Nie można podważać ponownie zakazanej przez sąd klauzuli

Celem postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest wyeliminowanie z obrotu klauzul abuzywnych. Cel ten został zrealizowany w odniesieniu do przedmiotowej klauzuli poprzez wydanie wyroku przez sąd apelacyjny w innej sprawie. Dlatego dalsze procedowanie w niniejszej sprawie i wydanie w niej wyroku stało się zbędne.

Powódka wniosła o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego w regulaminie stosowanym przez pozwany bank. Brzmiało ono: "bank pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem doręczenia w sytuacji gdy posiadacz nie zawiadomi banku o zmianie swojego adresu lub nazwiska, a wysłane pismo wróci z adnotacją »adresat nieznany« lub podobną". Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uwzględnił powództwo z tym uzasadnieniem, że sporne postanowienie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, a więc jest abuzywne w myśl art. 385¹ par. 1 kodeksu cywilnego. Od wyroku apelację wniósł pozwany.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie w sprawie. Wskazał, iż kwestionowany wzorzec umowny to regulamin. Regulamin z pewnością nie jest umową. Odnośnie do tej kwestii Sąd Najwyższy stwierdził, iż "z mocy art. 384 par. 1 k.c. regulamin jest jedną spośród wymienionych tym przepisem szczególnych postaci wzorca umowy, a więc, jak każdy wzorzec umowy, ustalany jest przez jedną ze stron i z tego choćby powodu nie może być kwalifikowany czy utożsamiany z umową. O jurydycznej odrębności wzorca umowy od umowy świadczy najlepiej norma art. 385 k.c., przyznając priorytet treści umowy w razie jej sprzeczności z postanowieniami wzorca umowy. Spełnienie się ustawowych przesłanek związania adresata wzorca umowy jego treścią nie nadaje temu wzorcowi charakteru umowy. Umowa zawarta między stroną będącą twórcą wzorca umowy i jej kontrahentem - adresatem wzorca, jest odrębną czynnością prawną kreującą węzeł obligacyjny. Jednak treść tego stosunku obligacyjnego wyznaczają wówczas nie tylko postanowienia zawartej między stronami umowy, ale także i postanowienia wzorca umowy (a więc również regulaminu) ustalonego przez jedną ze stron, o ile spełniona została przesłanka związania tym wzorcem drugiej strony umowy, tj. adresata wzorca".

Postanowienia regulaminu jako ustalonej przez jedną ze stron szczególnej postaci wzorca umowy (art. 384 par. 1 k.c.) podlegają kontroli abstrakcyjnej w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, wszczętym także przez podmiot niezwiązany umową z podmiotem posługującym się wzorcem (art. 479³⁸ k.p.c.). Nie było więc wątpliwości co do możności oceny zakwestionowanego postanowienia regulaminu z punktu widzenia przepisów art. 384 i nast. k.c. Ma jednak rację pozwany, wskazując na zbędność wydania w sprawie wyroku, a więc na podstawę do umorzenia postępowania w sprawie. W innej sprawie cywilnej stowarzyszenie wniosło o uznanie za niedozwolone postanowienia wzorca umowy o brzmieniu: "bank pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem w sytuacji, gdy posiadacz nie powiadomi banku o zmianie swojego adresu lub nazwiska, a wysłane pismo wróci z adnotacją »adresat nieznany« lub podobną", stosowaną przez ten bank. Sąd okręgowy wyrokiem z 17 czerwca 2010 r. oddalił powództwo, uznając, iż kwestionowane postanowienie jest nie tylko dopuszczalne, ale wręcz konieczne dla prawidłowego i sprawnego świadczenia usług w zakresie umów rachunku bankowego. Na skutek apelacji powoda sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, uznając, iż kwestionowane postanowienie spełnia wszelkie warunki abuzywności i dlatego powództwo uwzględnił. Na mocy art. 479⁴⁵ k.p.c. wyrok ten został uwzględniony w rejestrze prowadzonym przez prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Wspomniany wyrok jest prawomocny i stanowi podstawę do wpisania przedmiotowej klauzuli do rejestru. Skoro więc kwestionowana klauzula stosowana przez bank uznana została za abuzywną i sąd zakazał jej stosowania, to znaczy, że niepotrzebne stało się podważanie tej samej klauzuli, wykorzystywanej przez ten sam podmiot. Rejestr jest jawny i nie można zasłaniać się nieznajomością zawartych w nim przepisów. Żaden z przedsiębiorców, w tym także pozwany, nie może stosować w umowach zawieranych z konsumentami przedmiotowej klauzuli, gdyż takie jego działanie byłoby równoznaczne z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów i narażałoby go na odpowiedzialność z art. 23 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powód w obu sprawach jest wprawdzie inny, jednak powództwa zostały wniesione przeciwko temu samemu pozwanemu, zakwestionowana została ta sama klauzula wykorzystywana przez tenże podmiot w umowach z konsumentami. Celem postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest wyeliminowanie z obrotu klauzul abuzywnych. Cel ten został zrealizowany w odniesieniu do przedmiotowej klauzuli poprzez wydanie wyroku przez sąd apelacyjny w innej (wspomnianej) sprawie, dlatego też dalsze procedowanie w niniejszej sprawie i wydanie w niej wyroku stało się zbędne.

w Warszawie z 11 października 2011 r., sygn. akt VI ACa 477/11.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Przepis art. 47943 k.p.c. przewiduje, że wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowień abuzywnych, prowadzonego przez prezesa UOKiK. Zgodnie z uchwałą SN z 19 grudnia 2003 r. powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza - od chwili wpisania tego postanowienia do rejestru - ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę niebiorącą udziału w sprawie, w której wydano wyrok. Gdy wyłączone jest ponowne wytoczenie powództwa, to zasadniczo zachodzi podstawa do odrzucenia pozwu - stosownie do art. 199 par. 1 pkt 2 k.p.c. Jednak gdy w toku danego postępowania dojdzie w innej sprawie z powództwa innego powoda, ale przeciwko temu samemu pozwanemu, do wydania wyroku uznającego to samo postanowienie za abuzywne, to wskazuje się na zaistnienie podstawy do umorzenia postępowania wobec zbędności wyrokowania - na zasadzie art. 355 par. 1 k.p.c.