Rodzice zdecydują o leczeniu małoletniego

Irena Lipowicz, rzecznik praw obywatelskich (RPO), zaskarżyła w ubiegłym roku do Trybunału Konstytucyjnego przepisy trzech ustaw zdrowotnych, które dają możliwość wyrażenia zgody na leczenie lub zabieg tylko tym pacjentom, którzy ukończyli 16 lat. RPO uważał, że ogranicza to prawo osób małoletnich do korzystania z wolności osobistej i jest niezgodne z konstytucją i konwencją ONZ o prawach dziecka. Rzecznik podkreślała, że w przypadku leczenia małoletniego, który ukończył 16 lat, wymagana jest jego zgoda oraz zgoda jego opiekuna. Natomiast zdanie dziecka, które nie przekroczyło tego wieku, nie ma żadnego znaczenia prawnego, choć zgodnie z kodeksem cywilnym takie osoby mają już ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

- Małoletni poniżej 16. roku życia może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Jednocześnie ustawodawca pozbawił go prawa do wyrażenia zgody lub sprzeciwu na leczenie, ustalając sztywne kryterium wieku - argumentowała Katarzyna Łakoma z biura RPO.

Zdaniem rzecznik decydujący powinien być stopień rozwoju i dojrzałości dziecka, a nie jego wiek.

Z argumentami RPO nie zgodzili się sędziowie trybunału. Małgorzata Pyziak-Szafnicka, sędzia sprawozdawca, podkreśliła, że kryterium dojrzałości dziecka jest nieostre i może powodować trudności praktyczne przy ocenie, czy małoletni pacjent jest zdolny do świadomego wyrażenia zgody na podejmowane wobec niego czynności medyczne.

- Nie wiadomo kto - lekarz czy pielęgniarka - miałby dokonywać takiej oceny przy kwalifikowaniu pacjenta do leczenia lub zabiegu. W przypadku gdy wystąpi rozbieżność między stanowiskiem rodziców i dziecka konieczne będzie angażowanie sądu opiekuńczego. Uzyskanie opinii sądu będzie niemożliwe w przypadku nagłych operacji przeprowadzanych np. w weekend - mówiła Małgorzata Pyziak-Szafnicka.

Wprowadzenie tego kryterium wiązałoby się więc z koniecznością stworzenia instytucjonalnej kontroli nad każdym indywidulanym przypadkiem leczenia małoletniego pacjenta, co opóźniałoby udzielenie pomocy medycznej. Zdaniem trybunału obecnie obowiązujące przepisy nie uszczuplają praw małoletnich pacjentów i nakazują rodzicom zapoznać się z opinią dziecka co do okoliczności leczenia.

Również Ministerstwo Zdrowia uznało obowiązujące przepisy za należycie zabezpieczające interes małoletnich pacjentów.

K 16/10

beata.lisowska@infor.pl