Nie zawsze strony mogą wycofać się z zawartej ugody

Zawarcie ugody eliminuje konieczność wydania wyroku przez sąd, przyspiesza zakończenie sporu i jest zwykle korzystne tak dla pracodawcy, jak i pracownika. Niekiedy jednak strony stwierdzają, iż decyzja o zawarciu ugody przed sądem była zbyt pochopna i chcą się z niej wycofać. Jest to możliwe tylko w niektórych przypadkach.

Zakwestionowanie ugody powinno nastąpić w zażaleniu na postanowienie o umorzeniu postępowania. Uwzględnienie takiego zażalenia niezależnie od tego, czy składa je pracownik, czy pracodawca wymaga wykazania, że oświadczenie woli osoby, która podpisała ugodę dotknięte jest wadą powodującą jej nieważność lub umożliwiającą uchylenie się od złożonego oświadczenia woli (uchwała Sądu Najwyższego z 20 grudnia 1970 r., III PZP 43/69, niepublikowany). Ugoda sądowa ma bowiem podwójny charakter, łączący elementy materialnoprawne i procesowe. Jest jednocześnie umową ugody i czynnością procesową stron procesu, która umożliwia zakończenie postępowania sądowego bez wydawania wyroku i prowadzi do umorzenia postępowania. Samo oświadczenie na temat uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego w ugodzie nie jest jednak wystarczające do uwzględnienia zażalenia. Osoba kwestionująca ugodę musi bowiem wyraźnie wskazać przyczyny wadliwości oświadczenia, do sądu zaś należy ocena, czy przyczyny te są dostateczne do skutecznego uchylenia się od oświadczenia woli zawartego w ugodzie (postanowienie Sądu Najwyższego z 16 lutego 1968 r., II CZ 129/67, OSNC 1968/8-9/158).

Środki prawne służące zniweczeniu skutków ugody są sformalizowane i wymagają istnienia określonych przesłanek, jest to bowiem dwustronna czynność prawna, podlegająca ochronie. Ponadto przyczyny wadliwości oświadczenia woli strony zawierającej ugodę muszą być wyraźnie udokumentowane (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2005r., V CK 691/04, LEX nr 177225).

Uchylenie się od skutków prawnych ugody możliwe jest w oparciu o wszystkie podstawy dotyczące wad oświadczeń woli przewidziane w przepisach art. 82 - 88 k.c. Należą do nich: brak świadomości lub swobody, pozorność, błąd oraz jego kwalifikowana postać - podstęp, a także groźba.

Podstawą do uchylenia się od skutków ugody sądowej nie jest natomiast nigdy ponowne rozważenie przez osobę ją zawierającą bilansu korzyści i strat wynikających z ugody. Opłacalność zawarcia ugody powinna być należycie przemyślana jeszcze przed jej podpisaniem, ponieważ z istoty ugody wynika, że jest ona umową stron, w której czynią one sobie wzajemne ustępstwa.

Często jako podstawę odwołania ugody powołuje się błąd. W myśl art. 918 k.c. uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie powstałyby, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Odwołania ugody nie da się jednak oprzeć na tezie o błędnej ocenie swych możliwości płatniczych (postanowienie SN z 29 maja 1998 r., II CKN 44/98, niepublikowany). Ugodę podważyć można, także dowodząc jej bezwzględnej nieważności. W tym przypadku wykazać trzeba, że ugoda była sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzała do obejścia prawa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nieważność takiej ugody może być wykazywana nie tylko w zażaleniu, lecz także w osobnym procesie wszczętym po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie, w której zawarto ugodę (wyrok SN z 13 października 1972 r., IIIPRN 66/72, LEX nr 602642).

@RY1@i02/2011/218/i02.2011.218.21700020c.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu