Wspólne pozwy za pół roku

Dokładnie od 19 lipca 2010 r. sądy będą mogły prowadzić postępowania grupowe w sprawach cywilnych. Ma to dotyczyć sporów, w których dochodzone będą roszczenia jednego rodzaju, zgłoszone przez co najmniej 10 osób. Musi je łączyć ta sama lub taka sama podstawa faktyczna - np. firma, do której osoby te zgłaszają zarzuty, albo seria produktu, do którego mają zastrzeżenia. Możliwość składania wspólnych pozwów ma dotyczyć roszczeń o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych. Sprawy rozstrzygane w postępowaniach grupowych mogą dotyczyć żądań zarówno o charakterze pieniężnym, jak i niepieniężnym.

Postępowanie takie w sprawach o roszczenia pieniężne będzie jednak dopuszczalne tylko wtedy, gdy wysokość roszczenia każdego z powodów zostanie ujednolicona przy uwzględnieniu wspólnych okoliczności sprawy. Określenia tego swoistego ryczałtu można też dokonać w mniejszych grupach (podgrupach), liczących co najmniej dwie osoby, co będzie przydatne w przypadku dużych różnic w żądaniach, wynikających z poniesionych strat. Ponadto w tych sprawach powództwo może sprowadzać się tylko do stwierdzenia i ustalenia odpowiedzialności pozwanego. Wtedy powód nie będzie miał obowiązku wykazywać, że ma w tym interes prawny i dopiero kiedy zapadnie wyrok, w indywidualnym procesie będzie można dochodzić konkretnego roszczenia.

Wszczęcia powództwa

Zasady rozpatrywania spraw będących przedmiotem powództwa zbiorowego określa ogłoszona właśnie ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, która wprowadza do polskiego prawa rozwiązania dawno postulowane, z powodzeniem stosowane w wielu krajach. Wynika z niej jasno, że postępowanie grupowe nie będzie ani przymusem, ani nikogo nie pozbawi innego sposobu zaspokajania praw, gdy zostanie ono wszczęte na skutek pozwu określonej grupy powodów. Nie wyłączy bowiem możliwości dochodzenia roszczeń od tego samego pozwanego przez osoby, które do takiej grupy nie przystąpią (nawet jeżeli miałyby ku temu podstawy), lub z niej wystąpią.

Prowadzenie tego rodzaju postępowań będzie należało do sądów okręgowych, a sprawy mają być rozpatrywane w składzie trzech sędziów zawodowych, przy czym na każdym etapie sprawy sąd będzie mógł zaproponować mediację, czyli jej polubowne zakończenie.

Wniesienie pozwu będzie wymagało powołania reprezentanta grupy. To jego rolą ma być wytoczenie powództwa. Ustawa pozwala na to, aby pełniła ją albo osoba zainteresowana sprawą (czyli mająca roszczenie), albo niezależny od grupy powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w zakresie przysługujących im uprawnień. Z doświadczeń innych krajów wynika, że wytypowanie przedstawiciela jest konieczne - bywa, że jedna sprawa dotyczy tysięcy, a nawet kilkunastu tysięcy osób. To m.in. z tych względów ustawodawca dał możliwość powołania na reprezentanta rzecznika konsumentów. Reprezentant grupy ma bowiem prowadzić postępowanie w imieniu własnym, na rzecz wszystkich członków grupy. Z uwagi na nierzadko trudne i skomplikowane spory, a także konieczność ochrony interesów wszystkich osób należących do grupy powodowej, ustawa nie pozostawia jednak ich reprezentanta samemu sobie. Nakłada obowiązek jego zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że wybrany przedstawiciel jest adwokatem albo radcą prawnym.

Treść pozwu

Poza zwykłymi w sprawach cywilnych treściami pozew powinien zawierać:

● wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym,

● wskazanie wiążącej powodów podstawy do wspólnego wystąpienia, a w przypadku roszczeń pieniężnych także zasad ujednolicenia wysokości ich roszczeń,

● w przypadku roszczeń pieniężnych określenie wysokości roszczenia każdego z członków grupy lub podgrup,

● oświadczenie powoda (w tym przypadku wytypowanego reprezentanta) o tym, że działa on w charakterze reprezentanta grupy.

Do pozwu należy dołączyć oświadczenia członków grupy o przystąpieniu do grupy i wyrażeniu zgody co do osoby jej reprezentanta oraz umowę reprezentanta grupy z pełnomocnikiem, określającą sposób wynagrodzenia pełnomocnika.

Kaucja na żądanie powoda

Dla pozwanej firmy obrona jej praw w trakcie postępowania, którym mogą być żywo zainteresowane tysiące osób, może oznaczać niemałe wydatki. Ustawodawca dopuścił możliwość, aby pozwany mógł zażądać od sądu zobowiązania powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu. Żądanie to może być zgłoszone nie później niż przy pierwszej czynności procesowej. Domaganie się kaucji przez pozwanego nie będzie uprawnione, jeżeli uznana przez niego część roszczenia wystarczy na zabezpieczenie kosztów.

Termin złożenia kaucji wyznaczy sąd, przy czym nie może on być krótszy niż miesiąc. Również jej wysokość zostanie określona przez sąd - przy wzięciu pod uwagę prawdopodobnej sumy kosztów, które poniesie pozwany - ale maksymalnie na poziomie 20 proc. wartości przedmiotu sporu. Kaucję trzeba będzie złożyć w gotówce. Jeżeli w trakcie postępowania okaże się, że kaucja nie wystarcza na zabezpieczenie kosztów procesu, pozwany będzie mógł żądać dodatkowego zabezpieczenia.

