakcie postępowania, powinni pamiętać, że wszczęcie postępowania grupowego nie wyłącza dla nich możliwości indywidualnego dochodzenia swoich roszczeń.

Jako jedni z pierwszych swoich roszczeń dochodzą przeciwko władzom publicznym powodzianie. Mieszkańcy Piaseczna, którzy zostali poszkodowani na skutek tegorocznej powodzi, wytoczyli przed sądem okręgowym postępowanie grupowe przeciwko Skarbowi Państwa i gminie Piaseczno. Z podobnym zamiarem noszą się mieszkańcy osiedla Kozanów we Wrocławiu, powiatów sandomierskiego i tarnobrzeskiego oraz Opolszczyzny.

● pracownicy za nadgodziny, niewypłacone dodatki;

● konsumenci o unieważnienie umów, odszkodowanie;

● inwestorzy przeciwko spółce publicznej o niedopełnienie obowiązków informacyjnych;

● więźniowie o przeludnione cele;

● właściciele nieruchomości za ograniczenia w podwyżkach czynszów.

● elementy wymagane dla każdego pozwu;

● wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym;

● wskazanie okoliczności postępowania grupowego oraz zasad ujednolicenia roszczeń;

● określenie wysokości roszczenia każdego z członków grupy lub podgrup;

● oświadczenie powoda, że działa w charakterze reprezentanta grupy.

● oświadczenia członków o przystąpieniu do grupy;

● umowę reprezentanta grupy z pełnomocnikiem.

Agnieszka Bobowska

agnieszka.bobowska@infor.pl

Ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).