Wierzyciel może się bronić, gdy dłużnik ukryje swój majątek

Nawet gdy sąd przyzna przedsiębiorcy określoną kwotę od kontrahenta, nie oznacza to, że szybko odzyska on swoje pieniądze. Dłużnik może odmówić dobrowolnego uregulowania roszczenia, powołując się na brak majątku, a nawet ukryć swoje mienie przed komornikiem prowadzącym postępowanie egzekucyjne. W takim przypadku wierzyciel nie jest bezradny, ponieważ ma prawo domagać się od niego wyjawienia majątku. Z takim żądaniem przedsiębiorca występuje wówczas, gdy zajęty majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności, lub gdy nie odzyskał długu, mimo że egzekucja została przeprowadzona (np. egzekucja okazała się bezskuteczna).

Wierzyciel może domagać się wyjawienia majątku również, gdy egzekwuje świadczenia niepieniężne, na przykład domaga się wydania maszyn lub dokumentów, a dłużnik je ukrywa. O wyjawienie majątku może wnosić nawet jeszcze przed wszczęciem egzekucji, gdy przedstawi dowody na to, że prawdopodobnie jego roszczenia nie zostaną w pełni pokryte ze znanego mu majątku dłużnika, lub ze świadczeń bieżących, wypłacanych okresowo, które zostaną mu przekazane w ciągu sześciu miesięcy.

Żądanie wyjawienia majątku polega na tym, że sąd zobowiąże dłużnika do złożenia wykazu rzeczy i wskazania miejsca, gdzie się one znajdują. W wykazie dłużnik powinien również podać przypadające mu wierzytelności i inne prawa majątkowe, a także wskazać oszczędności, jakie zgromadził na rachunku bankowym, i jaki bank go prowadzi. Oprócz tego dłużnik musi też złożyć przyrzeczenie pod odpowiedzialnością karną, w którym zapewni, że przedstawiony przez niego wykaz jest prawdziwy i zupełny.

Żądanie wyjawienia majątku przedsiębiorca przedstawia na piśmie we wniosku, który składa w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika. Powinien w nim oznaczyć sąd, do którego go kieruje, strony (podając ich imię, nazwisko lub nazwę), a także ich przedstawicieli ustawowych lub pełnomocników. Oprócz tego powinien też oznaczyć rodzaj pisma, wskazać osnowę wniosku oraz żądanie zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia, a także dowody na poparcie przytoczonych okoliczności. Wniosek musi być własnoręcznie podpisany przez wnioskodawcę.

Gdy przedsiębiorca złoży taki wniosek w toku postępowania egzekucyjnego, to wówczas powinien do niego dołączyć odpis protokołu zajęcia wraz z potwierdzeniem, że komornik zastosował określone sposoby egzekucji, odpis protokołu z bezskutecznych czynności egzekucyjnych oraz inne dokumenty. W ten sposób wierzyciel uzasadnia swoje żądanie wyjawienia majątku.

Gdy przedsiębiorca złoży wniosek już po zakończeniu postępowania, musi dołączyć postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji. Natomiast razem z wnioskiem złożonym przed wszczęciem egzekucji wierzyciel składa oryginał tytułu wykonawczego.

Gdy wniosek nie spełnia wymogów formalnych, sąd wzywa wnioskodawcę do poprawienia go lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, pod rygorem zwrócenia pisma.

Sąd rozpoznaje wniosek o wyjawienie majątku na posiedzeniu. Powinien na nie wezwać strony i je wysłuchać. Sąd nie bada jednak, czy roszczenie wierzyciela o zapłatę było uzasadnione i dlatego dłużnik nie może zgłaszać zarzutów merytorycznych, które kwestionowałyby tę zasadność. Natomiast wolno mu wskazać, że brakuje dokumentów, które uzasadniają wniosek wierzyciela oraz przedstawić dowody na to, że istnieje możliwość zaspokojenia wierzyciela ze znanego mu majątku.

Gdy dłużnik nie stawi się na posiedzeniu bez uzasadnionej przyczyny, albo nie złoży wykazu, bądź odmówi złożenia przyrzeczenia lub odpowiedzi na zadawane pytania, sąd może ukarać go grzywną do 5 tysięcy złotych, a nawet zastosować przymusowe doprowadzenie go, bądź areszt nieprzekraczający miesiąca. O skutkach niestawiennictwa bez usprawiedliwionej przyczyny sąd ma obowiązek pouczyć dłużnika w wezwaniu na posiedzenie.

Sankcje wobec dłużnika sąd stosuje z urzędu, nie czekając na złożenie wniosku przez wierzyciela. Sąd decyduje o wyborze sankcji i może je nawet kumulować np. wymierzając tej samej osobie karę grzywny oraz aresztu.