Po bezskutecznym upływie wyznaczonego przez sąd terminu do złożenia kaucji sąd na wniosek pozwanego odrzuci pozew lub środek odwoławczy, orzekając o kosztach, jak w przypadku cofnięcia pozwu. Postanowienie dotyczące kaucji sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to ma przysługiwać zażalenie.

Postępowanie ma być kilkuetapowe. Po pierwsze, sąd musi stwierdzić, że jest ono dopuszczalne. Potem ma ustalić zakres podmiotowy i przedmiotowy sprawy, rozpoznać ją i wydać orzeczenie, po którym następuje etap jego wykonania.

Strony postępowania

Stroną w postępowaniu grupowym nie będą wszyscy powodowie, lecz ich reprezentant. W przypadku konieczności ich przesłuchania zostaną oni jednak wezwani jako strona.

Ważne

Wynagrodzenie pełnomocnika może być określone w umowie z nim i ustalone w stosunku do kwoty zasądzonej na rzecz powoda, nie może jednak przekraczać jej 20 proc.

Opłaty sądowe

Opłata stosunkowa w sprawach o prawa majątkowe dochodzone w postępowaniu grupowym ma stanowić 2 proc. wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, ale nie mniej niż 30 zł, a maksymalnie 100 tys. zł. Z kolei opłata tymczasowa w sprawach będących przedmiotem takiego postępowania ma wynosić od 100 zł do 10 tys. zł.

Los kaucji po wyroku

Przyznane pozwanemu koszty mają być przez sąd zaspokojone z kaucji złożonej przez powoda. Nie jest to obowiązek, gdyż sąd zrobi to tylko na wniosek pozwanego, który powinien być zgłoszony w ciągu miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie grupowe. Jeżeli wniosku nie zgłoszono, po tym terminie sąd zarządzi wydanie kaucji powodowi na jego żądanie. Jeżeli natomiast pozwanemu koszty nie zostaną przyznane, wówczas sąd zarządzi wydanie powodowi kaucji natychmiast po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

PROCEDURY PROCESOWE

Dopuszczalność przeprowadzenia postępowania grupowego jest rozpatrywana na rozprawie. Sąd odrzuci pozew, jeżeli sprawa nie podlega rozpoznaniu w takim trybie. W przeciwnym razie wydaje postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym. Na decyzje tego etapu można złożyć zażalenie.

Po uprawomocnieniu się postanowienia o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym sąd zarządzi ogłoszenie o wszczęciu postępowania grupowego, w którym:

- wymieni sąd, który przeprowadzi postępowanie,

- oznaczy strony postępowania oraz oznaczenie przedmiotu sprawy,

- poda informacje o możliwości przystąpienia do grupy przez osoby, których roszczenia mogą być objęte powództwem grupowym poprzez złożenie reprezentantowi grupy (w oznaczonym terminie, nie krótszym niż jeden, a nie dłuższym niż trzy miesiące od daty ogłoszenia) pisemnego oświadczenia o przystąpieniu do grupy,

- wskaże zasady wynagrodzenia pełnomocnika,

- zamieści wzmiankę o wiążącym skutku wyroku wobec członków grupy.

Ogłoszenie powinno być opublikowane w poczytnej prasie o zasięgu ogólnokrajowym, a w prasie o zasięgu lokalnym tylko w szczególnych przypadkach. Zarządzenie ogłoszenia o wszczęciu postępowania grupowego może być zaniechane, gdy z okoliczności sprawy wynika, że wszyscy członkowie grupy złożyli oświadczenia o przystąpienie do grupy.

Przystąpienie do grupy po upływie terminu wyznaczonego przez sąd będzie niedopuszczalne.

W oświadczeniu o przystąpieniu do grupy uprawniony musi określić żądania, uzasadnić je, jak i przynależność do grupy oraz przedstawić dowody. Wykaz osób, które przystąpiły do grupy, sporządzi reprezentujący ją powód, który przedstawi go sądowi, dołączając oświadczenia o przystąpieniu do grupy. Sąd doręczy wykaz pozwanemu, który w wyznaczonym przez sąd terminie, nie krótszym niż miesiąc, będzie mógł podnieść zarzuty co do członkostwa określonych osób w grupie lub podgrupach.

Po określonym przez sąd terminie, nie krótszym niż miesiąc od doręczenia powodowi zarzutów co do członkostwa, sąd wyda postanowienie co do składu grupy, co może zrobić na posiedzeniu niejawnym. Od tego ma przysługiwać zażalenie. Po wydaniu postanowienia oświadczenie członka grupy o wystąpieniu z niej będzie bezskuteczne. Możliwa jest też zmiana reprezentanta grupy - jeżeli taki wniosek złoży więcej niż połowa jej członków.

Takie zmiany wymagają zgody więcej niż połowy członków grupy. Sąd może je uznać za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności sprawy będą wskazywać, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami albo zmierzają do obejścia prawa bądź rażąco naruszają interes członków grupy.

W sentencji wyroku mają być wymienieni wszyscy członkowie grupy lub podgrupy. Jeżeli w orzeczeniu zostanie zasądzone świadczenie pieniężne, należy ustalić, jaka kwota przypada każdemu z nich. Wyrok prawomocny ma skutek wobec wszystkich członków grupy.

Iwona Jackowska

iwona.jackowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. nr 7, poz. 44).