Sądowe zabezpieczenie roszczeń to jeszcze nie cenzura

W Dzienniku Gazecie Prawnej ukazał się interesujący artykuł Mariusza Mosiołka i Katarzyny Wójcik-Adamskiej pt. Polskie sądy stosują cenzurę prewencyjną. Wiele zawartych tam twierdzeń i wniosków wymaga w mojej ocenie głębszej analizy prawnej i wyjaśnień, gdyż z niektórymi tezami artykułu, w tym zwłaszcza z tezą tytułową, trudno się zgodzić.

W sprawach o ochronę dóbr osobistych - tak jak we wszelkich innych sprawach - często celowe staje się sięgnięcie do instytucji zabezpieczenia powództwa. Katalog zabezpieczeń roszczeń niepieniężnych pozostaje otwarty i obejmuje również zakaz (wstrzymanie) publikacji do czasu rozpoznania sprawy i wydania wyroku.

Taka regulacja - wbrew temu, co twierdzą autorzy komentowanego artykułu - nie ma nic wspólnego z cenzurą prewencyjną, a służy jedynie zabezpieczeniu roszczeń strony domagającej się ochrony prawnej. Fundamentalną kwestią pozostaje jednocześnie, że każdorazowo to sąd, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, ocenia, czy konieczne jest zabezpieczenie powództwa poprzez czasowy zakaz publikacji.

Warto zwrócić uwagę na daleko idącą specyfikę spraw o ochronę dóbr osobistych. Jeżeli osoby dotknięte publikacją nie uzyskają żądanego zabezpieczenia (a ich roszczenie o ochronę pozostawać będzie w opinii sądu uprawdopodobnione), to zamierzony przez nie cel postępowania nie zostanie nigdy osiągnięty. Korzystny wyrok będzie dla nich przydatny jedynie w bardzo ograniczonym zakresie.

Dla przykładu wskazać tu można sytuację, w której strona domaga się zakazu publikacji artykułu, w którym - jej zdaniem, popartym wstępną opinią sądu - zawarte są stwierdzenia naruszające dobra osobiste. Jeżeli sąd nie zarządzi wstrzymania takiej publikacji, w konsekwencji czego opinia publiczna poweźmie fałszywe informacje o wskazanej osobie, to później wydany korzystny dla niej wyrok nie będzie już miał wystarczająco adekwatnego znaczenia. Trudno oczekiwać, aby czytelnicy śledzili publikowane później sprostowania i weryfikowali wcześniej dokonane osądy. Wydanie przez sąd zakazu publikacji naruszającej dobra osobiste nie ma więc nic wspólnego z cenzurą prewencyjną, a stanowi jedynie instrument ochrony osób, których dobra osobiste zostałyby w innym przypadku istotnie naruszone.

Oczywiście w praktyce zdarzają się wadliwe rozstrzygnięcia sądów, mogące również polegać na zabezpieczaniu niewystarczająco uprawdopodobnionych roszczeń. Nie wydaje się jednak trafne ocenianie prawidłowo skonstruowanych instytucji prawnych przez pryzmat raczej nielicznych uchybień sądów - i to tym bardziej że istnieje przecież kontrola instancyjna wydawanych orzeczeń. Należy też w tym miejscu przypomnieć, że - z definicji - samo zabezpieczenie roszczenia nie przesądza jeszcze o treści ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a co za tym idzie nie ogranicza prawa potencjalnego naruszyciela do obrony.

Autorzy publikacji trafnie wskazują, że niektóre sprawy mogą trwać nawet po kilkanaście lat, choć w obecnych realiach sądowych są to na szczęście zdecydowane wyjątki. Długotrwałość postępowań sądowych pozostaje generalnie jednym z kluczowych problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości i nieuzasadnione byłoby patrzenie na niego wyłącznie przez pryzmat spraw o ochronę dóbr osobistych. Z pewnością dążyć należy więc (przy czym postulat ten trzeba zaadresować przede wszystkim do ustawodawcy oraz do ministra sprawiedliwości) do doprowadzenia do przyspieszenia biegu spraw sądowych.

dr Marcin Asłanowicz

radca prawny, partner w Baker & McKenzie