Jak na drodze sądowej odzyskać wierzytelności od kontrahenta

Do wszczęcia postępowania nakazowego konieczny jest zawarty w pozwie wniosek powoda o rozpoznanie sprawy w tym postępowaniu - co wynika bezpośrednio z art. 484¹⁰ par. 2 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.). Sąd nie ma możliwości badania z urzędu istnienia podstaw do wszczęcia postępowania nakazowego i decydowania we własnym zakresie o prowadzeniu sprawy w tym trybie. Jeśli powód skieruje sprawę do postępowania nakazowego pomimo niespełnienia przesłanek określonych w treści art.485 k.p.c., sąd rozpozna sprawę w postępowaniu upominawczym.

Postępowanie upominawcze w przeciwieństwie do nakazowego ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że nie zależy od wniosku powoda i powinno być wszczęte z urzędu w każdym wypadu, gdy dochodzone jest roszczenie pieniężne, a jednocześnie nie zachodzą przeszkody do wydania nakazu zapłaty, określone w art. 499 k.p.c. Dlatego też zamieszczenie w pozwie wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu upominawczym jest zbędne (choć dopuszczalne).

O tym, do jakiego postępowania - nakazowego czy upominawczego - powód skieruje sprawę, decydują przede wszystkim dokumenty, którymi dysponuje w celu udowodnienia swojego roszczenia.

W celu uzyskania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym powód musi dysponować sformalizowanymi dokumentami, o których mowa w art.485 k.p.c. Dopuszczalność wydania nakazu zapłaty w tym trybie jest uzależniona od łącznego spełnienia następujących przesłanek:

● powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych,

● roszczenie jest udowodnione za pomocą:

- dokumentu urzędowego,

- zaakceptowanego przez dłużnika rachunku,

- wezwania dłużnika do zapłaty i pisemnego oświadczenia dłużnika o uznaniu długu,

- zaakceptowanego przez dłużnika żądania zapłaty, zwróconego przez bank i nie zapłaconego z powodu braku środków na rachunku bankowym,

- weksla, czeku, warrantu lub rewersu, gdy sąd wydaje nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z tych dokumentów,

- dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych,

- jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty.

W trybie postępowania upominawczego nakaz zapłaty może być wydany, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego (a w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi). Ale zgodnie z art. 499 k.p.c. - nakaz zapłaty nie może być wydany jeśli:

● roszczenie jest oczywiście bezzasadne;

● przytoczone okoliczności budzą wątpliwość;

● zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego;

● miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju.

Aby wystąpić przeciwko dłużnikowi z pozwem w postępowaniu upominawczym przedsiębiorca nie musi więc dysponować szeregiem sformalizowanych dokumentów, które są wymagane w postępowaniu nakazowym.

Charakterystyczne dla obu postępowań jest to, że w wyniku złożenia pozwu sąd na posiedzeniu niejawnym wydaje nakaz zapłaty. Inne jednak skutki rodzi dla powoda wydanie nakazu w postępowaniu nakazowym, a inne wydanie nakazu w postępowaniu upominawczym.

Cechą charakterystyczną nakazu zapłaty wydanego w trybie postępowania nakazowego jest to, że wywołuje on skutki prawne przed jego uprawomocnieniem. Oznacza to, że jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy sądowej wierzyciel może odzyskać w całości swoją należność od dłużnika.

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym stanowi bowiem z mocy prawa (art. 492 par. 1 k.p.c.) tytuł uprawniający do zabezpieczenia wykonania roszczeń bez konieczności oczekiwania na jego uprawomocnienie się. Wniosek o zabezpieczenie roszczenia wierzyciel składa do właściwego komornika. Nieprawomocny nakaz zapłaty wydany w tym postępowaniu może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej.

Ponadto nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia i stanowi wówczas również tytuł egzekucyjny. Oznacza to, że powód, dysponując nakazem zapłaty uzyskanym, w ten sposób może wszcząć postępowanie egzekucyjne kierując stosowny wniosek do właściwego komornika.

Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym nie rodzi tak daleko idących skutków jak nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym do czasu uprawomocnienia nie jest ani tytułem egzekucyjnym, ani tytułem wykonawczym w celu jego wykonania czy też zabezpieczenia.

Pozwany może wnieść środek zaskarżenia zarówno od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym (zarzuty) jak i upominawczym (sprzeciw). Termin do wniesienia dla obu tych środków zaskarżenia jest taki sam i wynosi dla pozwanego dwa tygodnie od doręczenia mu nakazu zapłaty. Jednak skutki wniesienia środka zaskarżenia są dla obu postępowań odmienne.

W postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie zarzutów, ma skutki prawomocnego wyroku.

Natomiast w razie prawidłowego wniesienia zarzutów, na podstawie art. 495 par. 1 k.p.c. przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie ich powodowi. W wyniku wniesienia zarzutów nakaz zapłaty nie traci mocy prawnej.

Zgodnie z art. 496 k.p.c. po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie sprzeciwu, ma także skutki prawomocnego wyroku. Natomiast - inaczej niż w postępowaniu nakazowym - skuteczne wniesienie sprzeciwu skutkuje utratą mocy nakazu zapłaty w części zaskarżonej (art. 505 par. 1 k.p.c.), a w konsekwencji powoduje przeniesienie rozpoznania sprawy do zwykłego procesu lub innego procesowego postępowania odrębnego.

Od pozwu w postępowaniu nakazowym pobierana jest opłata w wysokości jednej czwartej opłaty od pozwu w postępowaniu zwykłym, ustalanej co do zasady w wysokości 5 proc. wartości przedmiotu sporu (nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł).

Pozew w postępowaniu upominawczym podlega opłacie na takich samych zasadach, jak pozew wnoszony w postępowaniu zwykłym, czyli 5 proc. wartości przedmiotu sporu. Cechą szczególną jest jednak to, iż w przypadku uprawomocnienia się nakazu zapłaty, wydanego w tym postępowaniu, sąd z urzędu zwraca powodowi trzy czwarte uiszczonej opłaty od pozwu

@RY1@i02/2010/149/i02.2010.149.087.003a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Agnieszka Janki, aplikant radcowski z Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna, spółka komandytowa

Agnieszka Janki

aplikant radcowski z Casus Zarzycka & Wspólnicy Kancelaria Prawna, spółka komandytowa