Opłata jest stała w części dotyczącej roszczeń niemajątkowych

Opłatę stałą przewidzianą w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1398 ze zm.) pobiera się od pozwu o ochronę dóbr osobistych w części dotyczącej roszczeń niemajątkowych.

Sąd okręgowy odrzucił częściowo apelację pozwanego od wyroku uwzględniającego powództwo o ochronę dóbr osobistych w zakresie żądania nakazania przeproszenia powódki oraz przyznania na jej rzecz od pozwanego zadośćuczynienia w kwocie 5 tys. zł. Sąd ten uznał bowiem, że skoro pełnomocnik pozwanego (adwokat) uiścił od apelacji zaskarżającej uwzględnienie obu wymienionych żądań opłatę stałą w wysokości 600 zł, to - w świetle art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej u.k.s.c.) - apelacja ta została należycie opłacona jedynie w części kwestionującej rozstrzygnięcie o roszczeniu niemajątkowym. W pozostałym zaś zakresie podlega odrzuceniu (art. 1302 par. 3 k.p.c.).

Sąd apelacyjny, rozpatrując zażalenia na postanowienie sądu okręgowego, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy w sprawie o ochronę dóbr osobistych pobiera się jedną, stałą opłatę sądową określoną w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych bez względu na charakter zgłoszonych w niej roszczeń (niemajątkowych bądź majątkowych), czy też opłata ta dotyczy wyłącznie roszczeń niemajątkowych o ochronę dóbr osobistych.

Sąd Najwyższy przypomniał, że prawa osobiste są prawami niemajątkowymi, bezwzględnymi. Ochrona dóbr osobistych może być jednak realizowana za pomocą roszczeń o charakterze niemajątkowym, przewidzianych w art. 24 par. 1 zdanie pierwsze i drugie kodeksu cywilnego (o zaniechanie działania zagrażającego dobru osobistemu lub naruszającego to dobro, o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego), a także roszczeń o charakterze majątkowym, wskazanych w art. 24 par. 1 zdanie trzecie, art. 445 par. 1 i 2 oraz art. 448 k.c. (o zadośćuczynienie pieniężne albo o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny). Dopuszczalne jest przy tym łączenie wymienionych roszczeń w jednym pozwie oraz dochodzenie każdego z nich osobno. Artykuł 26 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c. nie łączy wprost przewidzianej w nim opłaty stałej z charakterem roszczeń zgłoszonych w pozwie o ochronę dóbr osobistych. Powstaje zatem wątpliwość, czy opłatę tę pobiera się w zależności od niemajątkowego lub majątkowy charakteru tych roszczeń, czy też z uwzględnieniem ich rozróżnienia. Przyjęcie pierwszego z przedstawionych rozwiązań oznaczałoby, że jednej stałej opłacie podlega pozew obejmujący tylko roszczenia niemajątkowe, roszczenia niemajątkowe i majątkowe albo wyłącznie roszczenia majątkowe. Według drugiego rozwiązania, opłatę stałą należałoby pobrać od pozwu zawierający jedynie roszczenia niemajątkowe. Pozew obejmujący jedne i drugie roszczenia podlegałby opłacie stałej oraz stosunkowej, pozew zaś zmierzający do realizacji jedynie roszczeń majątkowych - wyłącznie opłacie stosunkowej. W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że o majątkowym lub niemajątkowym charakterze sprawy decyduje ocena, czy dochodzone w sprawie prawa są bezpośrednio uwarunkowane interesami ekonomicznymi podmiotu uprawnionego. W nawiązaniu do tego stanowiska wyrażono również pogląd, że przez sprawę o prawa majątkowe w rozumieniu art. 13 u.k.s.c. należy rozumieć taką, której przedmiotem jest żądanie (roszczenie) majątkowe, a więc której pozytywne rozstrzygnięcie przedstawia dla powoda wartość majątkową. Zdaniem SN uwzględnienie tego zapatrywania przy odczytywaniu treści normatywnej art. 26 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c. nie pozwala twierdzić, że przepis ten oparty został na konstrukcji jednej stałej opłaty od pozwu o ochronę dóbr osobistych bez względu na charakter zgłoszonych roszczeń.

adwokat, Kancelaria Prawna Traple Konarski Podrecki

@RY1@i02/2010/037/i02.2010.037.087.004b.001.jpg@RY2@

Joanna Wlazłowska, adwokat, Kancelaria Prawna Traple Konarski Podrecki

SN oddzielił wyraźnie roszczenia niemajątkowe i majątkowe służące ochronie dóbr osobistych i powiązał przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczące opłaty stałej tylko z roszczeniami niemajątkowymi. Mimo waloru stabilizującego praktykę orzeczniczą w kwestii opłat sądowych w sprawach o ochronę dóbr osobistych, uchwała nie rozwiewa wątpliwości, mających znaczenie dla uiszczania właściwych opłat. W uzasadnieniu uchwały jako roszczenia majątkowe jednoznacznie zakwalifikowano roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne oraz o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jednocześnie SN zaakceptował pogląd (wyrażony wcześniej w postanowieniu SN z 24 maja 2007 r., II CZ 35/07), że przez sprawę o prawa majątkowe w rozumieniu art. 13 u.k.s.c. należy rozumieć sprawę, której przedmiotem jest żądanie (roszczenie) majątkowe, a więc której pozytywne rozstrzygnięcie przedstawia dla powoda wartość majątkową. W tym kontekście zaliczenie roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej na cel społeczny do roszczeń majątkowych nie wydaje się oczywiste. Powód nie otrzymuje tu przecież korzyści majątkowej. Trudno zatem mówić, że takie roszczenie wywołuje bezpośredni skutek w sferze majątkowej powoda, a tym samym, że jest przedmiotem sprawy o prawa majątkowe w rozumieniu aprobowanym w uchwale. Jest to wątpliwość istotna, skoro od kwalifikacji żądania jako majątkowego lub niemajątkowego ma zależeć rodzaj uiszczanej opłaty czy ocena dopuszczalności skargi kasacyjnej.