W jaki sposób dłużnik może się bronić przed komornikiem

Przed bezprawną egzekucją można się bronić. Komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne zobowiązany jest do przestrzegania ustawy o komornikach i egzekucji oraz kodeksu postępowania cywilnego. Dokonywane przez niego czynności muszą również spełniać wymogi rozporządzenia w sprawie czynności komorników.

Najczęściej wykorzystywanym środkiem, za pomocą którego dłużnik może się bronić przed bezpodstawnymi czynnościami egzekucyjnymi, jest skarga na czynności komornika, którą kieruje się do sądu rejonowego. Jej przedmiotem może być naruszenie przepisów proceduralnych. Pismo powinno określać zaskarżoną czynność lub czynność, której zaniechano (np. komornik nie umarza postępowania egzekucyjnego mimo utraty tytułu wykonawczego).

Skargę może złożyć nie tylko dłużnik, ale także inne osoby, których prawa zostały naruszone bądź zagrożone (np. wierzyciel). Kodeks postępowania cywilnego określa tygodniowy termin na wniesienie skargi. W zależności od sytuacji skarżącego termin liczy się od dnia dokonania bezpodstawnej czynności bądź od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności, a gdy takiego nie było - od dnia, w którym czynność powinna być dokonana.

Skargi na czynności komornika nie stosuje się do przewlekłości postępowania. W takiej sytuacji strona ma prawo złożyć do sądu, w którego okręgu siedzibę ma komornik, innego rodzaju skargę: na przewlekłość. Sąd może zasądzić nawet do 20 tys. zł od komornika za jego opieszałość, a nadto zobowiązać go do podjęcia określonych działań.

Gdy działania komornika wyrządzają szkodę, można zażądać od niego odszkodowania. Komornik ponosi bowiem odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności. Warto pamiętać, iż przesłanką do odpowiedzialności komornika nie jest wina, ale sama bezprawność jego działania. Do uzyskania odszkodowania wystarczy wykazanie naruszenia przepisów, wysokości szkody oraz związku przyczynowego między naruszeniem a szkodą.

Gdy dłużnik chce uniemożliwić przeprowadzenie egzekucji, może również złożyć do sądu powództwo przeciwegzekucyjne. Ma ono na celu pozbawienie tytułu egzekucyjnego przymiotu wykonalności. Kodeks postępowania cywilnego wskazuje dwie sytuacje, w których dłużnik ma prawo żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Po pierwsze, może to zrobić, gdy przeczy zdarzeniom, na podstawie których nadano tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności. Należy jednak pamiętać, że ta podstawa nie odnosi się do orzeczenia pochodzącego od sądu. Orzeczenie sądu stanowiące tytuł wykonawczy korzysta bowiem z powagi rzeczy osądzonej, a ponadto służą od niego środki zaskarżenia, takie jak zażalenie czy apelacja. Tak więc dłużnik w tym trybie może kwestionować jedynie obowiązki stwierdzone bankowym tytułem egzekucyjnym lub aktem notarialnym. W ten sposób dłużnik może także zaprzeczyć zdarzeniu przejścia na niego obowiązku stwierdzonego w klauzuli wykonalności.

Drugą przesłanką pozwalającą na wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego jest fakt, iż po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, na skutek którego zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane. Jako przykład można tutaj podać sytuację, w której dłużnik, po wydaniu przeciwko niemu orzeczenia oraz nadaniu mu klauzuli wykonalności, zapłacił całą należność wierzycielowi, a ten mimo to wniósł przeciwko dłużnikowi wniosek do komornika. Tak więc, jeżeli podstawą prowadzonej egzekucji jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo przeciwegzekucyjne na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy. Podstawą pozwu może być również zarzut spełnienia świadczenia, ale pod warunkiem, że nie przedstawiał tego zarzutu w trakcie poprzedniego procesu. Ponadto może się zdarzyć, że świadczenie będące podstawą egzekucji ulegnie przedawnieniu. Taki fakt również uzasadnia wniesienie takiego powództwa.

O pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności może także wystąpić do sądu małżonek dłużnika. Prawo dopuszcza taką możliwość w dwóch sytuacjach. Pierwsza występuje w przypadku, gdy sąd nadał przeciwko małżonkowi klauzulę wykonalności. Ważna jest tutaj podstawa prawna, na podstawie której sąd nadał taką klauzulę. Małżonek dłużnika może bowiem złożyć powództwo przeciwegzekucyjne w tym trybie tylko wówczas, gdy sąd nadał orzeczeniu klauzulę wykonalności przeciwko niemu na podstawie wykazania przez wierzyciela, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

Zdarza się, że w trakcie postępowania egzekucyjnego komornik zajmuje przedmioty lub prawa, które przysługują osobie trzeciej, a jednocześnie wierzyciel nie ma uprawnienia, by się z nich zaspokoić. Komornik, dokonując zajęcia ruchomości, nie ma obowiązku ustalania, kto jest jej właścicielem, gdyż decydujące znaczenie ma tylko okoliczność, czy zajmowane ruchomości znajdują się w posiadaniu bądź współposiadaniu dłużnika.

Tymczasem dłużnik może wskazać komornikowi przedmioty, do których nie ma tytułu prawnego i nie poinformować go o tym, komu rzecz przysługuje. W takiej sytuacji osoba trzecia może przeciwstawić się egzekucji i wytoczyć powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od wszelkich czynności komorniczych.

Komornik nie tylko nie może zajmować przedmiotów należących do odrębnego majątku małżonka dłużnika czy przedmiotów stanowiących wyłączną własność osób trzecich. Kodeks postępowania cywilnego wymienia poza tym wiele rzeczy i praw majątkowych dłużnika, których komornik nie może zająć dla zaspokojenia należności wierzyciela. Należą do nich m.in. urządzenia domowe, ubranie codzienne. Komornikowi nie wolno przeprowadzić egzekucji z przedmiotów niezbędnych dłużnikowi do osobistej pracy. Zgodnie z prawem pracy wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniu składek ubezpieczeniowych i podatku.

@RY1@i02/2010/138/i02.2010.138.183.0010.001.jpg@RY2@

Wzór skargi na czynności komornika

Katarzyna Wójcik-Adamska

katarzyna.wojcik@infor.pl

Art. 761-768 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).