Brak odpowiedzi na złożoną ofertę może oznaczać jej przyjęcie

Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy. Pod pojęciem postanowień istotnych należy rozumieć przedmiotowo istotne elementy umowy (essentialia negotii), a więc te postanowienia, które decydują o istocie danej umowy, indywidualizują ją pod względem prawnym spośród innych umów. Bez ich określenia dana umowa nie może dojść do skutku. Rodzaj i zakres istotnych postanowień umowy zależy od tego, jaki stosunek prawny ma ona kreować. Przede wszystkim istotne znaczenie ma to, czy jest to oferta zawarcia umowy nazwanej, czy nienazwanej. Jeżeli dotyczy ona umowy nazwanej, postanowienia przedmiotowo istotne określone są przez ustawę. W każdym przypadku konieczne jest określenie wszystkich postanowień przedmiotowo istotnych dla danej umowy.

Producent przesłał do kontrahentów ofertę sprzedaży produkowanych przez siebie urządzeń. Taka oferta ma charakter wiążący, gdy wynika z niej stanowcza wola składającego ofertę do zawarcia umowy, a ponadto gdy indywidualizuje przedmiot sprzedaży oraz cenę. Wszelkie kwestie szczegółowe, jak termin płatności, miejsce wydania przedmiotu sprzedaży czy miejsce płatności wynikają z przepisów kodeksu cywilnego.

Szkoła językowa przesłała do przedsiębiorcy ofertę świadczenia usług, tj. prowadzenia szkoleń językowych zatrudnionych przez niego pracowników. Oferta świadczenia usług będzie miała charakter wiążący, jeśli wynika z niej stanowcza wola składającego ofertę do zawarcia umowy, a ponadto określa ona rodzaj oferowanych usług.

W jakiej formie

Przepisy kodeksu cywilnego nie przewidują żadnej szczególnej formy dla złożenie oferty, chyba że forma ta przewidziana jest dla ważności samej umowy, która ma być zawarta. Tak więc oferta może zostać złożona w formie pisemnej, elektronicznej, a nawet ustnej. Telefoniczne potwierdzenie jest zresztą popularną formą przyjęcia oferty pomiędzy podmiotami pozostającymi ze sobą w stałych relacjach handlowych. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego, jeżeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. Przedsiębiorca składający ofertę w postaci elektronicznej jest obowiązany przed zawarciem umowy poinformować drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy, skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty, zasadach i sposobach utrwalania, zabezpieczania i udostępniania przez przedsiębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy, metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych, które jest obowiązany udostępnić drugiej stronie, językach, w których umowa może być zawarta, kodeksach etycznych, które stosuje, oraz o ich dostępności w postaci elektronicznej.

Stanowcza wola

Należy zwrócić uwagę, iż o tym, czy dany dokument stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego ze wszystkimi tego faktu konsekwencjami prawnymi, decyduje nie sam tytuł tego dokumentu, ale jego treść. Oferta musi bowiem zawierać stanowczą wolę zawarcia umowy oraz określać istotne postanowienia umowy, a także powinna być podpisana przez osobę upoważnioną do reprezentowania podmiotu składającego ofertę. Dokument nazwany ofertą, który jednak nie zawiera powyższych elementów, może być traktowany co najwyżej jako zaproszenie do rokowań.

W praktyce obrotu gospodarczego dokument wyrażający wolę zawarcia umowy może występować pod różnymi nazwami. Do najczęściej spotykanych należy nazwa "zamówienie". Przedsiębiorcy, używając takiej nomenklatury, powinni jednak wiedzieć, że posłużenie się odmienną nazwą w żadnym wypadku nie uchroni ich od skutków prawnych, jakie ustawa wiąże ze złożeniem oferty. Użycie takiej terminologii może natomiast budzić niepotrzebne wątpliwości interpretacyjne co do charakteru oświadczenia oferenta, a w konsekwencji prowadzić do sporów, często długotrwałych i kosztownych. Oferent składający ofertę jest nią związany. Stan związania ofertą polega na tym, że oferent, który ją złożył adresatowi, nie może nic już w niej zmienić, a decyzja odnośnie do tego, czy umowa dojdzie do skutku, czy też nie, zależy wyłącznie od adresata oferty.

