Do przeniesienia własności może dojść po zapłaceniu całości ceny

Dopiero po ziszczeniu się warunku zapłaty całości ceny kupujący uzyskałby prawo własności rzeczy, wówczas realizowałby się skutek rzeczowy umowy.

Strony zawarły umowę sprzedaży czterech maszyn stanowiących linię technologiczną do produkcji mebli ogrodowych. Pozwani zobowiązali się do dokonania zapłaty w sześciu ratach, zgodnie z harmonogramem spłat. Ponieważ zalegali oni z zapłatą dwóch rat- zgodnie z zapisami umowy - powódka odstąpiła od umowy, zatrzymując jednocześnie dokonane do tej pory wpłaty dokonane przez pozwanych, na poczet odszkodowania za używanie maszyn. Pomimo starań nie udało się jej odzyskać maszyn, gdyż pozwani podnosili zarzut zatrzymania na zasadzie art. 496 k.c. Powódka wniosła o nakazanie pozwanym, aby wydali jej maszyny. Poza pozwanymi o oddalenie powództwa wnosili interwenienci uboczni po tej stronie, tj. spółka i osoba fizyczna, które powoływały się na nabycie od pozwanej spornych maszyn.

Sąd okręgowy uwzględnił powództwo na zasadzie art. 222 par. 1 k.c. Co do interwenientów ubocznych wskazał, że w ich przypadku nie doszło do wydania im i objęcia przez nich w posiadanie spornych maszyn. Sąd podkreślił, iż jeżeli interwenienci uboczni wywodzą swój tytuł do posiadania spornych maszyn z umów obligacyjnych zawartych z pozwanymi, niebędącymi właścicielami, to ich prawo, słabsze od prawa rzeczowego wypływającego z własności i skuteczne tylko wobec kontrahenta umowy, ustępuje przed żądaniem windykacyjnym właściciela. Od wyroku apelacje wnieśli pozwani i interwenienci uboczni.

Sąd apelacyjny oddalił apelacje pozwanych i interwenientów ubocznych. Wskazał, że zgodnie z art. 222 par. 1 k.c. właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Treścią roszczenia windykacyjnego jest więc żądanie wydania rzeczy, które kieruje się przeciwko osobie władającej cudzą rzeczą bez podstawy prawnej. Podstawę roszczenia windykacyjnego stanowi powstanie stanu sprzecznego z prawem własności. Przesłanką roszczenia są więc wyłącznie elementy przedmiotowe. Bez znaczenia dla powstania roszczenia pozostają elementy subiektywne, takie jak wina czy dobra lub zła wola osoby naruszającej cudzą własność. Roszczenie to ma na celu jedynie przywrócenie właścicielowi pełni władztwa nad rzeczą. Koniecznymi przesłankami roszczenia windykacyjnego jest status właściciela, to, że nie włada on (sam lub przez inną osobę) swoją rzeczą, oraz to, że rzeczą włada osoba do tego uprawniona.

Podstawową kwestią dla rozpoznania roszczeń powodowej spółki było określenie, komu przysługuje prawo własności przedmiotowych maszyn. Zdaniem SA prawidłowo sąd okręgowy ustalił, iż na podstawie umowy z lutego 2004 r. prawo własności nie przeszło na pozwanych. Zgodnie z umową prawo własności przedmiotu umowy miało zostać przeniesione na kupujących z chwilą zapłaty całkowitej ceny sprzedaży wraz z ewentualnymi należnościami ubocznymi. Cena sprzedaży została określona w umowie. Trafnie sąd okręgowy takie zapisy umowy zakwalifikował jako zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej, określone w art. 589 k.c. W tym przypadku w razie wątpliwości poczytuje się, że przeniesienie własności rzeczy nastąpiło pod warunkiem zawieszającym do chwili zapłaty ceny. Dopiero zatem po ziszczeniu się warunku zapłaty całości ceny kupujący uzyskałby prawo własności rzeczy, wówczas dopiero realizowałby się skutek rzeczowy umowy. Pozwani nie zapłacili powodowej spółce całości ceny określonej w umowie, zatem nie stali się oni w myśl umowy właścicielami przedmiotowej linii produkcyjnej. Jako właściciel powodowa spółka mogła realizować wobec pozwanych swoje roszczenia windykacyjne. Powyższe oznacza, że została spełniona pierwsza z przesłanek uzasadniających roszczenie windykacyjne o wydanie rzeczy.

Wbrew zarzutom pozwanych powódka wykazała, że to właśnie pozwani faktycznie władają maszynami, znajdują się one w ich zakładzie produkcyjnym, a tego władztwa nie pozbawiły ich kolejne orzeczenia zabezpieczające prokuratury i sądu. Okoliczność tę potwierdza chociażby podnoszony przez pozwanych zarzut zatrzymania rzeczy. Wobec spełnienia przesłanek z art. 222 par. 1 k.c. wtórne znaczenie dla rozstrzygnięcia ma skuteczność odstąpienia powódki od umowy, choć w tym zakresie należy podzielić stanowisko sądu okręgowego, że z umowy nie wynika dla skuteczności wypowiedzenia konieczność zalegania z płatnością dwóch pełnych rat. Skuteczność odstąpienia uprawniała powódkę do skorzystania z uprawnienia żądania wydania rzeczy i bezskuteczność podniesionego przez pozwanych zarzutu zatrzymania. Bezzasadne są również zarzuty interwenienta ubocznego po stronie pozwanej co do naruszenia przez sąd okręgowy art. 169 par. 1 k.c.

Trafnie sąd okręgowy wskazał, iż do nabycia rzeczy w trybie art. 169 par. 1 k.c. niezbędne jest fizyczne wydanie rzeczy w sposób widoczny dla otoczenia w celu podniesienia wymagań uzasadniających nabycie rzeczy od nieuprawnionego. Norma art. 169 par. 1 k.c. nie ma zastosowania, gdy nieuprawniony zbywca przeniósł na nabywcę posiadanie rzeczy w sposób określony w art. 349 k.c. (a więc przeniesienie posiadania samoistnego może nastąpić w ten sposób, że dotychczasowy posiadacz samoistny zachowa rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą) lub art. 350 k.c. (a więc przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela, jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej).

w Warszawie z 28 czerwca 2011 r. sygn. akt VI ACa 1178/10

W procesie windykacyjnym (wydobywczym) na powodzie spoczywa ciężar wykazania przysługującego mu prawa własności rzeczy. W takim procesie na korzyść władającego rzeczą pozwanego przemawia domniemanie własności rzeczy ruchomych czy też nieruchomości, dla których nie założono księgi wieczystej. Jest to konsekwencja domniemania, że kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym (art. 339 k.c.), oraz domniemania, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym (art. 341 k.c.). Przedmiotowe roszczenie obrazowo określa się jako roszczenie nieposiadającego właściciela przeciwko posiadającemu niewłaścielowi.