Składane przez dłużnika: wykaz i przyrzeczenie sąd musi odebrać niezwłocznie, a w uzasadnionych przypadkach ma prawo wyznaczyć dłużnikowi na złożenie go termin nie dłuższy niż tydzień. Taki uzasadniony przypadek będzie miał miejsce wówczas, gdy dłużnik z przyczyn usprawiedliwionych (np. chorobą) nie stawił się na posiedzeniu, a sąd uznał sprawę za wyjaśnioną i wydał postanowienie, w którym zobowiązał go do wyjawienia majątku.

Na postanowienie sądu dotyczące wyjawienia majątku - zarówno dotyczące odrzucenia lub oddalenia wniosku, jak i zobowiązujące dłużnika do złożenia wykazu i przyrzeczenia - przysługuje zażalenie. Nawet jeśli wniesie je dłużnik, to postanowienie powinno zostać wykonane.

Gdy w stosunku do dłużnika zostaną zastosowane środki przymusu, to może on w każdej chwili złożyć wykaz i przyrzeczenie. Nawet gdy został zastosowany w stosunku do niego areszt, to ma prawo domagać się, aby w każdej chwili został postawiony przed sądem.

Jednak samo oświadczenie dłużnika o tym, że chce złożyć wykaz i przyrzeczenie nie oznacza wcale, że od razu zostanie zwolniony z aresztu. Nastąpi to dopiero po dopełnieniu przez niego tych obowiązków.

Przedsiębiorca, który jest wierzycielem, ma prawo być obecny przy odbieraniu przez sąd od swojego dłużnika wykazu i przyrzeczenia. Może się jednak zdarzyć, że sąd nie wezwie go. Wtedy przedsiębiorca ma prawo domagać się od sądu ponownego wezwania dłużnika po to, aby mógł zadać mu pytania zmierzające do wykrycia przedmiotów, w stosunku do których może zostać skierowana egzekucja. W razie gdy dłużnik nie stawi się, to ponownie grozi mu grzywna, areszt albo ponowne doprowadzenie go (o czym zresztą powinien zostać przez sąd powiadomiony w wezwaniu).

Wierzyciel ma tylko wówczas prawo domagać się, aby dłużnik złożył nowy wykaz i przyrzeczenie, gdy od złożenia poprzedniego, albo od wyczerpania środków przymusu upłynął rok. Natomiast złożenie wcześniej takiego wniosku nie jest dopuszczalne i sąd odrzuci go.

Zajęte przez komornika ruchomości dłużnika wystarczyły na pokrycie wierzytelności. Jednak w trakcie egzekucji zgłosiło się rodzeństwo dłużnika, które domagało się zwolnienia kilku z zajętych rzeczy spod egzekucji. Osoby te przedstawiły swoje prawa do nich. W tej sytuacji przedsiębiorca będący wierzycielem może złożyć do sądu wniosek o wyjawienie majątku i złożenia przyrzeczenia przez dłużnika.

Jego wniosek zostanie uwzględniony, mimo że przed wystąpieniem z roszczeniami przez rodzeństwo dłużnika zajęte ruchomości i inne prawa majątkowe wystarczyłyby na pokrycie egzekwowanej wierzytelności. Składając wykaz majątku, dłużnik powinien wykazać w nim również przedmioty i prawa, które nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym i nie mogą zostać zajęte przez komornika. Dłużnik nie ma bowiem uprawnień, aby oceniać, czy konkretna rzecz powinna zostać wyłączona spod egzekucji.

Warszawa, 17 października 2011 r.

Do Sądu Rejonowego

dla Warszawy Mokotowa

w Warszawie

Wierzyciel: Władysław Mąka,

Wytwórnia Mebli Stylowych

Warszawa, ul. Staromostowa 8

Dłużnik: Ireneusz Bąk,

Wszystko dla domu

Warszawa, ul. Nadwiślańska 27

Wnoszę o:

1) Zobowiązanie dłużnika do złożenia wykazu swojego majątku oraz złożenia przyrzeczenia

2) Przyznanie wierzycielowi od dłużnika kosztów postępowania egzekucyjnego według norm przepisanych.

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa w Warszawie z 14 września 2010 r. w sprawie sygn. akt V C 281/10 opatrzonym klauzulą wykonalności została zasądzona od dłużnika Ireneusza Bąka kwota 50 000 (słownie: pięćdziesiąt tysięcy) złotych z odsetkami i kosztami procesu.

Dowód: wyrok Sądu Rejonowego z 14 września 2010 r.

Egzekucja, która została przeprowadzona u dłużnika okazała się bezskuteczna. Wynika to z protokołu zajęcia ruchomości.

Dowód:

1) pismo komornika z 10 września 2011 r.

2) akta komornika III Km 171/10

Z uwagi na powyższe wniosek jest uzasadniony.

Władysław Mąka

(własnoręczny podpis)

Załączniki:

1) Odpis wniosku

2) Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z 14 września 2010 r.

3) Pismo komornika z 10 września 2011 r.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 913-920¹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).