Kwestią niezwykle istotną, o której przedsiębiorcy zdają się często nie pamiętać bądź zwyczajnie o niej nie wiedzieć, jest fakt, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami brak odpowiedzi na złożoną ofertę, w przypadku gdy stronami potencjalnej umowy są przedsiębiorcy pozostający ze sobą w stałych stosunkach gospodarczych, oznacza przyjęcie oferty. Przedsiębiorcy często, nie mając wystarczającej wiedzy prawnej w powyższym zakresie, wbrew swojej woli mogą się stać stroną umowy, której zawarcia wcale nie chcieli.

Do zawarcia umowy w trybie ofertowym dochodzi przez sam fakt przyjęcia oferty przez jej adresata, co nie stoi na przeszkodzie zawarciu przez strony umowy, która będzie bardziej precyzyjnie określać warunki współpracy w zakresie objętym ofertą.

Oferta handlowa

Istotne jest, iż odmiennie niż w obrocie nieprofesjonalnym, w stosunkach między przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. W takim przypadku strony wiąże umowa o treści określonej w pierwotnej ofercie, z uwzględnieniem zastrzeżeń zawartych w odpowiedzi na nią, z wyjątkiem sytuacji, gdy w treści oferty wskazano, że może ona być przyjęta jedynie bez zastrzeżeń, albo gdy oferent niezwłocznie sprzeciwił się włączeniu zastrzeżeń do umowy, albo gdy druga strona w odpowiedzi na ofertę uzależniła jej przyjęcie od zgody oferenta na włączenie zastrzeżeń do umowy, a zgody tej niezwłocznie nie otrzymała.

W stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy, jeżeli oświadczenie o odwołaniu oferty zostało złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. Jednakże oferty nie można odwołać, jeżeli wynika to z jej treści lub określono w niej termin przyjęcia oferty. Oferta powinna zawierać termin, w którym oferent związany jest jej postanowieniami. Jeżeli oferent nie określił w ofercie terminu początkowego, termin związania ofertą biegnie od chwili gdy oferta doszła do jej adresata w taki sposób, że mógł się on zapoznać z jej treścią, przy czym doręczenie adresatowi dokumentu zawierającego ofertę jest równoznaczne z możliwością zapoznania się z jego treścią.

Ważna z punktu widzenia przedsiębiorcy jest też kwestia charakteru prawnego i znaczenia różnorodnych oświadczeń woli kierowanych do bliżej nieokreślonego kręgu adresatów, których treść zbliżona jest do oferty. Dotyczy to przede wszystkim ogłoszeń, reklam oraz cenników i tym podobnych rozpowszechnianych przez przedsiębiorców informacji handlowych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami za ofertę sprzedaży - ofertę handlową uważa się: wystawienie rzeczy w sposób zindywidualizowan, w miejscu sprzedaży na widok publiczny oraz oznaczenie na ceny takiej rzeczy. Wszystkie te warunki muszą zostać spełnione łącznie. Opisanym zachowaniem oferent sprzedawca jest związany, a przyjęcie tak sformułowanej oferty przez jej adresata wywołuje skutek w postaci zawarcia umowy.

Jeżeli zamiarem sprzedawcy byłoby zapobieżenie powstaniu powyższych skutków oferty, powinien on to uczynić przez zamieszczenie wyraźnej informacji przeciwnej. W zależności od okoliczności takie jego zachowanie będzie albo uznane za reklamę, albo co najwyżej jako zaproszenie do rozpoczęcia negocjacji w celu zawarcia umowy.

Dwóch przedsiębiorców wiążą umowy gospodarcze w dłuższym okresie (np. kooperacji, franchisingu), powodujące stałą współpracę gospodarczą między nimi. Jeden z przedsiębiorców X złożył drugiemu przedsiębiorcy Y ofertę. Milczenie przedsiębiorcy Y poczytuje się za przyjęcie oferty.

@RY1@i02/2011/153/i02.2011.153.210.006a.001.jpg@RY2@

Ilona Mosakowska, prawnik w BMSP Boryczko Malinowska Witkowski i Partnerzy

Ilona Mosakowska

prawnik w BMSP Boryczko Malinowska Witkowski i Partnerzy

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).